پيروزي چشمگير جنبش حماس در انتخابات محلي شوراي شهر و
روستا در نوار غزه نظر بسياري از تحليل گران را به خود جلب كرد به گونه اي
كه برخي از تحليل گران از اين رخداد به عنوان يك تغيير در موازنه قوا ياد
كردند كه مي تواند تاثير بسزايي در معادلات سياسي صحنه فلسطين داشته
باشد.
جنبش حماس در انتخابات اخير شوراهاي شهر و روستا از مجموع
118 كرسي اين شوراها در 10 حوزه انتخابيه , با كسب 75 كرسي در هفت
حوزه به پيروزي قاطع رسيد . اين در حالي است كه جنبش فتح تنها 39
كرسي را توانست از آن خود كند. به همين مناسبت مطلب زير در صدد است
تا ضمن بررسي آثار اين پيروزي , نگاهي به تاريخچه , تاسيس و استراتژي
اين جنبش داشته باشد.
آشنايي با حماس
« حماس » نام اختصاري عبارت « حركت المقاومت الاسلاميه » مي باشد. اين
جنبش همانگونه كه در معرفي خود آورده است جنبش ملي ـ مردمي است كه
تلاش مي كند زمينه را براي آزادي سرزمين فلسطين و همچنين رهايي ملت
فلسطين از ظلم و جور رژيم صهيونيستي فراهم آورد. در معرفي نامه اين
جنبش آمده است : حماس يك جنبش جهادي به معناي فراگير كلمه و بخشي
از فرايند نهضت اسلامي است . حماس مباني و آموزه هاي اسلامي را اصلي
ثابت براي هر تلاش عليه دشمن مي داند.
نشان جنبش :
آرم جنبش متشكل از عكسي از گنبد صخره مسجدالاقصي در وسط كه
نقشه كوچكي از فلسطين بر بالاي آن قرار دارد و پرچم هاي قوسي شكل
فلسطين گنبد را در بر گرفته اند. در قسمت راست پرچم عبارت « لااله الالله »
و در قسمت چپ « محمد رسول الله » نوشته شد و در قسمت زيرين دو
شمشير به شكل ضربدر وجود دارد. ناگفته پيداست اين علائم از ژرفاي
اعتقادي اين جنبش به اسلام نشات مي گيرد.
پيدايش :
گرچه حماس اعلاميه موجوديت خود را در 25 آذرماه 1366 منتشر
ساخت ليكن ريشه هاي شكل گيري جنبش به دهه هاي 1320 بازمي گردد . به
ديگر سخن , حماس امتدادي از جنبش جماعت اخوان المسلمين به شمار
مي رود. در زمينه انگيزه هاي پيدايش اين جنبش بايد به دو موضوع , يكي
روند تحولات سياسي مسئله فلسطين و شرايطي كه تا سال 1366 به آن
رسيده بود و ديگري رشد بيداري اسلامي در فلسطين و وضعيتي كه در نيمه
دهه 1360 پديد آمده بود , اشاره كرد
در تشريح اين وضعيت بايد گفت از آنجائيكه آرمان آزادي سرزمين
فلسطين براي ملت فلسطين حكم مرگ و زندگي را داشته است پس از
تحولاتي كه در دهه 1360 به وقوع پيوست و موجب گرايش سازمان
آزاديبخش فلسطين (كه تا آن زمان طلايه دار انقلاب فلسطين بود) به
سازشكاري گشت , به تدريج اميد مردم فلسطين به اين سازمان رنگ باخت .
به موازات اين تحولات , در فلسطين هم همچون ساير كشورهاي منطقه رشد
بيداري اسلامي ملموس بود و همين امر باعث شد تا نهضت اسلامي به
عنوان آلترناتيو قدرتمند براي رهايي فلسطيني ها بيش از پيش در ميان
توده هاي فلسطيني مطرح شود.
اين در حالي بود كه جريان اسلام گرا در فلسطين به اين نتيجه رسيده بود
كه اولا مسئله فلسطين به پائين ترين درجه اولويت دولتهاي عربي رسيده
است و ثانيا آرمان فلسطين از رويارويي با اشغالگران صهيونيست تا
همزيستي و سازش با صهيونيستها و امتيازدهي هاي پياپي تنزل پيدا كرده
است . سايه سنگين اين پيامدها به همراه تشديد جنايات صهيونيستها , از
يكسو و نضج انديشه هاي اسلامي در ميان آحاد مردم فلسطين , در داخل و
چه در خارج فلسطين اشغالي , ضرورت يك حركت فلسطيني ـ اسلامي را
ملموس تر ساخته بود.
