قسمت اول ةمحمدرضا حكيمي
بسم الله الرحمن الرحيم
انا انزلناه في ليله القدر و ما ادراك ما ليله القدر ليله القدر
خير من الف شهر تنزل الملائكه و الروح فيها باذن ربهم من كل
امر سلام هي حتي مطلع الفجر
« ما قرآن را در شب قدر , فرو فرستاديم و تو شب قدر را
چگونه شبي مي داني شب قدر , از هزار ماه بهتر است . در آن
شب فرشتگان و روح (جبرئيل ) , به اذن خدا , همه فرمانها و
سرنوشتها را فرود مي آورند. آن شب , تا سپيده دمان , همه ,
سلام است و سلامت . »
كدامين شب
اين امر بزرگ چيست و اين شب كدام است آن شب
فرخنده كه قرآن فرود آمده است , چه شبي است آن شب كه از
هزار ماه بهتر است , كدام لحظات گرانقدري است
آن شب , كه فرشتگان فرود مي آيند , و روح (جبرئيل ) نيز
فرود مي آيد , كدامين است
آن شب , كه فرمانها و تقديرها را به زمين مي آورند و بر
طبق حكمت بر مي نهند , و معين مي دارند
آن شب , كه تا سپيده دمان , همه آنات و لحظات آن , درود
است و سلام , رحمت است و سلامت , و ايمني است و
فرخندگي
اين واقعيت بزرگ , كه با « فعل مضارع » بيان شده است , و
استمرار را مي رساند چيست : « تنزل الملائكه والروح ... »
فرشتگان و روح , همي فرود آيند , و همي فرود آيند , به كجا
آري , فرشتگان و روح , در هر سال , در شب هنگام « قدر »
پيوسته فرود آيند , و به « اذن خدا » , هر « امر » , و « تقديري » را
فرود آورند اين امر چگونه است اين فرشتگان نزد چه كسي
مي روند , و فرمانها و تقديرها را به چه كسي مي سپارند آنجا
كه روح بزرگ فرود مي آيد كجاست و آن آستان مقدس , و
مطلع نور , و مركز ناموس , كه « كل امر » , به همراه فرشتگان , به
جانب آن فرود آورده مي شود , كدام آستان است در شب قدر ,
فرودگاه فرشتگان آسمان , در كدام سر منزل قدس , مهبط مطهر
است
آن شب , كه بايد شكوائيه ي هجران را در نورديد و به اميد
وصل و ديدار بيدار نشست , و از جام طهور « سلام » , تا « مطلع
فجر » , سرمست بود , كدام شب است
آن شب , كه شاعر حافظ قرآن , با الهام گرفتن از قرآن , آن
را « شب وصل » مي نامد , و نامه هجران را , در آن شب , طي شده
و پايان يافته مي خواند , كدام شب نوراني و دل افروز
است شبي كه بايد در عاشقي ثابت قدم بود. در طلب كوشيد و
بيدار ماند و ديدار جست و احيا گرفت و به نيايش پرداخت و
كار خير كرد و صالحات به جا آورد و به نيازمندان رسيد و
دانايي طلبيد و مذاكره علم كرد شبي كه در آن , كاري بي اجر
نخواهد ماند شبي كه بايد به ياد روي آن محبوب عزيز , و آن
يار آواره از ديار , و پنهان رخسار , با دردمندي هاي عاشقانه
ناليد , و ديدار روي او را از خداي طلبيد , كدام شب عزيز
است
چنانكه از آيه هاي سوره قدر به روشني فهميده مي شود ,
در هر سال شبي هست كه از هزار ماه ـ به ارزش و قدر فضيلت ـ
برتر است . و اين شب , در هر سال , هست .در هر سال , يك
شب , شب قدر است . در اين شب , فرشتگان به همراه بزرگ
خويش (روح ) به زمين مي آيند و هر امر و فرمان و تقديري , كه
از سوي خدا معين شده است ـ براي يك سال , تا شب قدر سال
آينده ـ فرود مي آورند.
آنچه از احاديثي كه در تفسير اين سوره , و تفسير آيات
آغاز سوره « دخان » و جز آن رسيده است , فهميده مي شود. اين
است كه فرشتگان در شب قدر مقدرات يكساله را به نزد « ولي
مطلق زمان » مي آورند , و بر او عرضه مي دارند و به او تسليم
مي كنند. اين واقعيت , همواره بوده است و خواهد بود. در
روزگار پيامبر اكرم , محفل نزول فرشتگان شب قدر , آستان
مصطفي (ص ) بوده است . اين امر مورد قبول همگان است . امر
ديگري كه مورد قبول است اين كه پس از پيامبر اكرم (ص ) نيز
« شب قدر » هست , چنانكه در « قرآن كريم » در سوره قدر و
سوره دخان , به روشني ذكر شده است , كه شب قدر , در هر
سال هست . « رشيد الدين ميبدي » مفسر معروف سني مي گويد :
« برخي گفته اند اين شب قدر , به روزگاران پيامبر(ص )
بود , وسپس از ميان رفت . اما چنين نيست , زيرا كه همه
اصحاب پيامبر و علماي اسلام معتقدند كه شب قدر , تا قيام
قيامت , باقي است » 1.
