در حاشيه رويدادهاي تئاتري
علي ارسنجاني
نماينده مجلس : جشنواره بايد مردمي باشد.
« فاطمه آليا » نماينده مردم تهران در مجلس هفتم و عضو كميسيون
فرهنگي مجلس شوراي اسلامي در گفتگو با سايت ايران تئاتر به اظهار نظر
درباره جشنواره بيست و سوم تئاتر فجر پرداخت . وي درباره برپايي
جشنواره تئاتر گفت : انشاالله با جشنواره خوبي مواجه شويم . جشنواره
امسال بايد با جاذبه هاي مردمي همراه باشد , جشنواره اي كه ارزش ها را نيز
مد نظر قرار دهد. ما به عنوان نمايندگان مردم نظر خود را در اختيار وزير
فرهنگ و ارشاد اسلامي قرار داده و اميدواريم نظرهاي داده شده در
جشنواره امسال اعمال شود.
وي درباره شعار جشنواره امسال گفت : اين شعار بدان معناست كه هنر
براي همه مردم است , چرا كه تئاتر هنري است كه به زندگي مردم نزديك
است و بهترين فرصت و وسيله براي ارتباط مردم با اين هنر است . بنابراين
بايد شرايطي فراهم شود تا مخاطبان بيشتري جذب تئاتر شوند. با فراهم
شدن بستر مناسب براي جوانان و استفاده از رويكردهاي متفاوت مي توان
مخاطبان بيشتري را جذب هنر تئاتر كنند.
به زعم من نمايش ها نبايد از نظر موضوعي و مفهومي سخت و دشوار
باشد. تئاتر , هنري زنده است , بنابراين بايد مسئولان توصيه هاي لازم را به
گروه ها ارائه دهند تا ديگر با مسائلي كه طي سال هاي گذشته با آن روبرو
بوديم , مواجه نشويم .
وي اضافه كرد : بسياري از مردم در جشنواره هاي گذشته از نمايش هاي
روي صحنه گله مي كردند و اين گروه از نمايش ها را در خورشان خود
نمي ديدند. به هر تقدير شعار جشنواره امسال را مي توان از آن بعد معنا كرد
كه تئاتر هنري است باري همه اقشار جامعه و بايد در اين اقدام ثابت قدم
بود.
آليا خاطرنشان كرد : شخصا به تئاتر خيلي علاقه مندم , اگر شرايطي
فراهم شود قطعا به تماشاي اجراهاي خوب جشنواره خواهم نشست . به
اعتقاد من ما نيز بايد همراه مردم به تماشاي اين نمايش ها بنشينيم و در كنار
آنان باشيم .
پيام هنرمندان به جشنواره
به مناسبت فرارسيدن بيست و سومين جشنواره بين المللي تئاتر فجر
تعدادي از هنرمندان عرصه تئاتر كشور پيامهايي را منتشر كرده اند. به گزارش
سايت ايران تئاتر هنرمنداني نظير بهروز غريب پور , عزت الله انتظامي ,
جمشيد لايق , فخري خوروش , حسين نوري , محمدجمال پور , محمد
رحمانيان , ايرج راد , ميرحسين موسوي , رضا كرم رضايي و اكبر زنجانپور
پيامهايي را به مناسبت بيست و سومين جشنواره بين المللي تئاتر فجر منتشر
كرده اند و در آن نكات مد نظر خود را راجع به جشنواره ايراد داشته اند.
يك پيام خارجي
پيتر چكلوفسكي پروفسور مطالعات اسلامي و خاورميانه دانشگاه
نيويورك به مناسبت بيست و سومين جشنواره بين المللي تئاتر فجر پيامي را
به جشنواره ارسال كرد. به گزارش سايت ايران تئاتر , پيتر چكلوفسكي كه در
ايران او را بيشتر به عنوان پژوهشگر تعزيه و با كتاب در « تعزيه , هنر بومي و
پيشرو ايران » مي شناسيم در پيام خود آورده است : عنوان جشنواره شما
بسيار مايه خوشوقتي من شد , « تئاتر براي همه » ! در حقيقت اين نشان دهنده
عصاره هنرها و جشن هاي نمايشي ايران است , از باستان تاكنون .
