در گوشه اي از خيابان ناصر خسرو نرسيده به ميدان
توپخانه , ساختماني با نمايي قديمي قد علم كرده , كه مي تواند
ما را يك و نيم قرن به عقب باز گرداند. به حكومت طولاني
ناصرالدين شاه قاجار , اتفاقات شگفت اين دوره و مصائبي كه
بر سر ايران و ايراني فرود آمده است . تاريخ قاجار همواره
تحت تاثير دول قدرتمند روس و انگليس رقم خورده است .
تاسيس دارالفنون , شايد از مهمترين اتفاقات مبارك دوره
ناصري باشد , شاهي كه براي شناخت او و دوره اش , اكتفا به
اين خطابه او بس كه : « مي خواهم به شمال مملكت بروم سفير
انگليس اعتراض مي كند , مي خواهم به جنوب مملكت بروم
سفير روس اعتراض مي كند... » در اين دوران كه پايه هاي
حكومت قاجار تحت تاثير رجال وابسته دربار و تحكم
سفارتخانه هاي روس و انگليس لرزان است , لايق مردي به
عرصه مي آيد با آرمانهايي والا به نام ميرزا تقي خان اميركبير.
تاسيس دارالفنون , محصول انديشه و آراي اين وزير حكيم
است .
روزگاري دارالفنون براي اين مرز و بوم , ذوالفنون ها تربيت
كرد كه از بركت وجودشان , سايه جهل و خرافه از اين مرز و
بوم زدوده شد. در كارنامه درخشان فارغ التحصيلان اين
مدرسه نام بيش از 140 فرهيخته ثبت شده كه برخي شهرت
جهاني دارند. تاريخ گواهي مي دهد كه بنيانگذارش در ميان
جاهلاني كه اطرافش حلقه زده بودند , چه خون دلها خورد تا
توانست قامت اين كانون جهل ستيزي را برافرازد. به هنگام
ديدن مدرسه گويي تمام دل نگرانيهاي امير با توست كه مبادا
بيداري مردم به تاخير بيافتد.
رنگ و روي بي رمق ورودي دارالفنون نشان از بي رونقي
اين فضاي تاريخي دارد. حوض بزرگ بي آبي در ميانه حياط
مدرسه مانند پيكري بي جان به زمين افتاده است با درختان و
درختچه هايي كه در اثر بي توجهي خشكيده اند. در چهار سوي
مدرسه دالان ها و ايوانها و كلاس هاي درس قرار گرفته اند كه
روزگاري قدمگاه دانش جويان و دانشمندان بوده است و امروز
در سكوتي سنگين مسكن و ماواي حيوانات موذي شده است .
سردر كلاس ها با كتيبه هايي فيروزه اي با جملات و اشعاري
حكيمانه مزين شده است : جهان را همه چون تن خويش خواه
(فردوسي ) هر چيز كه در جستن آني , آني (بابا افضل كاشاني )
در شمال حياط , شاه نشين قرار دارد كه نشستنگاه ناصرالدين
شاه قاجار بود , بر آن حضور مي يافت و به روند تعليم و تعلم
مدرسه نظارت مي كرد. مي گويند شاه قاجار تا آن زمان كه
زمزمه هاي آزاديخواهي را از اين مدرسه نشنيده بود بسيار
نسبت به پيگيري امور آنجا راغب و شائق بود اما بعد از اينكه
به جريانات سياسي مدرسه واقف شد به شدت نگران و از آنجا
رو برگرداند.
تاريخ مي گويد : امير كبير در هنگامه قتل گريبايدوف كه به
اتفاق عده اي از رجال سياسي براي عرض پوزش دولت ايران
به روسيه مسافرت كرده بود با ديدن اماكن آموزشي آنجا به فكر
تاسيس يك دارالعلم افتاد و سالها بعد به هنگام صدراتش در
حكومت ناصرالدين شاه , در پي تحقق آرزوي ديرينه خود
برآمد و دستور داد كه در شمال شرقي ارك سلطنتي كه قبلا
سربازخانه بود بناي مدرسه را پي ريزي كنند. نقشه اش را ميرزا
رضاي مهندس ـ كه زمان عباس ميرزا براي تحصيل به خارج
اعزام شده بود ـ ترسيم نمود. محمد تقي خان معمارباشي
ساخت مدرسه و شاهزاده بهرام ميرزا نظارت امور را به عهده
داشت واما نظارت كامله امور با شخص امير كبير
بود.