شيخ طبرسي نيز , در اين باره , روايتي از ابوذر غفاري نقل
مي كند :
از ابوذر غفاري روايت است كه گفت : به پيامبر خدا عرض
شد اي پيامبر! آيا شب قدر و نزول فرشتگان , در آن شب , تنها
در زمان پيامبران وجود دارد , و چون پيامبران از جهان رفتند ,
ديگر شب قدري نيست پيامبر فرمود نه , بلكه شب قدر , تا
قيام قيامت هست » 2.
درباره اين امر شناختي مهم , احاديث متعدد رسيده است
و اين موضوع عظيم قرآني , مورد تشريح و توضيح قرار گرفته
است . از اين جمله است حديث ديگري , كه در كتاب « اصول
كافي » نقل شده است . در اين حديث , از قول
امام جعفرصادق (ع ) چنين آمده است :
علي (ع ) بسيار مي فرمود كه هرگاه دو تن از اصحاب نزد
پيامبر بودند , و آن حضرت سوره « انا انزلناه » را با خشوع و
گريه تلاوت مي كرد , مي گفتند : چقدر در برابر اين حساسي
مي فرمود : « اين حساسيت براي چيزي است كه چشمانم ديده
است , و جانم نيوشيده است . و پس از من , جان اين مرد
(اشاره به علي ) خواهد نيوشيد. مي پرسيدند : توچه ديده اي , و
او چه خواهد ديد پيامبر(ص ) در پاسخ آنها روي خاك
مي نوشت : « تنزل الملائكه والروح فيها باذن ربهم من كل امر در
شب قدر فرشتگان و روح , به اذن خدا , هر امري (و تقديري ) را
فرود مي آورند. آنگاه مي فرمود : « پس از اينكه خداي متعال
فرموده است : « من كل امر » (هر امري ) , آيا چيز ديگري باقي
خواهد ماند مي گفتند : نه 3...
صاحب شب قدر كيست
هنگامي كه در شناخت قرآني , به اين نتيجه مي رسيم كه
« شب قدر » در هر سال هست , بايد توجه كنيم كه پس « صاحب
شب قدر » نيز بايد هميشه وجود داشته باشد ـ چنانكه در
احاديث آمده است . و گرنه فرشتگان بر چه كسي فرود مي آيند
و كتاب تقدير را نزد چه كسي مي گشايند و مجاري امور را , به
اذن خدا , به چه كسي مي سپارند
هدايت و ولايت « تكويني » , از هدايت و ولايت « تشريعي »
جدا نيست . عكس اين قضيه نيز صادق است . پس چنانكه
قرآن كريم تا قيام قيامت هست و « حجت » است , صاحب شب
قدر نيز همواره هست و همو « حجت » است . و پس از رحلت
پيامبر اكرم (ص ) اين مقام , از آن جانشينان پيامبر است . و
همين دو واقعيت بزرگ است (يعني : وجود شب قدر در هر
سال , و وجود صاحب شب قدر در هر عصر) , كه امام علي بن
ابيطالب (ع ) از آنها , اينچنين ياد مي كند :
« ان ليله القدر , في كل سنه . وانه ينزل في تلك الليله امر
السنه . وان لذلك الامر ولاه بعد رسول الله ـ صلي الله عليه و
آله ... » (4 )
شب قدر , در هر سال هست . در اين شب امور همه سال (و
تقديرها و سرنوشتها) فرو فرستاده مي شود. پس از درگذشت
پيامبر(ص ) نيز , اين شب , صاحباني دارد.
بسيارجالب توجه است كه عالمان اهل سنت نيز , در
مواردي اين حقايق را به صراحت گفته اند , از جمله در شرح
« حديث ثقلين » محدث معروف , « ابن حجر هيثمي مكي
شافعي » , مولف كتابهايي چند , از جمله « الصواعق المحرقه » ,
مي گويد :
« وفي احاديث الحث علي التمسك باهل البيت , اشاره الي
عدم انقطاع متاهل منهم للتمسك به , الي يوم القيامه , كما ان
الكتاب العزيز كذلك , و بهذا كانوا امانا لاهل لارض ... » (5 )
احاديثي كه از پيامبر رسيده ودر آنها تاكيد شده است بر
پيروي از خاندان پيامبر و چنگ زدن به هدايت آنان ,
مي فهماند كه هميشه , تا قيام قيامت , كسي از خاندان پيامبر
وجود دارد كه شايسته رهبري و هدايت است , چنانكه قرآن نيز
تا به قيامت راهبر و هادي است . وبراي همين (كه هميشه كسي
از ايشان در جهان هست ) , آنان سبب ايمني و بقايند براي اهل
زمين ...
