مساله مرگ و جهان در تمامي جوامع داراي مجموعه اي از نمادها و
جلوه هاي گوناگون است . يكي از اجزا لاينفك اين تفكر در كليه جوامع از
روزگاران كهن تا به امروز , مزار و سنگهاي مزار مي باشد. سنگ از ديرباز
همواره براي آدمي از جايگاه خاصي برخوردار بوده است , چه در قالب
منزلگاه و جايگاه سكونت و چه به عنوان ابزار و وسيله كار و چه در قالب
هويتي مقدس و مذهبي . آدمي در قبال مرگ و چرايي آن , اعتقاد به حضور
ارواح و حيات پس از مرگ , كنش هاي متفاوتي از خود بروز داده است كه
بخش عظيمي از آنها به گور و سنگ مزار ارتباط پيدا مي كند. در نگاهي كلي
تفكرات آدمي درباره مرگ و دنياي ارواح را به دو دسته مي توان تقسيم كرد.
گروه اول تفكراتي هستند كه مرگ را واقعه اي منفي پنداشته كه به واسطه آن
روح اعمالي را براي آزار زندگان انجام مي دهد. در اين حالت بايد با تدابير
خاصي همچون دادن نذورات , صدقات و قرباني ها روح متوفي را خشنود
ساخت . گروه دوم آن دسته تفكراتي است كه دنياي پس از مرگ را دنيايي با
نشاط و سرشار از خوشبختي مي پندارند , و اين برخاسته از ديد و تفكر
مثبت آدمي به مرگ و بقاي روح است . در اين حالت نيز دادن نذورات و
صدقات براي شادي بيشتر روح متوفي صورت مي گيرد. بر پايه شواهد به
جاي مانده از تمدنهاي كهن در مشرق زمين به خوبي آشكار است كه شمايل
نگاري و تصويرسازي آن هم به شيوه اي روايتگرانه بخش لاينفك آرامگاه ها ,
سنگ ها و لوح هاي قبور را به خود اختصاص داده اند. همچنين اعتقاد به
جاودانگي روح پس از مرگ باعث شده تا در داخل آرامگاه ها و يا داخل
گورها وسائل و ابزار مورد نياز متوفي را قرار دهند تا پس از مرگ و يا در
زمان تجديد حيات در صورت نياز بر اساس زندگي روزمره خود از آنها
استفاده كند. در ايران نيز همچون تمدن هاي ديگر , انسان آثاري را از خود
برجاي گذاشته دال بر اين كه اعتقاد به نياكان و دنياي پس از مرگ نزد ايشان
از جايگاه ويژه اي برخوردار بوده است . اينكه از چه هنگام سنت دفن مردگان
درگورهاي صخره اي به دفن در گورهاي امروزي تبديل شده , اطلاع مستندي
در دست نيست . امروزه با گشت و گذار در مزارهاي موجود در ايران به خوبي
زوال و نابودي اين سنت ديرين را نظاره گر خواهيم بود , بدين معني كه درج
برخي اطلاعات فردي و عمومي و احيانا تعدادي از آيات قرآن كريم و به
دنبال آن اشعاري كليدي و تكرار شده محتويات سنگ هاي قبور را تشكيل
مي دهند. با گذري كوتاه در ايران مي توان دريافت كه در هر نقطه از اين
سرزمين پهناور , پاره فرهنگهاي بومي آداب و رسوم خاصي درباره مرگ ,
مزار و متعلقات آن داشته اند كه اكنون آثار چنداني از آن باقي نمانده است .
ويژگي هاي كلي
مزارها در نگاهي كلي از نظر استقرار دو دسته اند. يك دسته در
ارتفاعات , بلندي ها و نقاط صعب العبور قرار گرفته اند و دسته ديگر در
مناطق مسطح و كم ارتفاع . در هر دو صورت اكثرا داراي ديوار و حصاري
هستند كه محيط گورستان را از اطراف جدا مي كند. حصار , ديوار و حلقه
سنگ چيني كه فضاي مقدسي را در ميان مي گيرد در شمار كهن ترين ساختار
گورستانها هستند. اين سنگچيني ها اكثرا با آرايشي ساده بر روي هم قرار
گرفته اند , اما در بعضي مناطق نيز از آرايش خاصي پيروي كرده كه بنا بر
سنت هاي محلي اجرا شده است . آرايش محيطي اين حصارها به طور عام از
شكل هاي مستطيل , مربع و دايره پيروي مي كند.