ساخت و ساز مدرسه يك سال به طول انجاميد , در چهار
طرف مدرسه پنجاه اطاق با نقاشي و تذهيب كه جلوي آنها
ايوانهايي وسيع داشت تعبيه شد. در گوشه شمال شرقي , تالار
تئاتر و در پشت دارالفنون كارخانه شمع كافوري و آزمايشگاه
فيزيك و شيمي و داروسازي داير شد كه چاپخانه و كتابخانه و
سفره خانه هم به آن ضميمه شده بود.
در همان ايام آغازين ساخت مدرسه , اميركبير « مسيوجان
داود ارمني » كارمند ايران در سفارت روسيه را امر به استخدام
6 معلم نمود . مسيوجان توانست در يك رايزني با شاهان
اتريش و پروس به توافق برسد.
سرانجام مدرسه در تاريخ 5 ربيع الاول 1268 ق . افتتاح
شد و معلمين وارد ايران شده بودند. اين اتفاق شيرين مصادف
شد با حادثه شوم قتل امير كبير در فين كاشان . برخي مي گويند
13 روز بود كه از مرگ امير گذشته بود و مهمانان خارجي
مدرسه , با پذيرايي سرد آقاخان نوري و ساير درباريان روبرو
شدند.
قرار بود مدرسه با 30 دانش آموز شروع به كار كند اما
نوشته اند كه هنگام افتتاح 100 نفر محصل ثبت نام كرده بودند .
مدرسه مدت دو ماه زير نظر وزارت خارجه بود كه بعدا به
عزيزخان مكري آجودان باشي كل عساكر ايران سپرده شد.
ناگفته نماند از همان ابتدا با هدف نظامي مدرسه تاسيس شد
كه در كنار تعليمات نوين نظامي ساير دروس تدريس شود.
فارغ التحصيلان هم به درجه نظامي مفتخر مي شدند.
تا هنگامه مشروطيت همه علوم در دارالفنون تدريس
مي شد. طب , نقاشي , فيزيك , شيمي و داروسازي و علوم
نظامي . اما در عصر ناصري , تدريس تاريخ و حقوق و سياست
قدغن بود زيرا شاه از نشر افكار آزاديخواهانه در مدرسه آگاه
شده بود و حتي دستور داده بود از ترجمه كتاب « تلماك » به
فارسي جلوگيري و اوراق ترجمه شده را در زير زمين
دارالفنون مدفون سازند.
بين سال هاي 1310 ـ 1308 هـ . ش ساختمان مدرسه
توسط « ماركوف » روسي بازسازي شد , و از سال 1236
شمسي تا پيروزي انقلاب به مدت 126 سال خانه دانش ,
صنعت , هنر , سياست و آگاهي بود. بعد از انقلاب به مركز
تربيت معلم تبديل شد و مدتي هم مركز آموزش ضمن خدمت
وزارت آموزش و پرورش بود . در سال 1367 در فهرست آثار
ملي ايران به ثبت رسيد و هم اكنون به وسيله وزارت آموزش و
پرورش و زير نظر ميراث فرهنگي , به عنوان گنجينه و مركز
اسناد و مدارك 153 ساله آموزش و پرورش كشور در نظر
گرفته شده است و در حال مرمت و بازسازي است . از سال
1378 راي بر موزه شدن دارالفنون صادر شده است و 5 سال
از آن تاريخ به انتظار گذشته است . در گوشه و كنار مدرسه
كارهايي انجام شده است اما گمان مي رود اگر اينگونه پيش
برود قبل از ترميم ساختمان , گنجينه مدارك و اسناد بپوسد!
مي گويند به هنگام ساخت دارالفنون در آغاز امير جهت تامين
بودجه با هزار و يك مشكل روبرو بود , امروز هم موضوع
بي شباهت به گذشته نيست ...