گرچه در سال 1360 « گروه جهادي » و در سال 1362 گروه « احمد
ياسين » فعاليت خود را آغاز كرده بودند ولي شرايط ويژه در سال 1366
موجب شد عملا گروه حماس پا به عرصه گذارد. در اين سال رويارويي
گسترده دانشجويان دانشگاه « النجاح » و « بيرزيت » در كرانه باختري و
دانشگاه اسلامي غزه موجب پيوستن توده هاي مردم فلسطين به اين جريان
ضداشغالگري شد.
شهيد « عبدالعزيز رنتيسي » رهبر برجسته حماس در پانزدهمين سالگرد
تاسيس اين جنبش در تشريح خط مشي اين جنبش مي گويد : « هنگامي كه
حماس در ميدان سياست گام نهاد با مشكلات متعددي روبرو شد زيرا اين
جنبش خود را در ميان كساني مي ديد كه « سياست » را دروغگويي , نفاق و
عوام فريبي مي دانستند در حاليكه حماس در سياست , صداقت را به عنوان
اصلي ترين ركن پيشه خود ساخت . چگونه اين كار را نكند در حالي كه اين
جنبش خود را جنبشي اسلامي مي نامد از همين رو عوام فريبي , نفاق و
دروغ سياسي را دور انداخت و اتفاقا مشكلاتش نيز از همين جا آغاز
شد. »
آغاز راه :
اقدام جنايت آميز يك راننده كاميون صهيونيست كه در 16 آذرماه
1366 يك دستگاه وانت كارگران عرب را در اردوگاه « جباليا » زير گرفت و
چهار فلسطيني را به شهادت رساند , به مثابه جرقه يك قيام سراسري و
بسيج عمومي براي پاسخ به اين جنايات گرديد.
نخستين بيانيه جنبش حماس در 25 اذرماه همان سال در اين رابطه
صادر شد و با اين رخداد , مرحله تازه اي از مبارزات مردم فلسطين بر ضد
اشغالگران آغاز گرديد. در پي اين تحولات , و صدور بيانيه اعلام فعاليت
حماس , رژيم صهيونيستي به شدت براي شناسايي و سركوب رهبران اين
جنبش به تكاپو افتاد. پردامنه ترين موج بازداشت و دستگيري هايي كه
حماس در معرض آن قرار گرفت در ارديبهشت 1368 بود كه طي آن شيخ
احمد ياسين رهبر و بنيانگذار جنبش دستگير شد.
حماس در پائيز 1370 با اعلام شاخه نظامي خود موسوم به گردانهاي
شهيد « عزالدين قسام » وارد مرحله ديگري از مبارزه شد. از آن تاريخ تاكنون
جنبش حماس به گروه پيشتاز در مبارزه ضدصهيونيستي تبديل شد و با
انجام صدها عمليات ضدصهيونيستي ضربات كمرشكني را بر اشغالگران
صهيونيست وارد ساخت كه به كشته شدن صدها صهيونيست منجر شده
است . در اين ميان توطئه هاي مختلف رژيم صهيونيستي از هجوم گسترده
نظامي تا ترورهاي متعدد , تبعيد و اسارت اعضاي حماس , هيچيك نتوانسته
است سدي در برابر فعاليت روزافزون حماس ايجاد نمايد.
مبارزه , استراتژي حماس :
مبارزه , استراتژي حماس ـ حماس , مبارزه و رويارويي با صهيونيستها
را يك استراتژي سرنوشت ساز مي داند و معتقد است تنها زماني اين مبارزه
به پايان خواهد رسيد كه « علت » , كه همانا حضور نامشروع صهيونيستها در
فلسطين مي باشد , محو شود. در راستاي همين خط مشي , اين جنبش تاكنون
صدها شهيد از اعضاي خود را در راه مبارزه با صهيونيستها به پيشگاه اسلام
هديه داده است . در اين ميان شهادت احمد ياسين رهبر اين جنبش و
همچنين عبدالعزيز رنتيسي يكي ديگر از رهبران برجسته اين جنبش كه اوايل
سال جاري به دستور شارون رخ داد نشانه عمق كينه صهيونيستها از اين
جنبش و در عين حال عزم راسخ رهبران و اعضاي اين جنبش در پيگيري
مبارزه را به اثبات مي رساند.
حماس براساس ديدگاه خود , رژيم صهيونيستي را يك دولت نمي داند
بلكه به عنوان نماد يك پروژه استعماري مي نگرد. به همين لحاظ , اين جنبش
با روند مذاكرات سازش كه در اوايل دهه 1370 آغاز شد , مخالف است زيرا
اين مذاكرات را در راستاي يك صلح عادلانه نمي داند و معتقد است اين
مذاكرات نمي تواند حقوق ملت فلسطين را به آنها بازگرداند. در راستاي اين
ديدگاه , حماس , تشكيلات خودگردان را تراوشات قراردادهاي سازش با
دشمن صهيونيستي مي داند و معتقد است صهيونيستها و حاميان آنها با
تشكيل اين حكومت , به اين دليل موافقت كردند كه مجموعه اي از اهداف
صهيونيستها در كوتاه مدت محقق گردد.
