علي ارسنجاني
نكاتي پيرامون فراخوان نخستين دوره انتخاب آثار برگزيده ادبيات
نمايشي ايران
اشاره
مدتي پيش فراخوان نخستين دوره انتخاب آثار برگزيده ادبيات نمايش
ايران منتشر شد. بر اساس آنچه در مقدمه اين فراخوان آمده , در راستاي
رشد و اعتلاي بيشتر ادبيات نمايش ايران , بر اساس پيشنهاد « كانون
نمايشنامه نويسان ايران » و همكاري مركز هنرهاي نمايشي , مراسم انتخاب
آثار برگزيده ادبيات نمايش ايران , همه ساله در ارديبهشت ماه برگزار خواهد
شد. آنچه مي خوانيد ويژگي هاي شرايط ارسال آثار در اين فراخوان است :
تاكنون نمايشنامه نويسي ونمايشنامه نويس يكي از بخش هاي فرعي
جشنواره هاي گوناگون تئاتري بوده است . علي رغم اينكه عموم استادان و
كارشناسان تئاتر تاكيد مي كنند كه زيربنا و اصل هر اجراي تئاتري خوب ,
متن مناسب و سنجيده است , اما بها و اهميت لازم و كافي به نمايشنامه و
نمايشنامه نويس داده نمي شود.
بسياري اوقات نمايشنامه اي از يك نمايشنامه نويس در ده ها شهر
واستان و جشنواره به اجرا در مي آيد , بدون آنكه نويسنده از اجراي اثرش
مطلع باشد و يا نفع مادي ببرد. ضمن اينكه اين گونه خاص ادبيات , از سوي
ناشران نيز آنچنان مورد استقبال قرار نمي گيرد.
نكته جالب اينجاست كه « نمايشنامه » را در طبقه ادبيات قرار نمي دهند ,
به اين دليل كه متني اجرايي است و يا اينكه به قصد اجرا نوشته مي شود و از
سوي ديگر بسياري از گروه هاي اجرايي و كارگردانها وجود اين اثر ادبي را
چندان مهم فرض نكرده واجراي خود را بي نياز از متن مي دانند و يا به خود
اجازه مي دهند هر جرح و تعديلي را كه مايل هستند در مورد نمايشنامه هاي
مشهور و غير مشهور دنيا اعمال مي كنند.
به هر حال با وجود تلاش بسياري كه نمايشنامه نويسان و استادان و
كارشناسان اين گرايش كرده اند , نمايشنامه نويسي كشورمان همچنان با
مشكلات و موانع ابتدايي دست و پنجه نرم مي كند. به اين ترتيب اعضاي
فعال جامعه نمايشنامه نويسي كشور به ويژه در كانون نمايشنامه نويسان خانه
تئاتر به صرافت افتادند تا با مستقل كردن مراسم خاص براي برگزيدن
بهترين هاي ادبيات نمايشي ايران , تاكيد بيشتري بر اهميت آن بگذارند و از
آنجا كه مركز هنرهاي نمايشي نيز از اين طرح استقبال كرد , شورايي متشكل
از نمايشنامه نويسان پيشكسوت وجوان كشور شكل گرفت تا سياستگذاري
واجراي نخستين دوره انتخاب آثار برگزيده ادبيات نمايش را به عهده
بگيرند.
بنابر اخبار منتشر شده , اعضاي اين شورا عبارتند از : بهزاد فراهاني (كه
به عنوان دبير اين مراسم نيز معرفي شد) , خسرو حكيم رابط (نمايشنامه
نويس و مدرس دانشگاه ) , عباس شادروان , يدالله آقا عباسي , محمد
اميرياراحمدي , رحمت اميني و خسرونشان (رئيس مركز هنرهاي نمايشي ).
اين شورا فراخوان اين مراسم را تنظيم و اعلام نمود.
چه كساني مي توانند آثار خود را ارسال كنند
تمام نويسندگان بدون محدوديت سن , محل اقامت و مدرك تحصيلي ,
يك اثر خود را به دبيرخانه اين جايزه ارسال كنند.اين اثر بايد به زبان فارسي
نگاشته شده باشد , اما لزومي ندارد كه نويسنده آن ايراني و يا ساكن ايران
باشد.
طبق آنچه در فراخوان درج شده , زمان نگارش اثر نيز ملاك ارسال آن
نيست و حتي اثري كه مثلا چهل سال پيش نوشته و يا چاپ شده است را نيز
مي توان به دبيرخانه فرستاد. مهم اين است كه اين اثر بايد تا پانزدهم بهمن
ماه به خانه تئاتر ارسال شود.
