روزهاي پاياني آذر ماه , مصادف با ششمين سالگرد رحلت
خطيب توانا , حجت الاسلام والمسلمين مرحوم محمد تقي
فلسفي است . به همين مناسبت , كتاب « استيضاح دولت در
حضور ملت » را كه به تازگي از سوي دفتر نشر فرهنگ اسلامي
منتشر شده است , معرفي مي نماييم . در مقدمه اين كتاب كه
حاوي يكي از نطق هاي مشهور و تاريخي مرحوم فلسفي است ,
چنين مي خوانيم :
سالهاي 1340 و 1341 در تاريخ كشور ما از مقاطع
حساس به حساب مي آيد. اين سالها همزمان با اوج رقابت هاي
موسوم به جنگ سرد ميان دو ابر قدرت آمريكا و شوروي بود.
امريكاييها در يافته بودند كه برپايي نظامهاي ديكتاتوري در
كشورهاي تحت سلطه آنان , زمينه مناسبي را براي ظهور
نهضتهاي كمونيستي و چپ گراي متمايل به شوروي ايجاد
مي كند. بنابراين درصدد انجام نمايشي از اصلاحات اجتماعي ,
اقتصادي و سياسي در اين كشورها برآمدند. اين اصلاحات به
طور همزمان در كشورهاي ايران , آرژانتين و برزيل پيگيري شد
و بنابر همين سياست در ايران , دكتر علي اميني از چهره هاي
نزديك به امريكاييها به نخست وزيري رسيد. او به عنوان اولين
گام , اجراي اصلاحات ارضي را دنبال كرد.
اما بروز دو حادثه مهم در اين سالها روند اتفاقات را به
گونه اي ديگر رقم زد : از سويي با درگذشت آيت الله بروجردي
(فروردين 1340 ) شاه احساس كرد كه تنها مانع جدي انجام
اصلاحات آمريكايي رفع شده است و حوزه علميه قم , ديگر
مرجع صاحب نفوذ و مقتدري نخواهد داشت : از سوي ديگر ,
شاه با بركناري اميني و انتصاب يكي از نزديكان خود , يعني
اسدالله علم به نخست وزيري تلاش كرد تا خود , شخصا
رهبري اجراي اصلاحات مورد نظر آمريكاييان را بر عهده
بگيرد و حمايت آنان را براي ادامه حكومت خود به دست
آورد. به همين جهت كابينه علم در مدت كوتاهي , لايحه
انجمنهاي ايالتي وولايتي و پس از آن , رفراندوم اصول شش
گانه شاه و ملت را در دستور كار قرار داد.
اما امام خميني (ره ) كه دريافته بود مبارزه با رژيم , تنها به
پشتوانه مرجعيت و روحانيت ممكن است , و مي دانست
سكوت حوزه پس از درگذشت آيت الله العظمي بروجردي به
انزواي كامل مرجعيت در صحنه سياسي و اجتماعي
مي انجامد , از ابتداي تصميم به مخالفت جدي با طرحهاي
دولت علم گرفت و با صدور بيانيه هاي متعدد و ايجاد اتحاد
ميان مراجع , عليه اقدامات دولت , علم را در پيشبرد بسياري
از برنامه هاي خود ناكام گذاشت .
رژيم شاه در آن زمان , خود را در اوج اقتدار مي ديد , لذا با
اين مخالفتها كه دامنه آن به تظاهرات و تحصن مردمي هم
كشيده شده بود , به سختي برخورد كرد . از مهر سال 41 تا
خرداد سال 42 , ايران شاهد مخالفتهاي گسترده مردم به
رهبري مراجع و در مقابل , سركوب و ارعاب دولت بود. از
جمله اين درگيريها مي توان به مضروب شدن بازاريان تهران
دردوم بهمن 41 , غارت بازار قم و دستگيري مردم در سوم
بهمن 41 و مهم تر از همه , كشتار فيضيه در فروردين 42 اشاره
كرد . در پي اين اقدامات , منابر روضه در محرم سال 1342
(خرداد 42 ) رنگ و بوي سياسي گرفت و علما سخنرانيهاي
خود را به محكوميت و تقبيح اقدامات دولت و شاه اختصاص
دادند.