در راستاي اين سياست بود كه اين جنبش , انتخابات اخير رياست
حكومت خودگردان را نيز تحريم كرد. با اينحال پس از انتخابات و به دليل
اينكه متهم به تفرقه نشود اين جنبش اعلام كرد با برنده اين انتخابات
(ابومازن ) همكاري خواهد كرد.
تلاش براي سركوب حماس :
احساس خطر صهيونيستها از حماس به آن حد گسترده شد كه حاميان
رژيم صهيونيستي نيز به حمايت از اين رژيم به مقابله با حماس برخاستند و
در امتداد همين اقدامات ابتدا آمريكا و سپس اروپائيها به تبعيت از كاخ
سفيد جنبش حماس را يك گروه تروريستي قلمداد كردند و در اقدامي
هماهنگ منابع مالي اين جنبش را در آمريكا و اروپا بلوكه كردند.
اطلاق واژه « تروريست » به حماس در حالي صورت مي گرفت كه مردم
آزادانديش جهان مي ديدند رژيم صهيونيستي بدون هيچ ملاحظه و ترس از
پيگرد بين المللي و با كمال قساوت به كشتار روزمره غيرنظاميان فلسطيني و
ترور فعالان فلسطيني ادامه مي داد. براي مردم جهان اين تبعيض آشكار
پذيرفتني نبود در حاليكه صهيونيستها به شدت مي كوشيدند ديدگاه خود را
درباره حماس به همه جهان تحميل كنند.
بازتاب نتيجه انتخابات اخير :
پيروزي حماس در انتخابات اخير شوراهاي نوارغزه يك رخداد
غيرمنتظره نبود ولي تعداد كرسي هايي كه حماس در اين انتخابات كسب كرد
كمتر قابل انتظار بود و نظرسنجي ها چنين چيزي را پيش بيني نمي كردند.
گرچه , مسائلي از قبيل رواج فساد در حكومت خودگردان , از جمله عوامل
رويگرداني فلسطيني ها از ساف و گرايش به گروههاي اسلامي عنوان مي شود
ولي در هر حال اين موفقيت حماس حامل چندين پيام به طرف هاي ذيربط با
مسئله فلسطين است .
نخست اين رخداد , اين ادعا را كه گروههاي ملي از جمله « فتح » , با
داشتن اكثريت مطلق بر تصميم سازي آينده سيطره دارند و تنها طرف
فلسطيني شايسته تصميم گيري هستند , به زير سئوال برد. دوم , اين انتخابات
به طور غيرمستقيم , قدرت محمودعباس را به چالش طلبيد و حتي
مشروعيت مجلس قانونگذاري فلسطين و اينكه اين مجلس به نمايندگي از
مردم نوارغزه و كرانه باختري است تحت الشعاع قرار داد. سوم اينكه روشن
ساخت آمار و ارقام و نظرسنجيهايي كه اخيرا منتشر شد مبني بر اينكه تنها
20 درصد گروههاي اسلامي در صحنه فلسطين مقبوليت دارند , اساس
علمي ندارد و مراكز و موسساتي كه آن را منتشر مي كنند , داراي انگيزه خاص
سياسي بوده اند.
نكته چهارم , اين پيروزي نشان داد جنبش « فتح » به عنوان بدنه
تشكيلات خودگردان فلسطين شناخت روشني از تغييرات در افكار عمومي
فلسطين و همچنين ظهور جريان هاي جديد در درون خود را ندارد. پنجم ,
نتايج اين انتخابات و راي به حماس در واقع راي به ادامه مبارزه و ابراز
مخالفت با سازشكاري با رژيم صهيونيستي مي باشد. نكته ششم , اين
واقعيت است كه جنبش هاي اسلامي به ويژه حماس براي پر كردن خلا
رهبري در فلسطين پس از مرگ ياسر عرفات از توان بالايي برخوردار هستند.
هفتمين نكته اينكه در حوزه هاي هفت گانه اي كه حماس در آن به پيروزي
رسيد , بيشترين عمليات سركوب به دست رژيم صهيونيستي در آنها صورت
گرفته است از اين رو انتخاب فهرست حماس نشان داد كه با وجود برخي
تبليغات , نه تنها مردم از حماس و گروههاي مقاومت خسته نشده اند بلكه آن
را به عنوان گزينه اول در مقابله با اشغالگري انتخاب كرده اند.