ويژگي هاي عام سنگ هاي مزار شامل :
1 ـ نحوه استقرار سنگ مزار , شكل و پيكره سنگ مزار , نوع حجاري و
پرداخت سنگ , نوشتار و آرايش خطوط , نقش ها , شكل ها و مفاهيم نهفته در
تصاوير مي باشد.
نحوه استقرار سنگ مزار
سنگهاي قبور به دو شيوه خوابيده (افقي ) و ايستاده (عمودي ) به كار
رفته اند كه در بعضي مناطق در يك قبر تركيبي از اين دو با يكديگر مشاهده
مي شود. در اين حالت سنگ عمودي حاوي تصويرها و نقش هاي نمادين
است و سنگ افقي اطلاعات ديگري را با خود به همراه دارد كه معمولا به
شرح حال متوفي مربوط مي شود.
شكل و پيكره سنگ مزار
در سنگ هاي افقي , سطح فوقاني معمولا به شكل مستطيل بوده كه بنا بر
سنت هاي رايج و اعتقادات بومي طراحي و اجرا شده است . اين قبيل
سنگ ها گاه به قطر كم يا زياد به كار رفته اند كه گاه مكعب مستطيل هايي توپر
را تشكيل مي دهند.
سنگ هاي عمودي خود به چند گروه تقسيم مي شوند :
سنگهاي مسطح عمودي , سنگهاي استوانه اي , چوب ها و علائم ايستاده
وسنگ هاي مسطح عمودي .
اين دسته از سنگها معمولا به دو شيوه به كار گرفته شده اند. در حالت
اول سنگ عمودي خود در حكم يك سنگ مزار كامل به شماره مي آيد كه
كليه اطلاعات و احيانا تصاوير مهم بر روي آن درج شده است . يكي از
قابليتهاي اين نوع سنگهاي ايستاده استفاده از هر دو روي سنگ است . دسته
ديگر سنگ هاي عمودي هستند كه با سنگهاي افقي به كار رفته اند و كمتر
ديده مي شود كه نوشتار در زمينه اطلاعات مربوط به شخص متوفي بر روي
آنها درج شده باشد , بلكه بيشتر حامل تصاوير و نقوش خاص نمادين
هستند.
سنگ هاي استوانه اي
اين دسته از سنگ هاي قبور در برخي از مناطق كشورمان نظير خراسان ,
تركمن صحرا , لرستان و كردستان مشاهده مي شود. اين سنگ ها همگي توپر
بوده داراي وزن بسيار زيادي هستند . ارتفاع آنهابين 50 سانتي متر تا 5 متر
متغير بوده و در هر منطقه با تغييرات ظاهري نماديني آراسته شده اند. نكته
مهم در اكثر سنگ هاي عمودي استوانه اي طراحي و شكل فوقاني ترين نقطه
اين احجام مي باشد كه از طراحي خاصي پيروي مي كنند و به احتمال زياد در
زمان خود كاربرد و معاني ويژه اي داشته اند.
چوب ها و علائم ايستاده
اين گروه علائم نه در حكم سنگ مزار بلكه به عنوان نشانه هايي دال بر و
جود مزار در مناطق مختلف با ويژگي هاي خاص آن منطقه به كار مي رفته اند.
نمونه بارز آن در اقوام تركمن مشاهده مي شود كه امروزه ديگر رواج نداشته
و تنها با ظواهر عيني آن روبرو هستيم . اما به طور حتم با معاني و مفاهيم
مذهبي اين اقوام رابطه نزديكي داشته است .
سنگ هاي تركيبي
اين دسته از سنگهاي مزار خود به چند گروه تقسيم
مي شوند :
سنگ هاي صندوقچه اي , سنگ هاي گهواره اي و سنگهاي پوشش دار
سنگهاي صندوقچه اي كه بيشتر در نواحي غرب , شمالغرب و جنوب
غربي ايران به چشم مي خورند , اكثرا داراي پايه هايي ثابت بوده و شكل كلي
آنها شبيه به حجمي مكعب مستطيل است كه تعدادي توپر بوده و انواعي از
آنها توخالي هستند.