يكي از تاثيرگذارترين سخنرانيهاي محرم , سخنراني شب
عاشوراي مرحوم حجت الاسلام والمسلمين فلسفي ـ خطيب
مشهور ـ بود كه در مسجد شيخ عبدالحسين در بازار تهران
ايراد شد . ايشان در سخنان خود , دولت علم را در 10 ماده
مورد استيضاح قرار داد و از دولت علم به سختي انتقاد كرد.
اين سخنراني در جمع هزاران نفر از مردم ايراد شد و در پي آن ,
دو روز بعد , ماموران رژيم شاه آقاي فلسفي را دستگير و روانه
زندان كردند.
در برخي صفحات ديگر كتاب مذكور نيز چنين
مي خوانيم :
جامعيت اسلام
نخستين مطلبي كه بايد به عرض شما برسانم , اين است كه
اسلام ديني است جامع و كامل و حاوي تمام برنامه هاي
زندگي . اسلام درباره عقايد , اخلاق , معاملات , سياسيات ,
اجتماعيات و خلاصه درباره كليه شئون زندگاني با مردم
صحبت كرده است . فصلي را كه بنده امشب بحث مي كنم , يكي
از آن فصولي است كه اسلام بيان داشته است . البته شايد براي
بعضي از شنوندگان محترم عجيب به نظر آيد كه آيا در مسجد ,
در شب عاشورا اصول اين بحث درست است و چه صورتي
دارد
مسجد كانون جنبش ها
قبلا بايد متوجه باشيد كه مسجد براي مسلمانان , هسته
اصلي و مركز تمام فعاليت ها و حركت ها بوده است . در موقع
نماز , در مسجد اقامه جماعت مي شود , در موقع موعظه ,
پيامبر اسلام در مسجد با مردم سخن مي گويد. در موقع
تدريس , براي مردم درس مي دهد , در مباحث اخلاق , مسجد ,
دانشكده روانشناسي است . در وقت لشكركشي , مسجد مركز
ستاد فرماندهي پيامبر صلي الله عليه و آله و سلم بود. در موقع
اعزام مامور وصول ماليات , مسجد نقش وزارت دارايي را
داشت . در تمام موارد و مواقع پيغمبر اكرم صلي الله عليه و آله
و سلم از شان و موقعيت مسجد استفاده مي كرد و به نفع تمام
امور فردي و اجتماعي مردم , با آنان سخن مي گفت و راه
سعادت مردم را در محيط مسجد براي مردم بيان
مي كرد.
بنابراين مسجد در عين اينكه جايگاه عبادت و نيايش
است , در عين حال مدرسه است . در عين اينكه براي مردم مركز
تربيت است , در عين حال مركزي است براي راهنمايي ارتش و
اعزام نيرو و سرباز به جبهه جنگ , اين نخستين جمله
من ....
روحانيت نمي توند از سياست دور باشد
دولت اسلام , حكومت اسلام , آيين اسلام , قانون اسلام ,
عين سياست است . در دين اسلام , سياست , عين دين است .
مذهب مسيح بن مريم است كه از سياست جداست و سياست
ندارد. اسلام نماز دارد , روزه دارد , ارتش دارد. شهرباني دارد ,
دادگستري دارد , قواي انتظامي دارد , بيت المال دارد , قرارداد
بين الملل دارد , مرز داري دارد , اصول اقتصادي دارد , بنابراين
اسلام از سياست جدا نيست و مرزي ميان آن دو وجود ندارد.
اين , جواب ديني , ممكن است دولت بگويد كه از نظر
منطق دين , دولت قانع نمي شود , دولت به اتكا قانون است .