كساني هم اكنون در دفاتر فرسوده دارالفنون مشغول به
كارند وسعي و تلاش دارند تا توجه دولتمردان را براي ترميم و
بازسازي مدرسه جلب كنند. از رسانه هاي مختلف و رجل
سياسي دعوت به بازديد مدرسه نموده اند. قرار است بودجه اي
250 ميليوني از سوي آموزش و پرورش به مدرسه اختصاص
داده شود و اين فعل مشروط است به تصويب
مجلس .
كارشناس تحقيقات آموزشي آقاي توحيدلو كه مديريت
مجموعه دارالفنون را به عهده دارد , اميدوار است مسئولاني كه
در جريان امور قرار گرفته اند وعده هاي خود را عملي سازند و
باتوجه به سخنان ايشان و فعاليت هاي انجام گرفته , مي شود
چنين استنباط نمود كه تمام سعي خود را نموده اند تا فرياد
دارالفنون غريب را به گوش مردم و مسئولان برسانند.
بنا به اظهار آقاي توحيدلو پيشرفت كارهاي مرمتي
دارالفنون اميدوار كننده است . كارنامه علمي , فرهنگي و
تاريخي دارالفنون آن قدر پربار است كه همت بسيار بيشتري را
براي رفع مشكلات اين كانون دانش و فن
مي طلبد.
دارالفنون از سال 1350 به بعد در اثر بي توجهي رو به
ويراني نهاد هر چند كه در اين مدت از آن استفاده مي شد , اما
نسبت به حفظ و نگهداري آن توجه چنداني مبذول نمي كردند.
در اين دو دهه فراموشي بود كه آسيبهاي شديدي به آن وارد
شد و ما امروز وارث آن شده ايم .
دارالفنون سمبل و يادگار بيداري مردم ما در عرصه فرهنگ
و دانش در قرون معاصر است , اگرچه دارالفنون به ابتكار
اميركبير 20 سال پيش از تاسيس چنين مركزي به عنوان كالج
علمي مدرن در ژاپن و سه سال پس از گشايش آن در عثماني
آغاز به كار كرد ولي ره آورد آن قابل مقايسه با ساير كشورها
نبوده است و به عبارتي در اثر بي توجهي از قافله علم و دانش
عقب مانديم . امروز به بركت حاكميت اسلامي اميدواريم
گذشته تابناك علمي كشور تجديد شود.
به ياد داشته باشيم كه دارالفنون يادگار اميركبير است , آن
را آسان از دست ندهيم .
ث عرفان دوست
رنگ و روي بي رمق ورودي دارالفنون نشان از بي رونقي اين
فضاي تاريخي دارد. حوض بزرگ بي آبي در ميانه حياط
مدرسه مانند پيكري بي جان به زمين افتاده است با درختان و
درختچه هايي كه در اثر بي توجهي خشكيده اند
به ياد داشته باشيم كه دارالفنون يادگار اميركبير است , آن را
آسان از دست ندهيم
|
هنرمندان مسلمان در دوسالانه نقاشي معاصر جهان اسلام
|
امروز جهان اسلام بيش از گذشته نيازمند هم گرايي و هم آوايي است ,
نيكو تدبيري است كه به بهانه هاي شيرين خصوصا در عرصه هنر فرصتهايي
تازه خلق شود تا هنرمندان مسلمان گردهم آيند. يكي از اين فرصتها طرح
برگزاري دو سالانه جهان اسلام است كه برپاكننده اش فرهنگستان هنر
مي باشد و موضوعات مختلف هنري را شامل مي شود و امسال با موضوع
« دو سالانه نقاشي معاصر جهان اسلام » سومين دوره موفقيت آميز خود را
پشت سر مي گذارد.
در اين نمايشگاه 472 اثر نقاشي از هنرمندان ايراني و ساير كشورهاي
اسلامي به نمايش درآمده كه 288 اثر متعلق به 169 هنرمند نقاش ايراني و
185 اثر متعلق به هنرمندان مسلمان 33 كشور جهان اسلام است .
امسال براي نخستين بار كشور افغانستان با عرضه آثار احمد تاجيك و
كشور آذربايجان با مشاركت 8 هنرمند اين كشور به اين رويداد هنري اسلامي
پيوسته اند.