آثار برگزيده در چه بخش هايي اعلام مي شود
بر اساس آنچه در فراخوان آمده است , آثار برگزيده عبارت خواهند بود
از : نمايشنامه هاي كوتاه با ارزش گذاري اول , دوم و سوم , نمايشنامه هاي بلند
باارزش گذاري اول , دوم و سوم , يك نمايشنامه برگزيده خارج از مجموعه
الف و ب و يك نمايشنامه ترجمه شده و در نهايت يك اثر پژوهشي , تاليفي ,
ترجمه كه بر ادبيات نمايشي ايران تاثيرگذار بوده است .
به اين ترتيب يك نويسنده مي تواند با ارائه آثار خود در تمامي بخش ها ,
حداكثر چهار اثر را به دبيرخانه ارسال كند يعني يك نمايشنامه كوتاه , يك
نمايشنامه بلند , يك نمايشنامه ترجمه شده و يك اثر پژوهشي ارائه دهد و
شانس خود را در هرچهاربخش بيازمايد!
چه كساني داوري مي كنند
فراخوان نخستين دوره انتخاب آثار برگزيده ادبيات نمايشي ايران از
معدود فراخوان هايي است كه شيوه انتخاب داوران در آن با توضيح كامل
درج شده است و در بخشي از اين فراخوان آمده است : « با عنايت بر
صلاحيت و اهليت صاحب نظران در عرصه ادبيات نمايشي و بهره جويي از
آرشيو « كانون نمايشنامه نويسان » و آثار برندگان جوائز نمايشنامه نويسي
مركز هنرهاي نمايشي و... كليه داوران در تمامي مراحل از طريق بحث و
مشورت و سرانجام به شيوه انتخابي با راي مخفي در اين اولين دوره , به
وسيله شوراي سياستگذاري انتخاب خواهند شد.
داوري در سه مرحله انجام خواهد شد.در مرحله اول پنجاه داور از
تهران و شهرستانها آثار را خوانده ونظر خود را اعلام مي كنند و قطعا اين كار
با حذف نام نويسنده و شهرستان مربوطه كدگذاري و تقسيم بندي خواهد
شد. تقسيم آثار براي داوري به صورتي خواهد بود كه هيچ اثري از هيچ
نويسنده اي و هيچ اثري از هيچ شهرستاني به همان نويسنده و همان
شهرستان ارسال نخواهد شد.
كدگذاري تا آخرين مرحله داوري و انتخاب , معتبر وثابت است و بعد از
رسيدن به مرحله نهايي و انتخاب قطعي , اسامي برگزيدگان استخراج و اعلام
خواهد شد.
پيش بيني شده است كه در مرحله اول , از ميان تمامي آثار , يكصد و
پنجاه اثر به وسيله داوران انتخاب خواهد شد.
نكته جالب و قابل توجه در مرحله اول داوري اين است كه پس از اعلام
نتيجه اين بخش , داوراني ديگر به بررسي دوباره آثاري خواهند پرداخت كه
در بخش اول فاقد كيفيت و ظرفيت لازم تشخيص داده شده اند. اين داوران
در صورتي كه به نتايج مثبت در باره هر كدام از آثار برسند , آن اثر را به
مجموعه منتخب مرحله اول خواهند افزود.
اما داوران مرحله دوم به تعداد نه نفر خواهند بود كه در اين مرحله
حداكثر پنجاه اثر را انتخاب خواهند كرد و آثار چاپ شده به دليل داشتن
شناسنامه و نام نويسنده تنها از اين مرحله به بعد داوري خواهند
شد.
سرانجام داور اين مرحله سوم كه هفت نفر هستند , به قضاوت نهايي آثار
خواهند نشست و طبق تاكيد فراخوان , از تركيبي برخوردار خواهند بود كه
صلاحيت قضاوت در باره نمايشنامه هاي ترجمه شده و آثار تحقيقي , تاليفي
واثرگذار بر ادبيات نمايش را داشته باشند و در عين حال , شوراي
سياستگذاري مي تواند از كارشناساني خارج از مجموعه داوري نظرخواهي
كنند. ضمن اينكه آثار ترجمه و تحقيق در مرحله نهايي داوري خواهند
شد.
