گفتگو با استاد ابراهيم محمد العوام ; هنرمند قرآني كشور سودان
محمد رضا كشاورز
اشاره
استاد ابراهيم محمد العوام كه در نمايشگاه بين المللي قرآن كريم در سال
جاري ميهمان كشورمان بود , متولد سال 1314 شمسي در شمال سودان در
روستايي بنام زوما مي باشد.
وي پس از طي مراحل اوليه تحصيل در كشور سودان , تحصيلات خود
را در دانشگاه قاهره ادامه داد و سپس در دانشكده هنرهاي زيبا و كاربردي
خارطوم به تحصيل پرداخت .
او از سال 1964 تا سال 1975 در وزارت آموزش و پرورش مشغول به
كار شد و بعد از آن در سال 1983 به عنوان مدير كل مركز جوانان و كودكان
در وزارت جوانان كار خود را ادامه داد.
استاد محمد العوام با آثار هنري قرآني خويش در نمايشگاه بين المللي
قرآن در تهران شركت كرد. فرصت را غنيمت شمرده و با ايشان در محل
سفارت سودان به گفتگو پرداختيم .
ث هنرمندان مسلمان تا چه اندازه در اعتلاي هنر اسلامي موفق بوده اند
من طرفدار اين نظريه مي باشم كه ما نسبت به هنرهاي اسلامي خيلي
كوتاهي كرده ايم . متاسفانه غرب اين هنر را از ما گرفت و هنرهاي تصويري را
به ما ارائه داد و ما آن را از آنها گرفتيم .
ث خاستگاه هنر اسلامي در كشور سودان چگونه بوده است
از زمانهاي دور دست ـ از هزاران سال پيش ـ تمدنهاي بسياري در سودان
شكل گرفتند. از جمله تمدن نداو تمدن مروي كه در كناره هاي رود نيل مانند
كشور مصر به وجود آمدند و هزاران سال ادامه حيات دادند تا اينكه سه
پادشاهي مسيحي در كشور سودان تاسيس شد و در همان زمان بود كه سعي
داشتند نقاشي هايي را از حضرت مسيح و حضرت مريم به تصوير بكشند.
پس از ورود اسلام به سودان در سال 30 هجري , برخي ممالك مسيحي هنوز
وجود داشتند. به همين خاطر در واقع توافق نامه هايي بين دو طرف امضا
شد. از جمله شروط اين توافق نامه اين بود كه مساجد در آنجا باز باشند و
مسلمانان واجبات ديني خود را به انجام برسانند. مسلمانان به طور سحر
آميزي وارد سودان شدند , چرا كه اسلام هرگز به وسيله شمشير به سودان
وارد نشد. طي نه قرن پس از ورود اسلام به سودان , همچنان همزيستي
مسالمت آميزي ميان اقوام مسلمان , مسيحي و ساير اديان و جود داشت تا
اينكه در قرن نهم هجري اولين حكومت اسلامي در سودان به وجود امد. كم
كم مفاهيم هنري به مفاهيم تجريدي تبديل شد و اين آغاز هنر اسلامي در
سودان به شمار مي رود. برخلاف ديگر كشورها كه هنرها منحصرا در كاخ
پادشاهان و در كليساها و در اماكن مذهبي وجود داشت , هنر در سودان جنبه
مردمي پيدا كرد و به صورت وسيعي در بين مردم سودان رواج يافت و اين
ويژگي منحصر به فرد هنرهاي اسلامي به شمار مي رود , چون هيچوقت به
پادشاهان و حاكمان منحصر نبوده و براي مردم و فطرت عمومي از آنها
استفاده شده است . بدين گونه هنر ملي مردم سودان شكل گرفت . هنري
كاربردي كه در زمينه هاي مختلف زندگي مانند فرش , ظروف و كلا آثار هنري
كه جنبه مردمي دارد ظاهر شد. طي قرنهاي متمادي اين وضعيت ادامه
داشت و هنر اسلامي در اين مدت از كليه نشانه ها و مظاهر بت پرستي پاك
شد.
ث قدرتهاي استعماري چه آسيبي به هنرهاي اسلامي كشور سودان وارد
آوردند
استعمار , مفاهيم غربي را وارد هنر ما كرد و سپس در مدارس , آموزش
هنرهاي غربي آغاز شد. تا اينكه دانشكده هنرهاي زيباي سودان در سال
1352 تاسيس شد و فارغ التحصيلان اين دانشكده براي ادامه تحصيل به
انگلستان رفتند. اولين گروه از فارغ التحصيلان پس از بازگشت به سودان ,
هنر غربي را پايه گذاري كردند. اما استاداني هم بودند كه پس از بازگشت به
سودان سعي كردند كه از همان مفاهيم اسلامي الهام بگيرند و حروف اسلامي
و خطوط عربي را مجددا به كار گرفتند.