از منطق دين مي گذرم , بياييم به سراغ قانون اساسي ,
جوان ها! و مردم مسلمان ! در اين كوران عجيبي كه الان هست ـ
بايد اين مطلب را كاملا دقت كنيد ـ آيا روحانيت نمي تواند به
موجب قانون در سياست مداخله كند , يا مي تواند عجيب
است , گاهي هيات حاكمه مي گويد : آقا فقط صحبت ديني كنيد ,
فقط ذكر مصيبت , سياست از ديانت جداست . مگر سياست
پايه اش قانون اساسي نيست مگر در قانون اساسي نوشته
نشده است كه مذهب رسمي كشور آيين جعفري است 2 مگر
در قانون اساسي ننوشته است كه قوانين بايد مخالف اسلام
باشد مگر در قانون اساسي ننوشته است اگر مجلس راي داد و
علما مخالفت كردند , جنبه قانونيت ندارد 3 اولين بار است كه
اين حرف را از يك عمامه به سر مي شنويد
قدرت روحانيت
آقايان ! به موجب قانون اساسي , هيچ قدرتي در مملكت به
حد قدرت روحانيت نيست . چرا گوش بدهيد! : اگر يك قانون
بخواهد درست شود , اول لايحه مي آورند به مجلس شوري ,
بحث مي كنند و به اكثريت راي مي گيرند , وقتي راي كامل شد و
قانون شد , هيچ قدرتي نمي تواند آن قانون را بشكند , مگر
قدرت مجلس شوري و سنا با هم . آيا دولت مي تواند قانون را
بشكند نه , آيا دستگاه قضايي و قواي ديوان كشور , قوه
قضايي , مي توانند قانون را بشكنند نه , آيا يك وكيل , دو
وكيل , سه وكيل , ده وكيل , بيست سناتور , مي توانند قانون را
بشكنند نه . اما يك مجتهد , به موجب قانون اساسي مي تواند
قانون را بشكند. كافي است كه در زير قانون بنويسد : اين قانون
برخلاف شرع است و قانونيت ندارد.
شايد جوانها فكر كنند و بگويند چطور اين همه قدرت به
يك نفر مجتهد داده شده اين يك نفر مجتهد چرا اين قدر
قدرت دارد جواب مي دهم : آقاجان ! اين مجتهد دو جنبه
دارد : يك جنبه شخصي و يك جنبه مقامي . از جنبه شخصي ,
مجتهد يك راي بيشتر ندارد , اما در مقام و موقعيت خود , يعني
مقام فتوي , مجتهد نيست , بلكه خداي مجتهد است , پيامبر
اسلام است , قانون قرآن است كه دستور مي دهد. بنابراين ,
وقتي گفته مي شود « مجتهد مي تواند به تنهايي قانون را لغو
كند » يعني خدا قانون را لغو مي كند. چون مجتهد به امر خدا
مي گويد. بنابراين , در مملكت , مجتهدي كه به تنهايي قدرتش
از قدرت بيست نماينده , سي سناتور بيشتر است , مجتهدي كه
به موجب قانون اساسي , از قوه مقننه و از هيات دولت قدرتش
بيشتر است , نمي تواند در سياست دخالت كند ! اين مسخره
نيست ! اين حرف بي اساس نيست !
مجتهد , مقامي است كه ملت ايران به او راي داده است و
اگر دولتي بگويد « مجتهد و عمامه به سر در سياست مداخله
نكند » , سخني بر خلاف قانون اساسي گفته و سخن برخلاف
راي مردم است . بنابراين , بنده به عنوان زبان مجتهدين و زبان
مسلمين و زبان روحانيت , از مقام قانون اساسي براي
مجتهدين , استفاده مي كنم و در حضور مردم , دولت را
استيضاح مي كنم و حقيقت را به گوش دولت مي رسانم و
اميدوارم اين استيضاح ملي در دنيا منعكس شود.
يك سوال پيش مي آيد , بپرسيد : « آقاي فلسفي ! چطور
استيضاح مي كنيد ! اين كار مجلس است ! » جواب مي دهم :
مملكتي كه آزادي در آن مرده است : در مملكتي كه قانون
اساسي عملا لگدكوب شده است , در مملكتي كه مجلس شوري
مرده است , در مملكتي كه مجلس سنا مرده است , در مملكتي
كه تمام روح آزادي لگد كوب شده است , فقط يك قدرت در
اين مملكت باقي مانده و يك چراغ روشن است و آن چراغ
نوراني حضرت محمد بن عبدالله (صلوات حضار) صلي الله
عليه و آله و سلم است . من در اين ايام خفقان و در غيبت
مجلس و در دوره تعطيل قانون اساسي , چرا از حسين عليه
السلام استفاده نكنم و چرا دولت را استيضاح نكنم تمام
مطالعه را امروز به خصوص درباره منبر امشب كرده ام , چون
منبر امشب , معلول فداكاري بزرگترين سرباز راه خدا , فرزند
فاطمه عليه السلام , حسين بن علي عليه السلام است , اين
حساب را با كمال دقت كرده ام .
