طبق اعلام مقامات حكومت خودگردان قرار است انتخابات براي تعيين
جانشين عرفات روز بيستم دي ماه برگزار شود. اين در حالي است كه
همچنان هاله اي از ابهام چشم انداز تحولات فلسطين را فراگرفته و سوالات
متعددي درباره آينده سياسي فلسطيني ها مطرح است .
براي ارزيابي شرايط خاص سياسي حاكم بر فلسطين كه متاثر از مرگ
ياسر عرفات مي باشد لازم است تحولات جاري , مولفه هاي موجود در
صحنه سياسي و همچنين موقعيت جناح هاي فلسطيني مورد بررسي قرار
گيرد.
آرايش سياسي جناح ها
پس از آنكه رهبران سازمان آزاديبخش فلسطين محمود عباس معروف به
ابومازن را به رياست ساف برگزيدند و سپس وي را نامزد انتخابات رياست
حكومت خودگردان اعلام كردند , از وي به عنوان جانشين عرفات نامبرده
شد. اين در حالي بود كه حكومت خودگردان به عنوان ميراث سياسي عرفات
به سرعت تلاش كرد خلا فقدان عرفات را پر نمايد و تا حدودي نيز بر
بحران خلا قدرت فايق آمده است .
با اينحال تحريم انتخابات از سوي دو گروه مقتدر فلسطيني يعني
حماس و جهاد اسلامي و همچنين ورود « مروان برغوثي » دبيركل جنبش فتح
به رقابت انتخاباتي حكومت خودگردان شكل جديدي به چشم انداز
تحولات فلسطين داده است . برغوثي كه هم اكنون در زندان رژيم
صهيونيستي به سر مي برد در آخرين ساعات مهلت ثبت نام براي تعيين
جانشيني ياسر عرفات , خود را كانديد كرد.
بنا به اعلام مقامات حكومت خودگردان 10 نفر از سياستمداران
فلسطيني براي نامزدي تعيين رياست اين تشكيلات ثبت نام كرده اند.
در بين 10 نامزد انتخابات , به جز مروان برغوثي , چهره شاخص و
قدرتمندي كه بتواند با محمود عباس (ابومازن ) رئيس سازمان آزاديبخش
فلسطين رقابت كند به چشم نمي خورد . 8 نفر از اين عده كه عبارتند از :
مصطفي برغوثي , حسين خريشه , شيخ سيد بركه , عبدلحليم الاشقر ,
عبدالستار قاسم و عبدالكريم شبير نامزدهاي مستقل و تيسر خالد نامزد
جبهه دمكراتيك براي آزادي فلسطين و بسام الصالح نامزد حزب كمونيست ,
همانگونه كه ذكر شد در حدي نيستند كه موقعيت ابومازن را به عنوان
جانشين بلامنازع عرفات به چالش بكشند. مروان برغوثي به خوبي از اين
قدرت برخوردار است . دقيقا بهمين جهت بود كه پس از اعلام نامزدي
برغوثي سياستمداران كهنه كار ساف به شدت به تكاپو افتادند تا وي را از اين
تصميم منصرف كنند.
اعلام آمادگي برغوثي براي حضور در انتخابات علاوه بر اينكه
برنامه ريزي حكومت خودگردان را كه هم اكنون در انحصار چهره هاي
ميانه رو است , مورد تهديد قرار داده است , نشانگر شكاف در ساف نيز
مي باشد.
مروان برغوثي كه از رهبران نسل انتفاضه فلسطين مي باشد پايگاه قابل
ملاحظه اي در بين فلسطيني ها , به خصوص ملي گرايان دارد . وي كه 47 سال
دارد از سن 15 سالگي به جنبش فتح پيوست . برغوثي در دهه 1360 به مدت
5 سال در زندان رژيم صهيونيستي بود و پس از آزادي در سال 1366 به
رياست انجمن دانشجويان دانشگاه بيرزيت برگزيده شد. با اوج گيري
تظاهرات ضدصهيونيستي , در همان سال رژيم صهيونيستي برغوثي را
دستگير و به اردن تبعيد كرد. برغوثي كه يكي از رهبران انتفاضه نخست
موسوم به « قيام سنگ » به شمار مي رفت پس از امضاي پيمان اسلو به كرانه
باختري بازگشت . وي همزمان با آغاز انتفاضه مسجدالاقصي در سال 1379
به دبيركلي جنبش فتح انتخاب شد و فعاليت هاي مبارزاتي خود را افزايش
داد و به دليل نقش موثري كه در انتفاضه دوم از خود نشان داد به شدت
مورد كينه صهيونيستها قرار گرفت . تا اينكه در 27 فروردين 1381 , اسرائيل
در جريان عمليات موسوم به « ديوار بازدارنده » وي را بازداشت و در سال
جاري او را به پنج بار زندان ابد محكوم كرد. سياستمداران نسل دوم فتح از
رهبري وي بر حكومت خودگردان حمايت مي كنند.