سنگهاي گهواره اي به علت شكل و طراحي خاصشان گهواره را در ذهن
تداعي مي كنند. احجامي هستند كه چهار وجه آن ها جداگانه حجاري شده و
به صورت كشويي در هم چفت شده اند.
سنگهاي پوشش دار در قبور به صورت عمودي در زمين كار گذاشته
شده و روي قبر و سنگ را اتاقكي ساخته اند كه براي ديدن سنگ مزار ناگزير
بايد بر زمين زانو زد و داخل اتاقك را مشاهده كرد. اين شيوه در فارس و
بوشهر به چشم مي خورد و گويا منزلي را براي مرده در نظر مي گرفته اند.
نوع حجاري و ساخت و پرداخت سنگ مزار
حجاري ها مهمترين بخش مورد توجه محققان مي باشد , چرا كه خالقان
اين آثار بي گمان با انديشه هاي روحاني , مقدس و عارفانه دست به خلق اين
آثار زده اند. آثار ايشان حركتي به منظور توجه به سفارش هاي ديني بوده و
امري بسيار خاص به شمار مي رفته است . برخي حجاريها نقش برجسته بوده
و شماري ديگر نقش كنده شده وبرخي داراي ظرافت هاي هوشمندانه
هستند.
نوشتار و آرايش سنگهاي قبور
در مرحله نخست يك سنگ قبر بايد شناسنامه متوفي باشد. نام شخص ,
پدر و احتمالا اجداد پدري , تاريخ تولد و فوت و.. و اي بسا علت فوت . در
برخي نمونه ها پيش از شروع اين نوشتار در بخشهاي جداگانه يا در ابتداي
سنگ قبر جملاتي نظير هوالرزاق . هوالباقي , هوالشفيع و.. و به تبع آن نام
ائمه و بزرگان ديني ياد شده است .
نقش ها و علامت ها
يكي ديگر از اطلاعات مفيد , كاربرد مفاهيم نهفته در نقش ها و
علامت هاي نمادين روي سنگهاي قبور است . شكل سنگها و نقوش حجاري
شده روي آنها همگي گواه بر معناي ريشه دار و مرتبط با اعتقادات و
سنت هاي گذشتگان است .
نقوش انساني , حيواني , تزئيني و انتزاعي ونقش اشيا و ابزار از جمله
عام ترين نقش هاي مربوط به سنگ مزارهاست كه با بررسي آن ها مي توان به
چگونگي طراحي و اجراي نقوش , چگونگي اعتقادات و افكار يك قوم پي
برد.
ثتهمينه خواجوي
سنگ از ديرباز همواره براي آدمي از جايگاه خاصي
برخوردار بوده است , چه در قالب منزلگاه و جايگاه سكونت و
چه به عنوان ابزار و وسيله كار و چه در قالب هويتي مقدس و
مذهبي .
نقوش انساني , حيواني , تزييني و انتزاعي و نقش اشيا و
ابزار از جمله عام ترين نقش هاي مربوط به سنگ مزارهاست .
|
رويدادهاي فرهنگي هنري
|
حضور 46 كشور جهان در بيست و سومين جشنواره
بين المللي فيلم فجر
46 كشور جهان آثار سينمايي توليد شده خود را براي
شركت در بخش هاي بين المللي جشنواره به هيات هاي انتخاب
ارايه كردند.
به گزارش روابط عمومي بيست و سومين جشنواره
بين المللي فيلم فجر , كشورهاي آلمان , امريكا , الجزاير ,
اسپانيا , استراليا , افغانستان , انگلستان , ايتاليا , ايسلند ,
بحرين , بلژيك , بنگلادش , بوسني و هرزگوين , تايلند , تركيه ,
تونس , چين , دانمارك , روسيه , زلاندنو , ژاپن , سنگاپور ,
سوئد , صربستان , عراق , فلسطين , فرانسه , فنلاند , قزاقستان ,
كانادا , كرواسي , كره جنوبي , گرجستان , لاتويا , لوكزامبورگ ,
لهستان , ليبريا , مالزي , مجارستان , مراكش . مكزيك , نروژ ,
ويتنام , هند , هنگ كنگ و يونان با ارايه آثار , حضور خود را در
جشنواره اعلام كرده اند.