حالا چه موادي براي دولت قابل استيضاح مي باشد اين
خود يك مطلب جداگانه اي است . بند ده ماده استيضاح تهيه
كرده ام كه اين ده ماده را احتياطا نوشته ام , مبادا از قلم بيفتد و
حافظه ام كمك نكند. اما خيال نكنيد موارد استيضاح دولت ,
همين ده ماده است . من ده ماده اي نوشته ام كه باب منطق
روحانيت است و گرنه دولت اين قدر بد عمل كرده , اين قدر
عيوب و نواقص قانوني دارد , كه اگر موارد استيضاحش روي
قلم و كاغذ بيايد , از پنجاه تا هم تجاوز مي كند. حال شما فعلا
به همين ده تا قناعت كنيد!
برخي موارد استيضاح دولت توسط مرحوم فلسفي چنين
مي باشد :
مدرسه فيضيه
چرا مدرسه فيضيه را خراب كردند 5 چرا وحشي گري
كردند چرا جنايت كردند طلاب جواني كه پدر و مادرشان
آنها را فرستاده بودند تا درس بخوانند , چرا مادران را در داغ
آنها گريان كردند اين طلبه اي كه در يك محيط كوچك با ماهي
سي تومان و چهل تومان زندگي مي كند , كولر ندارد , تهويه
ندارد , وسايل زندگي عالي ندارد , نان و پنير مي خورد , شاگرد
امام صادق است , با قناعت زندگي مي كند , اين عمل غيرانساني
چه بود خراب كردند , ويران كردند , طلبه ها را از بام به
رودخانه انداختند (گريه حضار) دست شكستند و پا شكستند.
خيانت كردند , جنايت كردند , خلاف انسانيت رفتار كردند ,
چرا دولت بايد جواب بگويد! مگر چقدر اين مملكت هرج و
مرج و بي بند و بار است كه دولت از قدرتهاي نظامي و انتظامي
درمجراي غلط استفاده كند آن هم با چه رسوايي !
آقايان ! يك نفر كه روز وفات امام صادق (عليه السلام )
جلوي صحن مطهر حضرت معصومه عليهما السلام بود , گفت
ديدم فرستنده سيار بي سيم , در حالي كه مامور در پشتش
نشسته است , همه اش دارد خبر مي دهد : الو , الو , ما بر قم
مسلطيم , قم تسليم شد , اوضاع در اختيار ماست , مردم قدرت
مقامت نياوردند , ما غلبه كرديم !
من چه بگويم نمي خواهم بي ادبانه صحبت كنم , اما
مودب تر از اين كلمه ندارم : سياه باد روي شما , سياه باد! شما
مگر رفته ايد براي ملت ايران شهرهاي قفقاز را فتح كرده ايد !
شما مگر رفته ايد بحرين را منتقل به ايران كرده ايد و به مام
وطن برگردانده ايد ! آيا حيا نمي كنيد كه يك عده طلبه مظلوم
را كتك زده ايد و با بي سيم مملكت خبر مي دهيد , قم تسليم
شد ! مگر طلبه در جبهه جنگ بود ! والله اگر اين كارهاي
غيرانساني شما در دنيا منعكس شود , رسواييد. آن وقت
مي گوييد ما در دنيا سربلند شده ايم ! رسوا شديد! عملي كه سه
هزار سال قبل نمي كردند , شما در صحن فيضيه و در شهر
مقدس و روحاني قم , در دانشگاه پرافتخار امام صادق , در كنار
قبر حضرت معصومه عليهما السلام انجام داده ايد! چرا كرديد
دولت ! جواب بدهيد!
سربازي طلاب
دولت , بايد بگوييد چطور و چرا بدون موازين قانوني ,
طلاب را به سربازي برديد 6 قانون خود را لگدكوب كرديد
اينها محصلند. سند تحصيلي دارند (وزارت ) فرهنگ , آنها را
محصل شناخته است . چرا به قانونتان احترام نكرديد چرا به
حيثيت قانون تكريم نكرديد بالاتر بگويم , يكي ازطلابي كه
گرفتار شده است , به من تلفن كرد و گفت : « فلاني ! به ورقه هاي
فرهنگي ما اعتنا نكردند. يكي از طلاب مريض بود , بردند براي
معاينه , اول هيات پزشكي گفتند كه از سربازي معاف است . اما
وقتي فهميدند كه طلبه است , خط زدند و گفتند : سرباز! سرباز!