ثبت نام برغوثي براي نامزدي رياست حكومت خودگردان واكنش شديد
ميانه روها را در پي داشت و حتي موجب شد كميته مركزي فتح با صدور
بيانيه اي اقدام وي را محكوم كرده و وي را تهديد به لغو عضويت در فتح
نمايد.
اين در حالي است كه گردانهاي الاقصي , به عنوان شاخه نظامي جنبش
فتح بلافاصله پس از انتشار خبر كانديداتوري برغوثي , از وي حمايت كرد و
خواستار برگزاري يك تظاهرات عمومي براي حمايت از وي شد. اين
تشكيلات كه به عنوان يكي از سه سازمان مسلح مطرح , در كنار حماس و
جهاد اسلامي نقش موثري در عمليات ضدصهيونيستي در چهار سال اخير
داشته است از پايگاه قدرتمندي نزد نسل جوان فلسطيني ها برخوردار است .
در يك نظر سنجي توسط دانشگاه بيرزيت , 52 درصد دانشجويان به
مروان برغوثي براي تصدي رياست حكومت خودگردان راي داده اند . (1 )
در بيانيه گردانهاي الاقصي ضمن انتقاد از عملكرد حكومت خودگردان
درباره انتخابات , سياست محمود عباس انحصارگرايانه عنوان شده است .
در اين ميان ورود برغوثي به صحنه انتخابات نگراني رژيم صهيونيستي
را نيز در پي داشته است . در اولين واكنش به اين اقدام , « سيلوان شالوم »
وزير خارجه رژيم صهيونيستي گفت : مروان برغوثي تا پايان عمر در زندان
مي ماند . (2 )
اين رژيم از زمان فوت عرفات طبق يك سياست برنامه ريزي شده ,
تلاش كرده است مسير را براي قدرت يابي ميانه روهاي « ساف » هموار كند.
صهيونيستها براي اين منظور , حتي شركت فلسطيني هاي ساكن بيت المقدس
را در انتخابات كه پيشتر با آن مخالف بودند , مجاز كردند تا به زعم خود
مانعي بر سر راه برگزاري انتخابات مورد رضايتشان ايجاد نكرده باشند.
اين انعطاف را در استقبال شارون از ديدار با ابو مازن مي توان به خوبي
تشخيص داد : شارون در پاسخ به اينكه آيا حاضر است با ابومازون ديدار
كند , گفت : « من بارها با ابومازن ديدار كرده ام . او مقابل تروريسم است . » (3 )
اين تحولات در عين حال بيانگر آن بود كه هم حكومت خودگردان و هم
رژيم صهيونيستي پيروزي محمود عباس در انتخابات را مسجل مي دانستند.
اكنون با توجه به آرايش جديدي كه در صحنه سياسي فلسطين با آمدن
برغوثي ايجاد شده است بايد منتظر تحولات غيرقابل پيش بيني بود. به
خصوص اينكه , اقدام برغوثي با تصميم دو گروه حماس و جهاد اسلامي در
تحريم انتخابات توام شده كه به نوبه خود بر نگراني حكومت خودگردان
افزوده است .
ديدار شتابزده محمود عباس با « محمود الزهار » و « سعيد صيام » , دو تن
از رهبران ارشد حماس در غزه دقيقا مويد نگراني وي مي باشد. البته اين
اولين ديدار وي با رهبران حماس نبود. ماه گذشته پس از فوت عرفات ,
عباس كوشيد تا با حضور در مجلس ترحيم عرفات در غزه با رهبران اين
گروهها به مذاكره بنشيند و آنها را به حضور در انتخابات ترغيب كند كه با
حادثه تيراندازي افراد مسلح در اين اجتماع , كه به كشته شدن دو پليس
حكومت خودگردان منجر شد , اين مذاكرات بدون نتيجه ماند.
اگر حكومت خودگردان در تلاش براي منصرف كردن مروان برغوثي از
كانديداتوري و راضي نمودن حماس و جهاد اسلامي به حضور در صحنه
انتخابات توفيق نيابد احتمال به دست گرفتن ابتكار عمل توسط گروههاي
مخالف سازش افزايش مي يابد. اين امر با در نظر گرفتن ائتلاف اعلام نشده
گروههاي فلسطيني مخالف سازش و پايگاه قدرتمند آنها در بين فلسطيني ها
چندان دور از انتظار نيست .
