بزرگترين زلزله طي 40 سال اخير , جنوب شرقي آسيا را تكان داد و
قريب به 40 هزار قرباني برجا گذاشت . بزرگي اين زلزله كه مركز آن در اعماق
اقيانوس هند بود 8,9 درجه در امواج دروني زمين موسوم به « ريشتر » اعلام
شد.
هر بار كه نام زلزله شنيده مي شود , ناخودآگاه همه به دنبال كسب اطلاع
از شدت و ضعف آن و ميزان تخريب حادثه هستند. اين ميزان و يا اندازه با
درجه اي به نام « ريشتر » ارزيابي مي شود. آيا مي دانيد كه ريشتر چيست و
نهايي ترين سقف زلزله كدام است
مقياس ريشتر به نام دكتر « چارلز ريشتر » فيزيكدان آمريكايي نام گذاري
شده است كه در سال 1900 ميلادي به دنيا آمد و در سال 1985 درگذشت .
بالاترين حدي كه در اين مقياس منظور شده 12 است كه انرژي آن
معادل 160 تريليون (160 هزار ميليون ) تن « تي . ان . تي » است و قدرت
تخريبي آن به حدي است كه مي تواند پوسته زمين را از هم بشكافد.
در اين مقياس , افزايش يك واحد به رقم مربوطه نشانه 10 برابر شدن
شدت لرزش و 30 برابر شدن انرژي آزاد شده است .
انرژي آزاد شده در اثر زمين لرزه اي به شدت 4 درجه در مقياس ريشتر
با انفجار يك هزار تن « تي .ان .تي » يا يك بمب كوچه هسته اي برابري مي كند
و شدت 7,9 درجه در مقياس ريشتر به تقريب با انرژي تخريبي يك ميليارد
تن « تي .ان .تي » برابر است .
زمين لرزه مرگبار قرن بيست و يكم
شديدترين زمين لرزه جهان در حدود چهار دهه گذشته روز يكشنبه
ششم دي , منطقه جنوب شرق آسيا را تكان داد.
اين زلزله كه بر اساس برخي گزارش ها 8,6 درجه در مقياس ريشتر و
برخي ديگر 8,9 درجه در مقياس ريشتر در قعر اقيانوس هند به ثبت رسيده
است , قربانيان زيادي را در اندونزي و كشورهاي ديگر از جمله سريلانكا ,
تايلند , مالزي , هند و... بر جا گذاشته است . عمده تلفات اين زمين لرزه به
علت بروز موجهاي سهمگين ناشي از آن بوده است .
زلزله در جزيره « سوماترا » ي اندونزي در حالي رخ داده است كه دو روز
قبل از آن زلزله اي به قدرت 8,2 درجه در مقياس ريشتر مناطق غيرمسكوني
استراليا را لرزاند.
اطلاعاتي درباره لايه هاي زمين
بر پايه دانش زمين شناسي , سطح جامد كره زمين از چند صفحه به نام
صفحه تكتونيكي تشكيل شده است كه آزادانه روي بخش زيرين آنها كه
داغتر و نرمتر است و « مانتل » خوانده مي شود , جابجا
مي شود.
جابجايي صفحات تكتونيكي كه حدود 80 كيلومتر ضخامت دارند و با
تغيير شكل جزيي نيز همراه است , بسيار كند صورت مي گيرد و سرعت آن از
حدود يك تا 10 سانتيمتر در سال فراتر نمي رود كه با سرعت رشد ناخن
انسان برابر است .
نظريه صفحات تكتونيكي كه قرار گرفتن كوههاي آتشفشاني در نقاط
گوناگون زمين و ديگر عوارض زمين شناسانه را نيز توضيح مي دهد , قايل به
اين است كه با اين جابجايي ها , دايم بسترهاي تازه اي براي دريا و اقيانوس ها
بوجود مي آيند كه با بيرون ريختن مواد مذاب درون زمين در اثر جابجايي يا
تغيير اندازه صفحات تكتونيكي و سردشدن فوري آن در اثر تماس با آب سرد
اعماق درياها به سرعت سرد مي شوند.
هنگامي كه اين لايه هاي ضخيم قشر جامد زمين به يكديگر برخورد
مي كنند , اصطكاكي كه ميان دهها كيلومتر ضخامت دو صفحه تكتونيكي پديد
مي آيد اين قشرها را به شدت مي لرزاند و به اين ترتيب توليد زمين لرزه
مي كند.
زمين لرزه هاي بزرگ آسيا
21 ژوئن 1990 ـ ايران ـ زمين لرزه اي به بزرگي 7,7 درجه در مقياس ريشتر
40 هزار نفر را در استانهاي گيلان و زنجان به كشتن داد .
16 ژوئيه 1990 ـ فيليپين ـ زمين لرزه اي به بزرگي 7,7 درجه در مقياس
ريشتر در استان لوزون فيليپين 2 هزار و 600 كشته و 3 هزار و 441 زخمي به
جاي گذاشت .
يكم فوريه 1991 ـ افغانستان و پاكستان ـ دست كم يك هزار و 500 نفر در
زمين لرزه اي به بزرگي 6,8 درجه ريشتر كشته شدند .
20 اكتبر 1991 ـ شمال هند ـ زمين لرزه اي به بزرگي 6,1 درجه ريشتر يك
هزار و 500 نفر را در كوهپايه هاي هيماليا كشت و 3 هزار نفر را زخمي
كرد.