بدينسان مي نگريم كه حديث عظيم ثقلين , بجز اثبات اصل
« امامت » , تداوم امامت را نيز اثبات مي كند. اين حديث نبوي
مسلم , همانگونه كه به ما مي گويد , هدايت با دو ركن تحقق
مي يابد : قرآن و امام , همانگونه نيز تداوم بقاي امام و امامت را
چونان تداوم و بقاي قرآن ـ اثبات مي كند. و همين واقعيت
بزرگ و محتوي سترگ است كه علامه مجاهد , و مرزبان
حماسه جاويد , ميرحامد حسين هندي نيز آن را يادآور
مي شود. وي مي گويد :
« حديث ثقلين چنانكه برهان باهر امامت ائمه ي
اثناعشر(ع ) عموما , و سلطان قاهر خلافت بلافصل جناب
اميرالمومنين (ع ) خصوصا مي باشد... همچنين اين حديث
شريف , دليل واضح امامت امام دوازدهم (ع ) و حجت قائمه
وجود و بقاي آن امام عصر ـ عجل الله ظهوره ـ نيز هست , زيرا
كه اين حديث شريف , بلاشبهه , دلالت بر مرافقت و ملازمت
كتاب و عترت , تا به قيام قيامت دارد. پس چنانكه قرآن مجيد ,
تا به يوم آخر , باقي است , همچنين از عترت معصومه ي جناب
رسالت مآب (ع ) كسي كه امام زمان , و حجت وقت باشد , بقا
او لازم وحتمي است . » (6 )
علامه ميراحمد حسين , سپس ياد مي كند كه گروهي از
دانشمندان و حافظان حديث وبزرگان اهل سنت , به اين
حقيقت تصريح كرده اند و در توضيح « حديث ثقلين » , به اين
امر عظيم تصريح داشته اند; دانشمندان و حافظاني
چون :
شهاب الدين دولت آبادي در كتاب « هدايه السعدا » .
نورالدين سمهودي در كتاب « جواهر العقدين » .
شهاب الدين حجر هيتمي مكي در كتاب « صواعق
المحرقه » .
كمال الدين جهرمي در كتاب « براهين قاطعه » .
عبدالرووف مناوي در كتاب « فيض القدير » .
ابو عبدالله زرقاني مصري در كتاب « شرح المواهب
اللدنيه » .
احمد به عبدالقادر عجيلي در كتاب « ذخيره المال » .
مولوي حسن زمان در كتاب « قول مستحسن » . (7 )
قرآن و شب قدر
در برخي از احاديث آمده است كه راوي به امام جعفر
صادق (ع ) مي گويد :
« در باره شب قدر به من اطلاعاتي بدهيد! آيا اين شب ,
فقط در روزگاران گذشته (مثلا روزگار حيات پيامبر(ص )) بوده
است (واكنون ديگر نيست ) , يا اينكه شب قدر , در هر سال ,
هست امام مي فرمايد :
« لو رفعت ليله القدر , لرفع القرآن » (8 ) اگر شب قدر را بر
دارند , قرآن را نيز بر مي دارند.