ث نسل هنرمنداني مانند شما چگونه در برابر تهاجم فرهنگي استعمار
ايستادگي كردند
گروه ما آمدند و مدرسه هنري الواحد را تاسيس كردند. اين مدرسه كه
مديريتي اسلامي دارد نسبت به واژه هاي آزادي , ميهن و طبيعت توجه
ويژه اي قائل است . برخلاف غربيها كه سبك ستيز با طبيعت را به كار
مي بردند , ما عقيده داشتيم كه مي بايست سبك سازگاري و همزيستي با
طبيعت را به كار ببريم . آزادي براي همه هنرمندان و همه مردم ضروري است
و همچنين ما از نيكوكاري صحبت مي كنيم و از دو موضوع ديدگاه و حرفه
استفاده مي كنيم چرا كه هنرهاي بزرگ بر اساس اين دو عامل بايد استوار
باشد.
ث آيا در كشور سودان تصويرسازي قصه هاي قرآني صورت گرفته است
خير.
ث به چه علت
ما عقيده داريم كه هنر اسلامي بر پايه تجريد و به صورت نمادين به
كار مي رود نه تصوير شخصيتها. و عقيده داريم كه تصوير , مساله غربي است
و غربيها از آن استفاده مي كنند.
ث باتوجه به محدوديت استفاده از تصوير , آيا در هنرهاي تجسمي دچار
مشكل نمي شويد
من چند روز پيش در شهر قم بودم و در بارگاه حضرت معصومه كه زيارت
مي كردم متوجه شدم كه هنرهايي كه آنجا است هنرهاي تجسمي نيست , بلكه
حالت موزيكال دارد و از هنر تجريدي استفاده مي شود. غربيها آمدند هنر
تجريدي را از ما گرفتند و در واقع نقاشان بزرگ غربي مانند پيكاسو از
ايده هاي هنرهاي اسلامي استفاده كردند , به همين علت هنرهاي تجسمي (با
آن مفهوم غربي ) با هنرهاي اسلامي فاصله دارد.
ث ويژگي هنرهاي اسلامي در چيست
طبيعت داراي مظاهر و باطن است . باطن طبيعت براساس يك نظام و
هماهنگي خاصي استوار است . در همه اشيا از ذرات ريز گرفته تا اجسام
بزرگ اگر به باطن آنها دقت كنيم مي بينيم كه يك نظم خاصي در آنها حاكم
است . معتقديم كه هنرمندان نبايد به ظاهر اشيا توجه كنند و مي بايست به
باطن آن پي ببرند و نظم موجود در بطن اشيا را به تصوير بكشند. هنرمند
مسلمان وقتي چيزي را به تصوير مي كشد مانند وحي است كه بر او نازل
شده و ديدگاه ويژه اي را از اين طريق منتقل مي كند.
هنرمند مسلمان وقتي چيزي را به تصوير مي كشد مانند
وحي است كه بر او نازل شده و ديدگاه ويژه اي را از اين طريق
منتقل مي كند.
برخلاف غربي ها كه سبك ستيز با طبيعت را به كار مي بردند ,
ما عقيده داشتيم كه مي بايست سبك سازگاري با طبيعت را به
كار ببريم .
يادداشت
و اين مرحله حساس بازبيني تئاتر!
علي ارسنجاني
|
با اعلام اسامي هيات بازبيني جشنواره بين المللي تئاتر
فجر , مشخص شد كه بازبيني هاي اين جشنواره براي مسئولان
مركز هنرهاي نمايشي اهميت ويژه اي دارد. اعلام تركيبي
متشكل از 9 نفر از هنرمندان و كارشناسان تئاتر كشور كه در
ميان آنها كارشناسان , استادان دانشگاه , هنرمندان پيشكسوت
و اعضاي خانه تئاتر ديده مي شود , نمايانگر حساسيت هاي اين
دوره از جشنواره است . اين 9 نفر عبارتند : از منصور
ابراهيمي , محسن رشيد عليپور , حسين مسافر آستانه , دكتر
حميدرضا خاكي , حميد سمندريان , امير دژاكام , اصغر همت ,
رضا بابك و دكتر حسينعلي طباطبائي
كار هيات بازبيني از هجدهم آذر آغاز شده و تا 27 همين
ماه ادامه خواهد داشت و هر نمايش حداقل با راي پنج نفر از
اعضاي هيات بازبيني به جشنواره راه پيدا مي كند. امسال
ترتيب بازبيني براي اولين بار به صورت حروف الفبا است تا
جاي هيچ اعتراضي باقي نماند.