13 مارس 1992 ـ تركيه ـ به دنبال زمين لرزه اي به بزرگي 6,8 درجه ريشتر
در شرق تركيه اعلام شد كه 653 نفر كشته و ناپديد شده و حدود 700 نفر
نيز زخمي شده اند.
12 دسامبر 1992 ـ اندونزي ـ زمين لرزه اي به بزرگي 6,8 درجه ريشتر بيش
از 2 هزار نفر را در جزيره فلورس اندونزي كشت .
30 سپتامبر 1993 ـ هند ـ زمين لرزه اي به بزرگي 6,4 درجه ريشتر نواحي
غرب هند را لرزاند و 7 هزار و 601 نفر را به كشتن داد .
17 ژانويه 1995 ـ ژاپن ـ زمين لرزه اي به بزرگي 7,2 درجه ريشتر ناحيه
« كوبه » در « اوزاكا » ژاپن را لرزاند كه بر اثر آن 6 هزار و 424 نفر كشته شدند .
شمار تلفات و ميزان خسارات وارده سبب شد ژاپنيها فن آوري ساختماني و
ديگر اقدامات ايمني خود را به بازنگري جدي بگذارند.
27 مه 1995 ـ روسيه ـ زمين لرزه اي به بزرگي 7,5 درجه ريشتر جزيره
« ساخالين » واقع در خاور دور روسيه را تكان داد و يك هزار و 841 نفر را
در شهر « نفتگورسك » كشت .
28 فوريه 1997 ـ ايران ـ زمين لرزه اي به بزرگي 5,5 درجه ريشتر در اردبيل
تلفات جاني فراوان به همراه داشت . بنا بر آمار رسمي شمار كشته شدگان اين
زلزله 965 نفر و شمار زخمي شدگان 2 هزار و 600 نفر بوده است .
10 مه 1997 ـ ايران ـ در زمين لرزه اي به بزرگي 7,1 درجه ريشتر كه نواحي
شرقي ايران را لرزاند يك هزار و 613 نفر كشته و 3 هزار و 712 نفر زخمي
شدند.
4 فوريه 1998 ـ افغانستان ـ زمين لرزه اي به بزرگي 6,4 درجه ريشتر استان
« تخار » افغانستان را لرزاند و تلفات بسيار گرفت . آمارهاي گوناگون شمار
كشته شدگان را 2 هزار و 300 تا 4 هزار نفر ذكر كرده اند .
30 مه 1998 ـ افغانستان ـ زمين لرزه اي به بزرگي 7,1 درجه ريشتر نواحي
شمال شرقي افغانستان را لرزاند و حدود 5 هزار نفر را كشت .
17 ژوئيه 1998 ـ پاپوا گينه نو ـ يك زمين لرزه زيرزميني كه ارتعاشهاي
خود را به آب دريا رساند , امواج « تسونامي » (امواج بزرگ ناشي از زلزله در
بستر دريا) پديد آورد كه چندين روستاي محلي را در پاپوا گينه نو ,
شرقي ترين كشور آسيا , شست و با خود به دريا برد. در اثر حمله امواج
« تسونامي » به ساحل 2 هزار و 123 نفر كشته شدند .
17 اوت 1999 ـ تركيه در زمين لرزه اي به بزرگي 7,4 درجه ريشتر كه
نواحي شمال غربي تركيه را لرزاند 20 هزار نفر كشته و 24 هزار و 941 نفر
زخمي شدند.
21 سپتامبر 1999 ـ تايوان ـ زمين لرزه اي به بزرگي 7,6 درجه ريشتر بيش
از 2 هزار و 400 نفر را به كشتن داد , 11 هزار نفر زخمي به جاي گذاشت و
يكصد هزار نفر را بي خانمان كرد.
12 نوامبر 1999 ـ تركيه ـ زمين لرزه اي به بزرگي 7,2 درجه ريشتر
894 را كشت و 4 هزار و 948 نفر را زخمي كرد .
26 ژانويه 2001 ـ هند ـ زمين لرزه اي به بزرگي 6,9 تا 7,9 درجه ريشتر
گجرات در نواحي غربي هند را لرزان و تلفات جاني فراواني به بار آورد.
ماه مارس ـ 2001 ـ اندونزي ـ زمين لرزه اي به بزرگي 6,7 درجه در مقياس
ريشتر جاوه غربي در اندونزي را به لرزه در آورد. در ژوئيه گذشته نيز در اين
كشور زلزله 7,9 درجه ريشتري منطقه « بنگولو » در سوماترا را تكان داد و
120 قرباني گرفت .
26 دسامبر 2003 ـ ايران ـ زلزله اي به بزرگي 6,4 درجه در مقياس ريشتر
شهر تاريخي « بم » در جنوب شرقي ايران را تكان داد كه بيش از سي هزار
كشته برجا گذاشت .
« ريشتر » كه شدت زلزله با آن سنجيده مي شود به نام « چارلز ريشتر »
فيزيكدان آمريكايي كه اين مقياس را اندازه گيري كرد نامگذاري شده است
بالاترين حدي كه در مقياس ريشتر منظور شده « 12 » است كه انرژي آن
معادل 160 هزار ميليون تن « تي . ان . تي » است و قدرت تخريبي آن به حدي
است كه مي تواند پوسته زمين را از هم بشكافد
افزايش يك واحد به مقياس ريشتر , نشانه 10 برابر شدن شدت لرزش و
30 برابر شدن انرژي آزاد شده است