تغيير موضع تاكتيكي صهيونيستها
تاكتيك موذيانه
از زمان درگذشت ياسر عرفات , نوعي تغيير موضع از سوي رژيم
صهيونيستي در مواجهه با حكومت خودگردان ايجاد شده كه به روشني
مشهود است . اين سياست برپايه تعامل با جناح ميانه رو در درون تشكيلات
خودگردان و تلاش در جهت روي كار آوردن اين جناح استوار است . در اين
راستا , تل آويو از چندي پيش تبليغات عليه حكومت خودگردان را كاهش داد
و از اين حكومت نيز خواست متقابلا تبليغات ضدصهيونيستي را متوقف
كند كه تشكيلات خودگردان نيز در پاسخ طي صدور بخشنامه اي از رسانه ها
و راديو و تلويزيون فلسطين خواست اينگونه تبليغات را متوقف سازند. اين
در حالي است كه حاميان رژيم صهيونيستي نيز سياست همساني را پي
گرفته اند. به تبعيت از اين اقدامات , آمريكا رويه ملايم تري در برخورد با اين
حكومت در مقايسه با زمان حيات ياسر عرفات اتخاذ كرده
است .
اروپائيها نيز با حمايت هاي سياسي و مالي خود به حمايت از اين خط
فكري در حكومت خودگردان پرداخته است . در اين ميان نقش مصر را كه در
روزهاي اخير شديدا فعال شده است نبايد از نظر دور داشت . مصري ها هم
اينك با تحرك بخشيدن به ديپلماسي خود و سفرهاي پي در پي به فلسطين
اشغالي تلاش مي كنند ابتكار عمل درباره انتخابات فلسطين را كه در آن
همسويي و هماهنگي خاصي با مواضع اسرائيلي ها ديده مي شود , به دست
گيرند.
فرصت طلبي صهيونيستها
تغيير موضعي كه علي الظاهر اسرائيل از خود نشان مي دهد قطعا يك
تاكتيك است . شارون به تازگي اعلام كرده كه براي برگزار شدن انتخابات
فلسطيني به شكل مطلوب ! , يك حلقه امنيتي براي فلسطيني ها فراهم آورده
است . طبق ادعاي شارون , براساس اين طرح حملات ضدفلسطيني كاهش
يافته و محدوديت هاي پيشين تا حدود زيادي برداشته مي شود.
ليكن آنچه مسلم است و تاريخ پر از جنايت و توطئه صهيونيستها عليه
ملت فلسطين نيز آنرا به اثبات رسانده , صهيونيستها هرگز از اهداف
توسعه طلبانه خود دست برنخواهند داشت . اكنون آنچه مدنظر صهيونيستها
مي باشد استفاده هر چه مطلوب تر از فرصت و شرايط ويژه اي است كه پس
از درگذشت ياسر عرفات پديد آمده است . استراتژي صهيونيستها در شرايط
فعلي به تعقيب چند هدف پرداخته است كه دو مورد آن شاخص تر است :
1 ـ كمك به روي كار آمدن يك رهبري ميانه رو براي حكومت
خودگردان . اين هدف هم اكنون به طور موذيانه و در تحت پوشش شعارهايي
همچون « فراهم آوردن شرايط مناسب براي انتخابات فلسطيني ها » و « لزوم
تجديدنظر در روابط فلسطيني ها و اسرائيلي ها پس از دوران عرفات » از سوي
صهيونيستها دنبال مي گردد. بايد در نظر داشت كه خصومت صهيونيستها با
عرفات , نه يك كينه شخصي , بلكه دشمني با خط مشيي است كه بر احقاق
حقوق ملت فلسطين و اخراج اشغالگران اصرار دارد و از آنجائيكه اين خط
فكري در سالهاي آخر عمر عرفات پررنگ تر نشان مي داد دقيقا همين امر نيز
موجب طرد و تخريب شخصيت وي از سوي صهيونيستها گشت .
در زمان انعقاد پيمان هاي سازش كه عرفات به طور فاحشي حاضر به
مصالحه با صهيونيستها و امتيازدهي به آنان شد وي به عنوان قهرمان صلح
قلمداد گرديد. حتي در اجلاسي كه در واشنگتن با حضور عرفات و رابين و
كلينتون برقرار شده بود رابين خطاب به عرفات چنين مي گويد : « آقاي عرفات
شما طوري صحبت مي كنيد كه من ترديد دارم شما يهودي نباشيد! » (4 )
با اينحال , زمانيكه صهيونيستها چنين استنباط كردند كه عرفات حاضر
نيست و يا اينكه اصولا نمي تواند به طور كامل اهداف مدنظر آنها را تامين
كند , وي را حامي تروريسم و مخالف صلح قلمداد كردند و شارون مكررا
عرفات را « سردسته تروريستها » ناميد.