تمام قانون را در مورد طلاب شكستند. اين عمل , سربازگيري
نيست , اين جنگ مستقيم با امام صادق عليه السلام بود.
مي خواستيد حوزه علميه را بكوبيد چرا قانون را شكستيد و
چرا فيضيه را از بين برديد »
ايجاد محيط رعب و وحشت در قم
چرا در قم محيط رعب و وحشت به وجود آورديد
آنهايي كه از قم آمده بودند , مي گفتند , در غروب روز وفات
امام صادق (عليه السلام ) زن و مرد , پير وجوان , مردم مسلمان
قم , مثل مردمي بودند كه لشكر اجنبي با تانك و زره پوش به
آنها حمله كرده بود! زن ها ترسان , بچه ها گريان , مردان
مضطرب . آيا يك دولتي با ملت خود اين طور عمل مي كند
چرا مرعوب كرديد مردم شريف و محترم مسلمان شهرستان
مذهبي قم را بالاترين وقاحت و ركيك ترين عمل اينكه قدغن
كردند 48 ساعت اتوبوس ها و تاكسي ها طلاب را سوار نكنند!
ببين چه شرم آور است ! بالاتر بگويم : اي دنيا! اي جهان
انسانيت ! بشنويد صداي ما را , در دنيايي كه در جبهه جنگ
طرف را اگر زخمي است , مداوا مي كنند , مردم ! اگر نمي دانيد ,
بدانيد : طلاب زخمي را از بيمارستان ها بيرون ريختند! (گريه
حضار) واي بر اين حكومت ! واي بر اين هيات حاكمه ! واي بر
اين مملكتي كه اين قدر بايد زير چكمه شكنجه و قانون شكني
و نادرستي و تجاوز گرفتار باشد!
در پايان كتاب حاضر , متن نامه امام خميني خطاب به
مرحوم فلسفي درج شده است در اين نامه مي خوانيم .
بسم الله الرحمن الرحيم
حضرت حجت الاسلام آقاي فلسفي دامت افاضاته
لازم است از بيانات حساس جنابعالي در اين وقت اختناق
عجيب تشكر كنم . امروز روزي است كه حضرات مبلغين
محترم و خطبا معظم , دين خود را به دين اثبات فرمايند.
امروز روزي است كه يا بايد رضايت خداوند غفور را جلب
نمايند , يا خداي ناخواسته به سخط ذات مقدسش مبتلا شوند
امروز روزي است كه نظر مبارك امام زمان صلوات الله عليه به
حضرات مبلغين اسلام دوخته شده است و ملاحظه مي فرمايند
كه آقايان به چه نحو خدمت خود را به شرع مقدس ابراز و دين
خود را ادا مي فرمايند. از قرار مسموع اغلب گويندگان محترم با
ما هم آواز هستند. اميد است خداوند تعالي آن شواذي كه از
حبس , از زجر , از خوف بيم دارند , بيدار فرمايد. متمني است
مراتب احترام و سلام مرا به مبلغين ابلاغ فرماييد. ضمنا چون
براي تجديد ساختمان مدرسه فيضيه كه قبلا با جنابعالي نيز
صحبتي شده بود , حسابي در بانك صادرات شعبه قم باز شده
است و بنا است كه از روز تاسوعا و عاشورا نيز بانك سپرده را
قبول كند , اگر صلاح ديديد تذكري به مسلمين بدهيد. والسلام
عليكم و رحمه الله و بركاته .
روح الله الموسوي الخميني
خطيب توانا مرحوم فلسفي مي گويد :
مسجد براي مسلمانان , هسته اصلي و مركز تمام
فعاليت ها و حركت ها است . در عين اين كه مسجد
جايگاه عبادت و نيايش است , مدرسه و مركز تربيت
و مركز سياست نيز مي باشد. آيين اسلام , قانون
اسلام , عين سياست است . در دين اسلام , سياست ,
عين ديانت است .