اين بيان امام صادق (ع ) اشاره است به فلسفه غايي نزول
انسان به زمين . جهان ارضي , از آنرو منزلگاه انسان قرار داده
شد , تا انسان در اين منزلگاه , آزمايش شود و كامل و ناقص ,
وسعيد و شقي , از هم بازشناخته آيد و سرانجام , انسان به
حركت تكاملي و كمالي بپردازد و به سوي خدا برود. اين امر
مستلزم برقرار بودن جهان ارض است . برقرار بودن جهان
ارض , مستلزم حكمت و تقدير , واجرا و تدبير است , و اين
همه مربوط به شب قدر و تنظيم امور , و حضور ولي و حجت
است . پس از برقرار شدن اينها همه , كتاب شناخت وعمل لازم
است . پس حكمت بقاي جهان ارضي , حركت تكاملي انسان
است , در رابطه با كتاب و حجت . وچون برداشتن شب قدر , به
منزله برهم زدن جهان ارضي است , اين است كه در صورت
برداشته شدن شب قدر , قرآن نيز برداشته خواهد شد. و
تكليفي و فعلي و حركتي باقي نخواهد بود. پس تا جهان هست ,
شب قدر هست , وتا شب قدر است و حامل علم قرآن . وتا اين
هر دو هست , امكان حركت وفعل و تكامل هست . وهر حركت و
فعلي , در صورتي تكامل و كمال است , كه به پيروي از اين دو
انجام يابد , و در خط تعليمي وارشادي اين دو « كتاب و حجت »
قرار داشته باشد ـ آري : « ما ان تمسكتم بهما لن
تضلوا »
بدينگونه اين بيان امام نيز اشاره است به همان حكمت
عميق , وراز عظيم وجود وارتباط و امتزاج هدايت تكويني و
هدايت تشريعي , و رابطه مستقيم « حجت صامت » ـ يعني :
« قرآن , با « حجت ناطق » ـ يعني : امام . واين تعليم , توضيح
سخن معروف پيامبر اكرم (ص ) است , در حديث « ثقلين » , كه
در پيش ذكر شد. در بسياري از متون « حديث ثقلين » اين جمله
نيز آمده است :
« لن يفترقا حتي يردا علي الحوض » .
اين دو نهاد گرانبها (كه در ميان امت مي گذارم ومي روم
يعني قرآن و امام ) , تا روز قيامت كه در لب حوض كوثر , نزد
من بازآيند , از يكديگر جدا نشوند.
پاورقي
1 ـ « كشف الاسرار » , ج 10 , ص .559
2 ـ مجمع البيان , ج 10 , ص .518
3 ـ اصول كافي , كتال الحجه , حديث .5
4 ـ همان , حديث .2
5 ـ همان , ج 3 , ص 151 و نيز « شرف الدين » , ص .58
6 ـ عبقات الانوار , ج 3 , ص .65
7 ـ همان , ج 3 , ص .66
8 ـ « نورالثقلين » , ج 5 , ص .621
|
كتاب « قرآن و انتظار » حاوي آثار علامه طباطبايي
بزودي عرضه مي شود
|
اولين بار اثر مرحوم علامه طباطبايي با محور « قرآن و انتظار » در يك
كتاب بزودي در دوازدهمين نمايشگاه بين المللي قرآن كريم عرضه مي شود.
به گزارش ستاد خبري نمايشگاه قرآن , حجت الاسلام ملبوبي مدير
بخش ويژه قرآن و انتظار با بيان اين مطلب گفت : اين كتاب حاوي پژوهش ها
و آراي اين استاد انديشمند درباره مسايلي همچون انتظار , غيبت و رجعت
است .
وي افزود : ديدگاه تفسيري علامه طباطبايي درباره آياتي كه شان نزول
آنها با امام زمان (عج ) در ارتباط است نيز از ديگر بخش هاي اين كتاب
مي باشد.
وي خاطرنشان كرد : مطالب جمع آوري شده در اين كتاب با همكاري
موسسه نشر آثار علامه طباطبايي و با هماهنگي بيت معظم ايشان گردآوري
شده است و بزودي در دوازدهمين نمايشگاه قرآن كريم عرضه مي شود.
گفتني است در اين بخش از نمايشگاه قرآن , بيش از 100 مقاله و
پايان نامه با موضوع قرآن و انتظار به نمايش درآمده است .
همچنين اخذ مقالات پژوهشي و تحقيقي به منظور ارائه در
ويژه نامه هايي با عنوان قرآن و انتظار از ديگر فعاليت هاي اين بخش به شمار
مي رود.
دوازدهمين نمايشگاه بين المللي قرآن كريم تا پايان ماه مبارك رمضان هر
روز از ساعت 10 تا 22 ميزبان علوم و معارف قرآني است .
|
امتداد
|
من دامن نگاه خودم را
در سمت آمدنت پهن مي كنم
و حوصله ي « انتظار » را
در دست هاي دلم لمس مي كنم
آفتابي ترين سوي دنيا
در امتداد خط نگاه تو ,
روشن است
|
سرو سرفراز
|
اي سرفرازترين سرو آشنا ,
با بوسه هاي باد ,
بر دست هاي مهر
نامت , ادامه ي تاريخ
و يادت ,
ترنم بيداري ,
در گوش كاج هاي زمان است !
اينك ,
قيامت پنهان ,
در قامت بلند تو گرديده آشكار
اي سرفرازترين سرو ,
اي آشناي شور و حماسه !
تاريخ ما ,
تاريخ روزگار رهايي و عزت
تكرار جاودانه ترين نام ,
نام توست
بر پاي باد ,
هر چه مثل تو سبز است .
جواد نعيمي
| | |
|