برخي از جشن هاي نمايشي به دوره هاي پيش از اسلام باز مي گردد ,
همچون « برنشستن كوسه » . اين جشن به انگيزه فرارسيدن بهاري دوباره از
پس زمستاني سخت و با شركت همه مردم , فقير و غني و خاص و عام برگزار
مي شده است . همانند جشن « مير نوروزي » شاهزاده سال نو. اين آيين نيز
آيين همنشيني و شادي بوده است . خيال بازي (سايه بازي ) نيز پيرو جوان را
به يكسان سرگرم مي ساخته است , همچنان كه نمايش هاي .
عروسكي (خيمه شب بازي )
در شمايل گرداني و پرده خواني هم با نقاشيهاي پس زمينه , داستان هاي
حماسي شاهنامه يا تراژدي دراماتيك ماجراي مصائب و شهادت امام
حسين (ع ) شركت فعال دارند , « تئاتر براي همه » است . اين روح مشاركت در
نمايش , بعدها در « روحوضي » گسترش يافت كه نه تنها همگان در آن شركت
مي كردند , بلكه همه تماشاگران , بدون در نظر گرفتن جايگاه اجتماعي
خودشان با متلك گويي و تكه پراني , خود را در نمايش شريك مي كردند.
نمايش در ايران , حقيقتا « تئاتر براي همه » است , تمامي افراد جامعه را در بر
مي گيرد و همه دل ها را در مي نوردد. اميدوارم در اين جشنواره موفق باشيد.
نمايشهاي چهارسو
در تالار چهارسو در مدت زمان برگزاري بيست و سومين جشنواره
بين المللي تئاتر فجر 9 اجرا براي علاقه مندان به روي صحنه مي رود . به
گزارش سايت ايران تئاتر در تالار چهار سو تئاتر شهر هر روز در ساعت 17
و 21 نمايش هاي « سانتاكروز » به كارگرداني هماروستا , « هابيل و قابيل » كار
آتيلا پسياني از بخش هاي بين الملل در روزهاي اول و دوم برگزاري
جشنواره , « ايكارو » به كارگرداني بهروز غريب پور در سومين روز , در
هنگامي كه بلبل از خواندن مي ايستد » كاري از فيليپ هاوارد از بخش
بين الملل در چهارمين و پنجمين روز جشنواره , « عكس يادگاري » به
كارگرداني قطب الدين صادقي در ششمين روز , « شب خواهران برونته » كار
ديتركومل در روزهاي هفتم و هشتم جشنواره و « يك شب ديگر بمان
سيلوها » به كارگرداني چيستايثربي اجرا مي شوند.
نمايشهاي تالار اصلي
در بيست و سومين جشنواره بين المللي تئاتر فجر تالار اصلي تئاتر شهر
پذيراي 9 اجرا براي علاقه مندان است .
به گزارش سايت ايران تئاتر در تالار اصلي تئاتر شهر نمايش هاي « چشم
اندازي از پل » به كارگرداني منيژه محامدي و « مفتش » كاري از بهزاد فراهاني
در دو روز نخست جشنواره به روي صحنه مي روند. همچنين تالار اصلي
تئاتر شهر پذيراي نمايش هاي « اسرار شبانه » (پرو) به كارگرداني ديتركومل
در روزهاي سوم و چهارم , « الهملت » كاري از سليمان البوسم با دو اجرا در
روزهاي پنجم و ششم , « آرنولت » به كارگرداني اريك وارد ميگر مينگز در
روزهاي هفتم و هشتم از بخش بين المللي به روي صحنه مي روند. گفتني
است در آخرين روز برگزاري جشنواره بيست و سوم تئاتر فجر نمايش
« خانم سرگرد باربارا » به كارگرداني مهرداد راياني مخصوص اجرا مي شود.
ويدئو تئاتر در جشنواره
امسال براي نخستين بار گروه « كلاغ و كلمه » با همكاري مركز هنرهاي
نمايشي , ستاد برگزاري جشنواره و خانه هنر مندان ايران اقدام به برگزاري
نمايشگاه « ويدئو تئاتر » نموده است . اين ويديو تئاترها كه براساس
شاهكارهاي ادبيات نمايشي جهان ساخته شده است به هنر تصوير سازي
براي تئاتر مي پردازد. در اين نمايشگاه ويديو تئاترهاي زير به نمايش در
مي آيد : « ويتسك » نوشته بوخند به كارگرداني يونس لطفي « آخربازي » نوشته
ساموئل بكت به كارگرداني هوپند لشگري نژاد , « كاليگولا » نوشته آلبر كامو به
كارگرادني ميثم مير اصلاني , « هملت » نوشته ويليام شكسپير به كارگرداني
مهدي ميرحمدي , « كودك مدفون شده » نوشته سام شپارو به كارگرداني
كيوان رقيب مطلق , « در انتظار گودو » نوشته ساموئل بكت به كارگرداني فرهاد
فزوني , « سپرما » بر اساس « يرما » نوشته لوركا به كارگرداني رامين سيار
دستي .