جوايز برگزيدگان چيست
برگزار كنندگان اين مراسم جوايز و امتيارات ويژه اي را براي برگزيدگان
در نظر گرفته اند. از جمله به نمايشنامه برگزيده , تنديس ويژه , لوح تقدير و
پنجاه ميليون ريال جايزه نقدي اهدا شده و اثر براي اجراي عمومي , چاپ و
نشر خريداري خواهد شد. ضمن انيكه مركز هنرهاي نمايشي امكان استفاده
از بورس مطالعاتي و يا مسافرت تحقيقي را اعطا خواهد كرد.
در ساير بخش ها نيز به ترتيب سي ميليون ريال , بيست ميليون ريال و
پانزده ميليون ريال به رتبه هاي اول تا سوم نمايشنامه هاي كوتاه و بلند اهدا
مي شود و در كنار آن تنديس ويژه , لوح تقدير , اجراي عمومي , چاپ و نشر ,
پيش بيني شده است .
براي اثر برگزيده پژوهشي سي ميليون ريال و نمايشنامه ترجمه شده نيز
بيست و پنج ميليون ريال در نظر گرفته شده است .
ضمن اينكه آثار برگزيده نمايشنامه نويسان هر يك از استانها , علاوه بر
تهران , در صورت وجود امكانات اجرائي در همان استان , با هزينه ستاد
برگزاري و حمايت خانه تئاتر , اجراي عمومي خواهد شد.
بسياري اوقات نمايشنامه اي از يك نمايشنامه نويس در ده ها شهر واستان
و جشنواره به اجرا در مي آيد , بدون آنكه نويسنده از اجراي اثرش مطلع
باشد و يا نفع مادي ببرد
اعضاي فعال جامعه نمايشنامه نويسي كشور به ويژه در كانون
نمايشنامه نويسان خانه تئاتر به صرافت افتادند تا با مستقل كردن مراسم
خاص براي برگزيدن بهترين هاي ادبيات نمايشي ايران , تاكيد بيشتري بر
اهميت آن بگذارند
|
دغدغه هاي جشنواره تئاتر فجر
|
محمد رضا مهدوي
اشاره
بيست و سومين جشنواره بين المللي تئاتر فجر از اول بهمن ماه آغاز
مي شود. در اين مهم ترين رويداد تئاتر كشور هنرمندان تئاتر تهران ,
شهرستانهاي كشور و نيز گروه هاي خارجي حضور يافته و برنامه هاي خود
را اجرا مي كنند. همچنين نزديك به چهل مدير از مديران تئاتر و
جشنواره هاي دنيا عازم ايران شده تا نمايش هاي گروه هاي ايراني را ديده تا
ضمن آشنايي با فضاي تئاتر كشور , از گروه هاي مورد نظر و دلخواه خود
دعوت به عمل آورند. آنچه در پي مي آيد , مطلبي است در استقبال از
جشنواره بين المللي تئاتر فجر به خاطر بزرگداشت پيروزي انقلاب اسلامي و
ايام الله دهه فجر برگزار مي شود.
اهداف و انگيزه ها
بازگشت امام (ره ) به كشور و پيروزي انقلاب اسلامي در فاصله دوازدهم
تا بيست و دوم بهمن 1357 آنچنان رويداد مهم و خارق العاده اي بود كه جا
داشت از همان ابتدا خاطره اش را گرامي داشته و يادش را هماره زنده
بداريم .
اينگونه نيز شد و اين ايام با نام مبارك « فجر » , « ايام الله » شناخته شد و
مبدا تاريخ انقلاب اسلامي ناميده شد. از بركت اين ايام , هنرمندان نيز
بهره مند شده و به ويژه موسيقي , تئاتر و سينما نقطه عطف خود را در اين
ايام تجربه كردند.
شايد بهترين بهره را هنرمندان و مراسم و جشنواره هاي هنري از ايام با
شكوه پيروزي انقلاب اسلامي بردند و به يمن اين دهه , فضاهاي خلاقيت
هنري گسترش يافت و مردم نيز در اين ايام با حاصل فعاليت هاي معمولا يك
ساله هنرمندان آشنا شده و به ارزيابي آن نشستند.
مقدس بودن اين دهه , سبب شد تا از همان آغاز , هنرمندان شركت كننده
در آئين هاي پيروزي انقلاب اسلامي , اين نكته را از ياد نبرند كه تلاش هنري
ايشان نيز مي بايست اهداف مقدس و الهي داشته باشد و به فرموده آن بزرگ
راحل هدفي خدايي براي خلق هنر متصور باشد و در حقيقت هنرمندان از
ياد نبرند كه هنر نيز وسيله اي براي تقرب به ذات الهي است .