بيست و سومين جشنواره بين المللي فيلم فجر از 12 تا 22
بهمن ماه سال جاري برگزار خواهد شد.
توجه به سينماي آسيا در جشنواره فجر
رييس كانون كارگردانان , سطحي نگري به هنر مفهومي
همچون سينماي معناگرا را آفت فكري خواند و تصريح كرد :
بايد نگرشي عميق و ريشه اي نسبت به اين نوع سينما داشت .
« عليرضا رييسيان » در گفت وگو با ستاد خبري روابط
عمومي جشنواره فجر افزود : برپايي نشست هاي تخصصي با
حضور كارشناسان , سينماگران و دست اندركاران در ارايه
تعريف دقيق از سينماي معناگرا موثر است .
وي افزودن بخش سينماي معناگرا به جشنواره فجر را
زمينه اي براي تخصصي كردن اين رويداد هنري عنوان كرد.
اين كارگردان گفت : سينماي ايران يكي از قطب هاي
شناخته شده صنعت فيلم آسياست .
وي تاكيد كرد : اظهارنظر سطحي و شخصي نگري به آثار
حاضر در جشنواره فجر به نفع سينماي ايران نبوده و به اكران
عمومي آثار صدمه مي زند.
وي به جايگاه جشنواره فجر در جامعه اشاره كرد و افزود :
اين رويداد بايد ويترين عرضه آثار كيفي و انساني سينماي
ايران باشد.
زندان قصر , « باغ موزه » مي شود
زندان قصر كه همچنان نام « قصر قاجار » را تداعي مي كند ,
در سال 1308 به عنوان زندان افتتاح شد . پيش از آن قصر
زيباي ييلاقي فتحعلي شاه قاجار بود كه شاه ميهمانان ويژه اش
را در آنجا پذيرا مي شد و هنوز آثار كوشك زيباي قاجاري به
صورت كلاه فرنگي كوچكي در مجموعه زندان باقي است . اين
بناي تاريخي در واقع تنها بخش باقي مانده از قصر قديمي
قاجار محسوب مي شود كه در سال هاي اخير مرمت گرديده و
مي تواند به عنوان عنصر محوري در مجموعه باغ موزه جديد
قصر مورد توجه قرار گيرد.
زندان قصر ـ كه اكنون مي رود تا تبديل به مجموعه اي
فرهنگي شود , توسط ماركوف ـ معمار مشهور روسي كه قزاق و
هم دوره رضاخان بود ـ طراحي شده است . اين زندان داراي
192 اتاق با گنجايش هفتصد زنداني بود كه 96 اتاق آن پنج
نفري و بقيه انفرادي بودند. بيمارستاني شامل شش اتاق شش
نفري و 16 اتاق يك تخته به همراه باغ و حمام اين مجموعه را
دربرمي گرفت .
زندان قصر از سال 1308 تا سال 1357 شمسي در طول
نيم قرن تبديل به مشهورترين زندان سياسي كشور شد. اين
زندان به عنوان نخستين زندان مدرن ايران و با توجه به
شخصيت ها و رجالي كه در آن محبوس شده اند در فهرست آثار
ملي كشور به ثبت رسيده و قرار است با حفظ بافت تاريخي آن ,
با استفاده از شيوه هاي باغ آرايي ايراني به عنوان « باغ موزه
ايراني » به مجموعه اي فرهنگي تبديل شود.
داور سوريه اي اولين دو سالانه پوستر جهان اسلام :
گرافيك ايران بيانگر اين انديشه نو در گرافيك جهان است
احمد معلا داور سوريه اي اولين دو سالانه بين المللي
پوستر جهان اسلام گفت : آثار ارائه شده از سوي هنرمندان
ايراني در اين دو سالانه بيانگر يك سبك و انديشه اي نو در
گرافيك جهان است .