گفتني است اين ويديو تئاترها كه در ادامه تجربه هاي ويديو آرت توسط
همين گروه ساخته شده است در مجموع مدت زمان 80 دقيقه را در بر
مي گيرد و از يكم تا هشتم بهمن ماه همه روزه از ساعت 10 صبح تا 4 بعد از
ظهر در تالار تجربه خانه هنرمندان ايران در فواصل زماني 80 دقيقه اي به
نمايش در مي آيد.
بسياري از مردم در جشنواره هاي گذشته از نمايش هاي روز
صحنه گله مي كردند و اين گروه از نمايش هار ا در خور شان
خود نمي ديدند
|
مكاشفه اي تازه در تعزيه
|
ناصر تقوايي كارگردان با سابقه سينماي ايران اخيرا فيلم كوتاهي در
مورد تعزيه با عنوان تمرين آخر به سفارش سازمان جهاني يونسكو ساخته
است . اين فيلم در دو نسخه 15 دقيقه اي براي يونسكو و يك نسخه 50
دقيقه اي براي حضور در بخش فيلم هاي مستند جشنواره فيلم فجر تهيه شده
است . براي نخستين بار اين فيلم در جشنواره فيلم فجر اكران مي شود. اين اثر
در جشنواره تئاتر فجر نيز براي هنرمندان و منتقدان اكران ويژه دارد. فيلم
برداشتي آزاد از « تعزيه حر » است كه به تهيه كنندگي مركز هنرهاي نمايشي
ساخته شده است .
به بهانه ساخت اين فيلم در سايت مركز هنرهاي نمايشي گفتگويي با
حضور عوامل فيلم و خبرنگاران رسانه ها برگزار شد. در اين نشست علاوه بر
ناصر تقوايي دكتر خسرو نشان رئيس مركز هنرهاي نمايشي , اسماعيل محمد
« شمرخوان » معروف و قاسمي حد خوان معروف ـ دو تن از تعزيه خوانان
فيلم تمرين آخر حضور داشتند.
ناصر تقوايي در مورد اين تعزيه و چگونگي ساخت آن گفت : « در فيلم
تعزيه حر « اسماعيل محمدي » در نقش « شمر » و « قاسمي » در نقش حر بازي
مي كنند.
از چند سال پيش تصميم گرفته شد كه برخي از رويدادهاي ايراني در
سازمان جهاني يونسكو به ثبت برسد , از جمله آن رويدادها نوروز وتعزيه
بود. متاسفانه تاكنون اين اتفاق براي فرش ايران , اصيل ترين و عمومي ترين
ميراث فرهنگي ايران نيفتاده است . براي ثبت تعزيه به عنوان ميراث فرهنگي ,
يونسكو علاوه بر مطالعه و تحقيقات خواستار فيلمي در مورد تعزيه شد كه
زمان بندي و كدبندي آن را نيز داده بود. در اين فيلم بايد پشت صحنه تعزيه
و اينكه يك نمايش تعزيه چگونه ساخته مي شود , به تصوير كشيده مي شد.