اما تا اين زمان عليرغم اينكه كليت برنامه ها و مراسم و جشنواره ها به
پاسداشت خونهاي ريخته شده در راه باروري و رشد نهال انقلاب اسلامي
بوده , كژي ها و كاستي هايي نيز ايجاد شده كه براي رفع آنها اقداماتي انجام
گرديده اما متاسفانه گاهي دير به وقوع پيوسته است . از آنجا كه اين مطلب
نگاه منحصر و ويژه اي به تئاتر دارد , نگاه نگارنده نيز معطوف به اين هنر
است .
تئاتر و ويژگي هاي آن
تئاتر هنري زنده است . در برابر چشم مخاطبان شكل مي گيرد و در لحظه
تاثير گذاشته و تاثير مي پذيرد. هنرمند تئاتر صداي خنده و گريه تماشاگر را
در همان دقايقي كه بر صحنه ايفاي نقش كرده مي شنود و بااحساسات
تماشاگر , احساس خود را تقويت مي كند. به اين دليل است كه در يك نمايش
كمدي , خنده تماشاگران موجب مي شود تا بازيگر به وجد آمده و به
اصطلاح لحظاتي را به صورت في البداهه خلق كند كه به هيچ وجه از قبل
پيش بيني نشده است .
اين ويژگي تئاتر , آن را كاملا منحصر به فرد كرده است . به اين دليل كه
نمي توان هيچ اجرايي را درست و كامل و منطبق با اجراي شب قبل دانست .
زيرا تئاتر تنها هنري است كه خلق آن تمامي ندارد و در آخرين شب اجرا نيز
متفاوت با شبهاي قبلي است و اگر ادامه يابد باز هم مي توان توقع تغييرات
ديگري را در اجرا داشت .
همين ويژگي , البته مسئوليت متوليان تئاتر و برگزار كنندگان جشنواره را
بسيار سنگين كرده است , زيرا با تمام اقدامات پيش از اجرا از جمله
بازخواني متن , بازبيني اجرا و حتي بازبيني روز اجراي جشنواره , بازيگر
مي تواند جمله اي را بگويد يا حركتي را انجام دهد كه در همان لحظه اجراي
اصلي به ذهنش رسيده است و يا اينكه پيش از اين , در برابر هيات اجرايي
جشنواره , انجام نداده و در واقع آن را پنهان نگاه داشته و سپس در برابر
چشم تماشاگران اجرايش كند.
نقش مسئولان و متوليان
در اينجا بايد متذكر شد كه متولي و هدايت گر تئاتر نقش غير قابل
انكاري در سمت و سو دادن به اين هنر دارد. زيرا در تئاتر همچون هر هنر
ديگري , تحولات و تغييرات ذره ذره و به تدريج پديد مي آيد و بسياري
اوقات خود هنرمند , متوجه اين تغييرات نشده و بنابه تغيير روند امور , خود
نيز در آن غوطه ور مي شود.
و اما تغييرات و اتفاقاتي كه در مقوله تئاتر رخ داده است :
1 ـ زمان تمرين تئاتر به واسطه برگزاري جشنواره هاي متعدد و پي در پي
چند هفته تقليل پيدا كرد. در حالي كه يك گروه تئاتري براي تمرين درست و
مناسب يك تئاتر حداقل نياز به شش ماه فرصت دارد كه در اين مدت
حداقل روزي هشت ساعت تمرين كند.
2 ـ ايجاد فضاي به اصطلاح باز فرهنگي و مديريت مديراني كه داراي
سليقه هاي خاصي بودند سبب شد تا نمايشنامه ها سرشار از كلمات و
اصطلاحات زشت و ركاكت گويي و وقاحت نمايي شود و هنرمندان تئاتر
ابراز چنين جملات و حالاتي را يكي از افتخارات خود دانسته و آن را
مصداق آزادي بيان و عمل به حساب آورند و البته عده اي از همان مسئولان
و مديران نيز چنين فرد و گروهي را تشويق كنند , به او جايزه بدهند , اجراي
عمومي فراهم كنند و...
3 ـ دعوت از گروه هاي خارجي در جشنواره , حمايت از تئاتر در خارج
از تهران را تحت الشعاع قرار دهد و تئاتر شهرستانها صرفا تبديل به تئاتر
جشنواره اي شود. و اوضاع واحوال به گونه شود كه در شهرستانها تقريبا
تئاتر به معناي تئاتر براي همه تماشاگران وجود خارجي نداشته و حركات و
جريان هايي به صورت كاملا محدود در جشنواره هاي استاني و منطقه اي رخ
دهد.