اما دغدغه هاي ديگري غير از كيفيت اجرايي آثار فجر براي
مسئولان جشنواره اهميت دارد. از جمله رعايت پوشش
بازيگران , حركات و رفتار و جملات و كلمات و... كه با اوضاع
و احوال كنوني و حساسيت هاي كه در خصوص برنامه هاي
فرهنگي و هنري وجود دارد , كار هيات بازبيني را سخت و
دشوار مي كند. اكنون هيات بازبيني نمي تواند بگويد كه
نمايشنامه ها در يك مرحله تصويب شده اند و ما مسئول محتوا
نيستيم , بلكه هيات بازبيني در اين شرايط مسئول محتواي آثار
نيز مي باشد و هر آنچه از كانال اين اعضا مي گذرد , مسئوليت
تام و تمام آنها را به دنبال دارد.
اكنون هنرمندان حاضر در اين تركيب مسئوليتي حساس را
برعهده گرفته اند. اين مسئوليت آنچنان اهميت دارد كه رد يا
قبول برخي آثار مي تواند تبعات مثبت يا منفي براي تمامي
تئاتر ايران به دنبال داشته باشد.
شايد وجود افرادي كه در بازبيني به ويژگيهاي ديگري غير
از كيفيت و فن تئاتر را در نظر مي گيرند , بتواند براي حفظ
ماهيت اصلي و اساسي تئاتر مفيد و موثر باشد. آنچه مسلم
است , تئاتر اكنون در شرايط ويژه اي قرار دارد و مسامحه و
تساهل مي تواند اين هنر را حتي به ورطه نابودي
بكشاند.
هنرمندان اصيل و واقعي تئاتر و آنها كه سالها براي ارتقا
اعتلاي اين هنر تلاش كرده اند و زحمت كشيده اند نيز وظيفه اي
سنگين به دوش دارند. آنها بايد ناخالصي ها و حركات قبيح و
شنيع را از تركيب كار خود دور سازند و شنواي نظر دلسوزان
براي تصحيح و تغيير كار خود باشند.
متاسفانه در مسيري تدريجي , تئاتر دچار شائبه ها و
دگرگوني هايي شده كه پاك كردن و خالص كردن اين هنر , هم
زمان و هم زحمت مي طلبد و قطعا آنچه پس از اين بازبيني به
عنوان نتايج اعلام مي شود و سپس در معرض ديد حاضران
قرار مي گيرد , مي تواند تعيين كننده آينده اين هنر باشد.
همچنين امسال گروه هاي خارجي نيز همانند سالهاي گذشته در
جشنواره بين المللي تئاتر فجر حضور مي يابند. اين نمايشها نيز
قاعدتا بازبيني شده اند يا در حال بازبيني هستند , انتخاب
چنين آثاري نيز حساسيت هاي خاص خود را
دارد.
خوشبختانه , معاون هنري ارشاد كه كمتر از يك سال است
به اين منصب گمارده شده است , فردي متعهداست و از همان
آغاز براي ايجاد تغيير در فضاي تئاتر قدم به عرصه نهاده است
و خود شرايط را درك مي كند و در اين مسير , هنرمندان و اهالي
هنر نيز بايد به او ياري رسانند.
اميد مي رود كه با وضعيت خاص كنوني و حساسيت هايي
كه وجود دارد , جشنواره امسال تئاتر فجر با كمترين نواقص و
كاستي برگزار شود و در آن اعتلاي هنر ايران اسلامي بيش از هر
چيز ديگري مد نظر برگزار كنندگان باشد.
دغدغه هاي ديگري غير از كيفيت آثار فجر براي
مسئولان جشنواره اهميت دارد , از جمله : رعايت
پوشش بازيگران , حركات و رفتار و جملات و... كه با
حساسيت هايي كه در خصوص برنامه هاي فرهنگي و
هنري وجود دارد , كار هيات بازبيني را سخت و
دشوار مي كند.
هنرمندان اصيل و واقعي تئاتر و آنها كه سالها
براي ارتقا و اعتلاي اين هنر تلاش كرده اند و
زحمت كشيده اند بايد ناخالصي ها و حركات قبيح و
شنيع را از تركيب كار خود دور سازند و شنواي نظر
دلسوزان براي تصحيح و تغيير كار خود باشند.
|
|