نكته هشتم , انتخابات نوار غزه و پيش از آن در كرانه باختري آزمون
ورودي براي انتخاباتي به مراتب مهم تر يعني انتخابات تيرماه آينده مجلس
قانونگذاري فلسطين به شمار مي رود چنانچه گروههاي اسلامي به اكثريت
كرسيهاي اين مجلس دست يابند , عصر جديدي از ظهور رهبران جوان آغاز
خواهد شد كه از يك سو نه تاكنون با دشمن اشغالگر به گفتگو نشسته و نه با
نظامهاي عربي سازشكار داد وستد كرده اند.
و نهمين مورد , پيروزي حماس در انتخابات غزه , در هفته هاي آينده
محمود عباس را در موقعيت دشواري قرار خواهد داد به ويژه اينكه او خود
را براي گفتگو با طرف اسرائيلي درباره مسائل بسيار مهمي چون حق
بازگشت آوارگان , تشكيل دولت مستقل فلسطيني و از همه مهمتر
بيت المقدس آماده مي كند. ابومازن چاره اي ندارد جز اينكه خواسته هاي
گروه هاي اسلامي مدنظر داشته باشد.
تاثيرات پيروزي حماس بر رژيم صهيونيستي :
نتايج انتخابات محلي غزه آريل شارون , نخست وزير اين رژيم را نيز در
وضع دشواري قرار مي دهد به ويژه اينكه او خود را براي اجراي طرح يك
جانبه اجباري خروج از غزه آماده مي كند و با اعتراض طيف هاي افراطي
صهيونيستي بابت ناتواني اش در سركوب مقاومت پيش از خروج از غزه
مواجه است . شارون اكنون بيش از هر زمان ديگري شاهد آن است كه
سياست ترور و بازداشت و تخريب مناطق فلسطيني در چهار سال گذشته نه
تنها به تضعيف جنبش هاي مقاومت منجر نشده , بلكه بر محبوبيت و تقويت
آنها افزوده است .
در اين حال نتايج انتخابات غزه اندكي پس از انتخابات رياست
تشكيلات خودگردان فلسطين معادلات تازه اي را در صحنه فلسطين رقم زده
است آمريكا و كشورهاي عربي منطقه به عنوان حامي يك طيف خاص در
فلسطين و يكي از متغيرهاي بيروني مسئله فلسطين اين بار در صحنه سياسي
با پديده جديدي مواجه شده اند.
پيروزي حماس همزمان اين نگراني را نيز تقويت مي كند ك جبهه
جديدي عليه اين جنبش با حضور آمريكا و رژيم صهيونيستي براي
جلوگيري از نفوذ بيشتر گروههاي مقاومت تشكيل شود , به ويژه اينكه
گروههاي مقاومت خود را براي انتخابات مجلس قانونگذاري فلسطين آماده
مي كنند.
اين در حالي است كه آمريكا ضمن تكرار ادعاهاي قبلي خود مبني بر
اينكه جنبش مقاومت اسلامي فلسطين حماس , همچنان از نظر واشنگتن
سازماني تروريستي است به پيروزي اين جنبش فلسطيني در انتخابات
شهرداريها در نوار غزه با ترديد واكنش نشان داد. در اين زمينه سخنگوي كاخ
سفيد گفت درباره انتخابات شهرداريها در سرزمينهاي فلسطيني نتايج
حاصل شده چندان اهميت ندارد بلكه روند انتخابات و برگزار شدن آرام و
بدون هياهوي آن مهمتر است .
حال بايد ديد آيا آمريكا و رژيم صهيونيستي كه تا چندي پيش انتخابات
در فلسطين را نمايش قدرت دموكراسي در يكي از كشورهاي عربي تلقي
مي كردند , اين بار به واسطه منافع خود اين نتيجه دموكراسي را تحمل
خواهند كرد
پي نوشت ها :
1 ـ سايت « اطلاع رساني فلسطين »
2 ـ نشريه « پيام فلسطين »
3 ـ تلكس واحد مركزي خبر و خبرگزاري جمهوري اسلامي
پيروزي چشمگير حماس در انتخابات شوراهاي
نوارغزه تحول جديدي است است كه بدون ترديد
معادلات سياسي فلسطين را تحت تاثير قرار خواهد داد.
انتخابات اخير در نوار غزه قطعا در تصميم گيري هاي
آينده محمود عباس در مذاكره با رژيم صهيونيستي تاثير
خواهد گذاشت . نتايج اين انتخابات به عبارتي راي به
ادامه مبارزه با رژيم صهيونيستي و مخالفت با سازشكاري
است
بايد ديد آيا آمريكا و رژيم صهيونيستي كه همواره از
دمكراسي و انتخابات دم زده اند اين بار نتيجه انتخابات
اخير و پيروزي حماس را تحمل خواهند كرد