4 ـ هياهوي تئاتر تهران ـ البته آن هم در مجموعه تئاتر شهر و يكي دو
سالن پيراموني و انتشار اخبار و اطلاعات و نقد و تحليل در نشريات سبب
شد تا حتي مسئولان نيز تئاتر را در رشد و شكوفايي كامل ارزيابي كنند , اما
تئاتر بر خلاف اين جار و جنجال ها و هياهوها همچنان كوچك بماند. و به
رغم شايستگي ها و ويژگي هايش و رشد چشمگيري كه در تعداد علاقمندان و
دانش آموختگان و دانشجويان آن به وقوع پيوسته , با همان امكانات و
بودجه تقريبا يك دهه پيش خود نفس نفس بزند و مشكلات آنجايي رخ
بنمايد كه نزديك به ششصد نمايشنامه به دفتر جشنواره براي اجرا در تهران
برسد واز آن ميان 64 گروه انتخاب و بعد از آن سي گروه به جشنواره راه
يابند!
با چنين اوضاع و احوالي تئاتر در دايره اي كوچك و بسته سرگردان شد.
نه از سوي مسئولان بلند پايه حمايت اساسي و جدي شد و نه مسئولان و
متوليانش اقدام اساسي براي هدايت درست آن كردند.
دغدغه هاي كنوني
تئاتر فعلي ميراث دار چنين شرايطي است . راه هاي به خطا رفته گذشته
در حال حاضر بازگشتي دشوار دارد. در واقع ابتدا بايد مسير غلط را به عقب
برگشت و بار ديگر مسيري تازه و درست را آغاز كرد.
مهم ترين بار در اين ايام به دوش دبير بيست و سومين جشنواره
بين المللي تئاتر فجر است . « فرهاد مهندس پور » دبير اين جشنواره خود
كارگردان و مدرس تئاتر است و سابقه چندين سال مديريت در حوزه هاي
مختلف تئاتري از جمله معاونت هنري بنياد حفظ آثار و نشر ارزشهاي دفاع
مقدس را دارد. او خواه ناخواه بايد در برابر كژي ها و كاستي ها بايستد و گاه
پاسخ منفي به افرادي بدهد كه قبلا با او همكاري هنري داشته اند.
به هر حال چنين برخوردهايي اجتناب ناپذير است و به زعم اين
نگارنده , اقدامي تاريخي براي شروع دوباره حركت تئاتر به سوي بهبود و
اصلاح است .
دبير جشنواره قطعا مي داند كه او جشنواره اي را به يمن دهه فجر و
پيروزي انقلاب اسلامي برگزار مي كند و به ويژه در اين دوره ديدگان تيز بين ,
حاصل كار وي را به تماشا مي نشينند , تا دريابند كه او و همكارانش چگونه
از تئاتر , قداست و موجوديتش دفاع مي كند.
اگر مهندس پور از اين آزمون سربلند بيرون آيد , بدون شك نام نيكي از
خود به يادگار مي گذارد.
البته در اين ايام و در برگزاري اين مراسم , هنرمندان نيز نقش مهم و
تاثير گذار دارند. چرا كه در نهايت هر نابساماني و اقدام نابهنجاري , به تئاتر
و تئاتري ها ضربه خواهد زد.
گروه هاي تئاتري شركت كننده در جشنواره بيش از همه , مسئول صيانت
از اين هنر هستند و بايد همگام با دبير جشنواره در ايام فجر فضايي را به
وجود آورند كه تماشاگران تئاترـ كه از همه اقشار جامعه هستندـ تئاتر را
هنري مقدس و تاثير گذار ارزيابي نمايند.
سرانجام اينكه تئاتر در دوراني خطير به سر مي برد و گذر از اين دوران
مراقبت هاي ويژه مسئولان , دبير و هنرمندان را مي طلبد.
بازيگر مي تواند جمله اي را بگويد يا حركتي را انجام دهد كه در همان
لحظه اجراي اصلي به ذهنش رسيده است و يا اينكه پيش از اين , در برابر
هيات اجرايي جشنواره , انجام نداده و در واقع آن را پنهان نگاه داشته و
سپس در برابر چشم تماشاگران اجرايش كند
گروه هاي تئاتري شركت كننده در جشنواره بيش از همه , مسئول صيانت از
اين هنر هستند و بايد همگام با دبير جشنواره در ايام فجر فضايي را به وجود
آورند كه تماشاگران تئاترـ كه از همه اقشار جامعه هستندـ تئاتر را هنري
مقدس و تاثير گذار ارزيابي نمايند
| |