بيش از 30 نقاش عرب با ارائه آثارشان , حضور برجسته تري در بين
ساير ملل اسلامي دارند , به طوري كه بعد از تركيه كه گالري ويژه اي در
اختيار دارد سالن بزرگي به هنرمندان مسلمان عرب اختصاص يافته كه
امارات متحده عربي با 13 شركت كننده در راس آن قرار دارد .
با توجه به كيفيت و كميت آثار هنرمندان ترك , گالري مستقل و ويژه اي
در اختيار قرار گرفته است . در اين رابطه مرتضي گودرزي دبير اين همايش
مي گويد : امسال يك پرونده ويژه براي كشور تركيه و هنرمندان نقاش آن باز
كرديم تا آن اتفاق سنگ بنايي باشد براي دوره هاي بعد كه در هر دوره براي
يك كشور پرونده هنري باز شود و به طور دقيق تر آن كشور و هنر نقاشي آن را
از لحاظ كمي و كيفي ارزيابي كنيم .
در نشست مطبوعاتي سومين دوسالانه نقاشي جهان اسلام كه در 13
بهمن برگزار شد , دبير اجرايي نمايشگاه آقاي زارع ضمن تبيين اهداف
برپادارندگان نمايشگاه گفت : ما براي شناسايي و پيوند هنرمندان نقاش
جهان اسلام از كليه هنرمندان مسلمان و غيرمسلمان كشورهاي اسلامي و
هنرمندان مسلمان ساكن در كشورهاي غيراسلامي براي حضور در اين دو
سالانه دعوت كرده ايم .
در ادامه آقاي گودرزي دبير اين همايش با اشاره به استقبال وسيع
هنرمندان مسلمان از اين همايش گفت : از مجموع 2248 اثري كه به دستمان
رسيده از 392 هنرمند داخلي و خارجي 473 اثر به نمايشگاه راه يافته است
كه 288 اثر متعلق به 169 هنرمند داخلي و 185 اثر نيز از هنرمندان 33
كشور جهان است . وي ضمن اشاره به اعتلاي كيفي و كمي آثار اين دوره
نسبت به دور قبل , در خصوص چگونگي گزينش آثار براي نمايش عمومي
اظهار داشت : در عين اينكه فضاي بازي را به وجود آورده ايم براي عرضه
آثار , اما بر روي آثاري كه با مشخصه هايي چون ايجاد ارتباط ميان هنرمندان
جهان اسلام و تاكيد بر زمينه هاي اقتصادي و ديني توجه ويژه اي داشته ايم .
محسن زارع نيز اصول مهم در گزينش آثار را نگاه هنرمند به موضوعاتي
چون هنر قدسي و معنوي و ديني دانست و گفت : در داوري پاياني با مدنظر
قرار دادن اين مشخصه ها , آثار ارزش گذاري خواهند شد.
چند روزي است كه مركز فرهنگي و هنري صبا , « محل برگزاري دو
سالانه نقاشي جهان اسلام » آغوش خود را به سوي هنرمندان و هنردوستان
داخلي گشوده است . با ورود به اين مجموعه رنگارنگ و چشم نواز و گام
نهادن به حريم هنري هر كشور , كه حال و هواي خاص خود را داراست
درمي يابيم كه هنر مي تواند وراي مرزهاي جغرافيايي و سياسي در اتحاد
قلوب ملتها نقش موثري داشته باشد.
در آفرينش اين آثار , هنرمندان تقريبا از تمامي ابزار كارآمد در هنر نقاشي
سود جسته اند , اما در برخي آثار گويي هنرمند فاقد هرگونه ابزار بوده و ناچار
به شيوه اي كاملا انتزاعي و شخصي عمل كرده است .
دراين نمايشگاه آثار , آثار نقاشان هنرمند آفريقا كه فارغ از هرگونه
پيچيدگيهاي ذهني , بي هيچ گونه لفافه اي با مخاطب خود ارتباط برقرار
مي كند بسيار در خور توجه است . اين آثار را مي شود به آثار شهودي تعبير
كرد.
سومين دوسالانه بين المللي نقاشي جهان اسلام تا بيستم اسفند ماه در
محل مركز فرهنگي هنري صبا واقع در خيابان طالقاني جنب سينما فلسطين
برپا مي باشد.
|
|