البته از منظر صهيونيستها , تروريسم به تلاش ملتي اطلاق مي شود كه
خواستار احقاق حقوق خود هستند , حقوقي كه مورد تائيد مجامع
بين المللي نيز قرار دارد.
2 ـ دومين هدفي كه در مقطع فعلي در كانون سياست رژيم صهيونيستي
قرار دارد مايوس ساختن گروه هاي مبارز فلسطيني از ادامه مبارزه مسلحانه و
كشاندن آنها به فعاليت سياسي مي باشد.
سنگيني ضرباتي كه صهيونيستها از ناحيه عمليات مبارزان فلسطيني
طي سالهاي اخير متحمل شده اند بر كسي پوشيده نيست . اين عمليات از
ابعاد مختلف , رژيم صهيونيستي را تحت فشار قرار داده است . وخامت
اوضاع اقتصادي , بروز بحران هاي سياسي داخلي , معكوس شدن روند
مهاجرت يهودي ها به فلسطين اشغالي , بروز تمرد و شكاف در ارتش رژيم
صهيونيستي , احساس عدم امنيت اسرائيلي ها در فلسطين اشغالي و انزواي
بين المللي و انزجار جهاني از اين رژيم , از جمله آثار اين مبارزات مي باشد و
مقامات رژيم صهيونيستي به صراحت به تبعات گسترده اين عمليات
اعتراف مي كنند.
بديهي است كه نجات از اين تنگنا به شدت افكار صهيونيستها را به
خود مشغول داشته است . در اين راستا ايجاد شرايطي كه گروههاي فلسطيني
را وادار به دست برداشتن از مقاومت و مبارزه مسلحانه نمايد آرزوي
غيرقابل انكار صهيونيستهاست . هم اينك نشانه هاي اين پديده پيدا شده
است . « حسن يوسف » عضو برجسته حماس , جنبشي كه بيشترين سهم را
در عمليات ضدصهيونيستي سالهاي اخير داشته است , در گفتگو با شبكه
سي ان ان مي گويد : حماس مجبور شده است از آرمانگرايي به عمل گرايي و
واقع گرايي تغيير موضع بدهد , وي افزود : اين موضع جديدي براي حماس
است و ما مي خواهيم در دولت فلسطيني مشاركت كنيم و بخشي از
تصميم گيري سياسي شويم .
البته اين اظهارات را نمي توان موضع گيري رسمي حماس قلمداد كرد
ولي دست كم مي تواند نشانه هايي از يك تغيير روش باشد.
بهرصورت اگرچه در باره آينده حكومت خودگردان و تحولات داخلي
فلسطيني ها ابهام هايي وجود دارد ولي اين ترديد در طرف اسرائيلي قطعا
وجود ندارد و صهيونيستها به همان اهداف هميشگي خود , يعني دستيابي به
اهداف مورد نظر با كمترين هزينه و امتياز دهي مي انديشند و در اين مسير به
« فرصت جديدي » كه با درگذشت عرفات ايجاد شده است چشم دوخته اند.
اين چشمداشت را شارون با ذوق زدگي چنين ابراز مي كند : شرايط به اين
بستگي دارد كه آيا رهبري جديد فلسطين مي تواند به « ترور » پاسخ دهد
آن گاه است كه بايد از « فرصت جديد » سخن گفت . (5 )
منابع :
1 ـ خبرگزاري جمهوري اسلامي 83,8,23
2 ـ همان منبع
3 ـ مجله نيوزويك 83,9,9
4 ـ روزنامه جمهوري اسلامي 83,8,14
5 ـ نيوزويك 83,9,9
تحريم انتخابات از سوي دو گروه مقتدر فلسطيني , يعني
حماس و جهاد اسلامي و ورود مروان برغوثي دبيركل زنداني
جنبش فتح به رقابت انتخاباتي نگراني حاكمان ميانه رو
حكومت خودگردان و همچنين رژيم صهيونيستي را در پي
داشته و شكل جديدي به چشم انداز تحولات فلسطين داده
است
هيچيك از 10 نامزد رياست حكومت خودگردان به جز
برغوثي توانايي به چالش كشيدن موقعيت محمود عباس
(ابومازن ) را ندارند و به همين جهت سياستمداران ساف براي
منصرف ساختن برغوثي به شدت به تلاش افتاده اند.
مايوس ساختن گروه هاي مبارز فلسطيني از ادامه نبرد
مسلحانه و گرايش دادن آنها به فعاليت سياسي , از جمله
اهداف عمده صهيونيستها در مقطع پس از درگذشت عرفات
است
صهيونيستها پس از عرفات شديدا در راستاي به قدرت
رسيدن جناح ميانه رو و سازش گرا در حاكميت تشكيلات
خودگردان تلاش مي كنند
زيرنويس عكس :
سران تشكيلات خودگردان فلسطين