احمد معلا با اشاره به اين مطلب اظهار كرد : تجربه اي كه
من از گرافيك ايران داشته ام ديدن آثار طراحان گرافيك و
پوسترساز در منابع كتابها و نشريات بود اما آنچه در اين
نمايشگاه توجه من را به خود جلب كرده است وجود آثار قوي
و هوشمندانه است كه مي تواند بيانگر يك مكتب در گرافيك
جهان باشد.
وي همچنين يادآور شد , هنر گرافيك ايران مدرن است
چنين نمايشگاهي مي تواند بستر مناسبي براي مشاركت ديگر
پوسترسازان مسلمان در سراسر جهان باشد تا آثار خود را در
اين نمايشگاه شركت دهند.
همايش ملي « پژوهشي در گويش سمناني » برگزار مي شود
سمنان ـ خبرنگار روزنامه جمهوري اسلامي : به همت
دانشگاه سمنان و با همكاري اداره كل فرهنگ و ارشاد اسلامي
و شوراي اسلامي شهر سمنان , همايش ملي « پژوهشي در
گويش سمناني » در تالار خوارزمي دانشگاه سمنان برگزار
مي شود. دكتر يغمايي معاون پژوهشي دانشگاه سمنان و خانم
دكتر اسماعيلي دبير اين همايش در گفتگويي با خبرنگاران ,
ضمن اعلام مطلب فوق , با اشاره به آسيب پذيري و فراموش
شدن زبانهاي محلي در مقابل پديده جهاني شدن و همچنين
در مواجهه با زبانهاي ملي , جايگاه ويژه گويش سمناني و
سابقه و قدمت اين زبان كهن را مورد تاكيد قرار داده و اعلام
داشتند : عليرغم دارا بودن سابقه و قدمت كهن گويش سمناني ,
هنوز كاري جدي در رابطه با اين گويش انجام نشده است . دكتر
يغمايي معاونت پژوهشي دانشگاه سمنان در اين گفتگو ابراز
اميدواري كرد با حمايت موسسات مرتبط , بدنبال برگزاري اين
همايش نسبت به ايجاد مركز دائمي پژوهش در گويش سمناني
اقدام شود. وي افتتاح و راه اندازي سايت اينترنتي با عنوان
گويش سمناني و قرار دادن نمونه فعاليتهاي انجام شده در
رابطه با گويش سمناني همراه با لغت نامه و فرهنگ گويشي در
اين سايت و همچنين حمايت از پايان نامه هاي علمي كه درباره
فرهنگ گويشي اين منطقه انجام مي شود را از جمله اقداماتي
دانست كه نسبت به اجراي آنها اقدام خواهد شد. خانم دكتر
اسماعيلي دبير اين همايش نيز در گفتگو با خبرنگار ما اظهار
داشت : همايش ملي « پژوهشي در گويش سمناني » با هدف
مطرح كردن گويش سمناني بعنوان يك موضوع علمي براي
مراكز زبان شناسي و پژوهشگران فرهنگ و زبانهاي باستاني
ايران در روز نهم ديماه در سمنان برگزار مي شود. وي گفت :
همساني هاي فراوان بين گويش سمناني و زبان فارسي باستان
وجود دارد كه كشف و شناسايي گويش سمناني از جهات
مختلف مي تواند به حل بعضي مبهمات و مجهولاتي كه در
رابطه با زبان فارسي باستان وجود دارد كمك كند. وي با بيان
اين مطلب كه كارهاي علمي و آكادميك به دور از تعصبات
محلي در رابطه با گويش سمناني كم انجام شده است , بزرگترين
هدف اين همايش را مطرح كردن گويش سمناني در مراكز علمي
داخل و خارج كشور دانست . دكتر اسماعيلي گفت : اين همايش
با طرح مقالات و سخنراني هايي در زمينه هاي تحقيقات زبان
شناختي گويش سمناني , جايگاه گويش سمناني در بين زبانهاي
ايراني , داد و ستد گويش سمناني با لهجه هاي همجوار و
تاريخچه مطالعات درباره زبان سمناني برگزار مي شود. وي
گفت : تاكنون 30 مقاله به دبيرخانه همايش واصل شده است كه
8 مقاله آن در اين همايش ارائه خواهد شد . وي سخنراني
اساتيد زبان شناسي , فرهنگ نويسان و شخصيتهاي علمي را از
جمله ميهمانان اين همايش دانست .
|
|