يونسكو حتي براي نشان دادن چگونگي گريم , طراحي لباس و ... زماني
مشخص كرد و براي ساخت اين فيلم آسيب شناسي تعزيه را نيز مد نظر
داشت . دكتر نشان ساخت اين تعزيه را به من پيشنهاد داد. چون بيش از
ميراث فرهنگي , اداره تئاتر به دليل شباهت تعزيه با تئاتر با اين مسئله درگير
بود. »
تقوايي ادامه داد : « آشنايي من با تعزيه مانند آشنايي اكثر ايراني ها با اين
نمايش است . من تعزيه را گذري و عبوري در عزاداري هاي عاشورا ديده و
مقاله ها و مطالبي هم در مورد آن خوانده بودم . اما قصد نداشتم كه به طور
حرفه اي وارد اين كار شوم . ورود من به اين كار كاملا غيرمنتظره بود. اما
چون وضعيت سينمايي ايران مانند فيلسوفان دوران كهن است يعني
همانگونه كه از آنها توقع مي رفت هر پرسشي را پاسخگو باشند , از ما نيز
انتظار مي رود در شاخه هاي مختلف سينما فعاليت كنيم . به هر حال تعزيه
براي من مكاشفه اي جديد بود چون به هنري ناب و اصيل وارد مي شدم كه
مستقل از تئاتر و سينما بود. » اين كارگردان در مورد مشكلات ساخت فيلم
تمرين آخر گفت : « براساس درخواست سازمان جهاني يونسكو بنا بود كه
زمان اين فيلم 10 دقيقه باشد . اما به 15 دقيقه رسيد چون من نتوانستم
موضوع مناسبي براي 10 دقيقه پيدا كنم . از ديگر مشكلات كار اين بود كه
بيشتر فيلمهاي مربوط به تعزيه كه عموما بعد از انقلاب ساخته شده اند ,
كاملا به درد نخور بود. البته عدم دسترسي به فيلم ها و مستندهاي مناسب در
موردهاي ديگر نيز وجود دارد. به طور مثال من سالها پيش قرار بود از
مستندهاي جنگ فيلمي به مدت يك ساعت تهيه كنم كه حداقل فيلمي يك
ساعته براي نسل هاي بعد باقي بماند اما من از بين ده ها كيلومتر فيلم
نتوانستم اثر مورد نظرم را بسازم چون همه آنها مثل هم بود. ساخت فيلم
تمرين آخر در زماني كوتاه و نشان دادن يك تعزيه جامع در اين زمان از ديگر
مشكلات ما بود. چون وقتي مي خواهيم تعزيه را براي يك ايراني بسازيم
وارد جزئيات نمي شديم اما براي ديگران بايد به اين جزئيات توجه
مي كرديم . در المپيك آتن از گروه هاي فرهنگي نيز دعوت شده بود تا
برنامه اي داشته باشند و همان زمان بحث ثبت تعزيه به عنوان ميراث فرهنگي
در يونسكو مطرح شده بود. و به همين دليل يك گروه تعزيه به آتن اعزام
شد. »
وي در مورد بازيگران تمرين آخر و به طور كلي بازيگري در تعزيه گفت :
« ما در تعزيه بازيگران فوق العاده اي داريم . يكي از ويژگي هاي آنان اين است
كه مي توانند نقش هاي متفاوت تعزيه را باز مي كنند. ديگر آنكه بازيگران
تعزيه همه اهل موسيقي هستند , به ويژه موسيقي كلاسيك و سنتي ايران و
دستگاه هاي آن را كاملا مي شناسند. »
كارگردان تمرين آخر افزود : « بازي محمدي و قاسمي در تعزيه حر فوق
العاده است و من اين جا به جرات مي گويم كه شما در اين نمايش با دو
بازيگر استثنايي روبرو مي شويد. تاكنون افراد بسياري نقش شمر و حر را
بازي كرده اند اما در اين نمايش بازيگران شخصيت هايي را پيش روي
مي گذارند كه بسيار دور از نقش هايي است كه در اين سالها ديده ايم . »
تقوايي در پاسخ به اين پرسش كه در بحث آسيب شناسي تعزيه چه
آسيب هايي شناخته شده گفت : « تغيير ذائقه هاي حكومتي , تغيير ارزش ها و
علائق مردم و اينكه از مفهوم نوشدن تعريف درستي نداريم , از جمله
آسيب هاي تعزيه است . ما فكر مي كنيم كه مي توانيم يكي امر سنتي را نو كنيم
در حاليكه اين امكان ندارد اما مي توانيم از ايده هاي قديمي براي نوآوري
استفاده كنيم . در بحث تعزيه نيز مي توان به شبيه خواني هاي خودمان نگاه
كنيم و از آنها براي ساخت نمايشي نو ايده بگيريم . » ناصر تقوايي در مورد
ساخت نسخه سينمايي اين فيلم گفت : « پس از عيد نسخه سينمايي اين كار را
مي سازم . فيلم تمرين آخر نمايش تعزيه است اما نسخه سينمايي كه ساخته
مي شود احتمالا تعزيه صرف نيست . » او در ادامه در مورد نقش حر و
موضوع تعزيه حر گفت : « تعزيه اصولا سوگناك است چون يك فاجعه مذهبي
را روايت مي كند و روي عموم تاثير مي گذارد , اما تعزيه حر عاري از اين
مسائل است . شخصيت « حر » كاملا متفاوت با ديگر شخصيت هاي واقعه
كربلا است . حر در واقعه كربلا سردار قشون دشمن است و مامور قتل امام
حسين (ع ) مي شود. اما پس از آشنايي با حضرت امام حسين (ع ) متحول
شده و به او مي گرايد. »
تقوايي در مورد شركت نكردن در بخش مسابقه جشنواره فيلم فجر گفت :
« وقتي چيزي منحصر به فرد است و گزينه ديگري وجود ندارد رقابت بي معنا
مي شود و هر كار منحصر به فردي نيز خوب است ولو اين كه بد ساخته شود ,
چون نمونه مشابهي ندارد و مي تواند پايه و مقدمه اي براي كارهاي ديگر
باشد. » او افزود : « اين فيلم در مراسم افتتاحيه و در طول جشنواره اكران
خواهد شد. »
تقوايي در پاسخ به اين پرسش كه آيا مي توان از تكنيك هاي تعزيه براي
ساخت يك فيلم سينمايي استفاده كرد , گفت : « تعزيه « تمرين آخر » بسيار
كلاسيك اجرا شده است و براي اينكه تداوم كاري صورت گيرد من از
شيوه هاي سينمايي كمك گرفتم و صحنه ها را كوتاه تر كردم . »
او در مورد نسخه سينمايي تعزيه حر كه بناست پس از عيد ساخته شود ,
گفت : « موضوع اين فيلم مستندي است از يك گروه تعزيه خوان كه براي
مراسم سوگواري به شهري مي روند. اين گروه ميان راه شبي را در صحرا
مي گذرانند و تصميم مي گيرند كه بار ديگر تعزيه را تمرين كنند. در اين فيلم
كه به همين دليل تمرين آخر نام گرفته علاوه بر تعزيه حر روابط و زندگي
تعزيه خوانهاي گروه نيز به تصوير كشيده مي شود و بخشي دوگانه را نشان
مي دهد. »
تقوايي در پايان ابراز اميدواري كرد كه نوار كاست اين فيلم در
نسخه هاي زياد انتشار يابد و تاكيد كرد : « من شكي ندارم كه فروش نوار اين
فيلم ها چيزي معادل فروش فيلم آن در سينما مي شود. و اين امر شايد
پشتوانه اي اقتصادي براي تعزيه و راهي براي جلب نظر مركز هنرهاي
نمايشي و ساير سازمان ها جهت سرمايه گذاري در اين نمايش اصيل باشد. »
ما در تعزيه بازيگران فوق العاده اي داريم , يكي از ويژگيهاي
آنان اين است كه مي توانند نقش هاي متفاوت تعزيه را بازي
كنند.
|
يك پيام و يك نكته
|
در بين پيامهايي كه امسال از سوي هنرمندان و مسوولان به مناسبت
برگزاري بيست و سومين جشنواره بين المللي صادر شده است , پيام دكتر
ايماني معاون هنري وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي حائز نكات با اهميتي
است .
ايماني پيام خود را از ارزش و ويژگيهاي تئاتر شروع كرده است و تئاتر
را هنر هنرمندان سختكوش , انديشمند و فرزانه دانسته است . هنرمنداني كه
روح و جان انسان را مي كاوند و موقعيت او را در صحنه هستي به چالش
مي گذارند.
وي در ادامه مي نويسد : « تئاتر ابزار توليد و معيار سنجش فرهنگ و
مهم تر از همه نمايانگر ويژگي هاي فرهنگي يك كشور است . در تئاتر , زندگي ,
اخلاق و در يك كلام هستي انسان در معرض ديد و قضاوت تماشاگران قرار
مي گيرد.
معاون هنري سپس پرسش خود را مطرح مي كند : « اكنون كه بيست و
سومين جشنواره بين المللي تئاتر فجر برگزار مي شود , بهترين فرصت است
كه تئاترمان را در برابر اين پرسش تاريخي قرار دهيم كه آيا آنچه بر
صحنه هاي تئاتر كشورمان جلوه گري مي كند , مصداق فرهنگ غني و
انديشمندانه ايران اسلامي است و سپس در ادامه پاسخ به اين پرسش را
تلاشي براي هدفمند كردن جريان تئاتر دانسته است .
به نظر مي رسد اين پرسش , نقطه شروع خوبي براي هدايت تئاتر در
مسيري ارزشمند است و بجاست كه همين معاونت و تشكيلات پژوهشي آن
به جد در پي پاسخ كامل و شفاف به آن برآيند. و بسياري سوالهاي ديگر را
پاسخ دهند كه چرا هنوز تئاتر واقعا براي همه نيست چرا دولتمردان التفات
و توجه كافي به آن نمي كنند و صدها سوال ديگر....
| | |