اولين انتخابات رياست جمهوري در عراق پس از سرنگوني رژيم بعثي
صدام به ظاهر در موعد مقرر برگزار خواهد شد چرا كه هيچ يك از مسئولان
عراقي و آمريكايي تاكنون در مورد تاخير در برگزاري آن به طور جدي سخني به
ميان نياورده اند.
برگزاري اين انتخابات كه قرار است تا دهم بهمن ماه سال جاري انجام شود ,
مشكلات و پيچيدگيهايي دارد كه مقامات آمريكايي و عراقي را نگران كرده است .
از مشكلات برگزاري يك انتخابات سراسري مي توان به ناامني هاي موجود در
عراق نام برد كه به موضوعي پيچيده و بغرنج تبديل شده است .
با اينكه جمعيت اهل تسنن در عراق هميشه كمتر از شيعيان بوده , اما قدرت و
حكومت را هميشه در اختيار داشته است . سني ها چه در رژيم صدام و چه در
حكومتهاي پيش از آن هميشه بر مسند قدرت بوده اند و در اين كشور حكم
رانده اند.
پس از اشغال نظامي عراق توسط نظاميان آمريكايي اين بخش از جمعيت
عراق احساس كردند با رفتن صدام , قدرت را نيز بايد بين ديگران تقسيم كنند.
كردها پيش از جنگ نيز سهم خود را با اعلام حكومت فدرالي در مناطق خاص
خود گرفته بودند و آنچه كه باقي مانده بود بايد ميان شيعيان و سني ها به نسبت
جمعيت شان تقسيم مي شد. سني ها كه اين روزها دم از تحريم انتخابات آينده
عراق مي زنند به خوبي مي دانند كه چه انتخابات را تحريم كنند و چه در آن
شركت كنند چيزهايي را از دست مي دهند كه پيش از آن همه را يكجا داشته اند
پس سعي مي كنند به نوعي روند انتخابات را تغيير دهند.
زرقاوي , دردسر آمريكا
آمريكائيها كه به ظاهر بر مشكلي به نام « مقتدي صدر » غلبه يافته اند , امروز
تمام توجهات خود را بر درگيريهاي مناطق سني نشين شمال و شمال غربي عراق
كه تحت نفوذ « ابومصعب الزرقاوي » مي باشد , قرار داده اند. « الزرقاوي » كه خود
يك اردني تبار است و وابسته به گروه القاعده مي باشد تاكنون نشان داده كه
مي تواند پيچيده ترين عمليات را در عراق عليه نظاميان آمريكايي هدايت كند.
اكثر بمب گذاريها و عمليات انتحاري كه در پايتخت و شهرهاي كوچك و بزرگ
عراق انجام مي گيرد , توسط اين گروه هدايت مي شود. گروه « الزرقاوي » فقط به
ضربه زدن به نظاميان آمريكايي و دولت موقت عراق فكر مي كند و در اين راه حتي
اگر تعداد زيادي غيرنظامي كشته و يا مجروح شوند , برايشان تفاوت چنداني
ندارد چرا كه در تمامي عمليات بمب گذاري و انفجارهاي خودرو بيشتر از كشته
شدن چند آمريكايي , زنان و كودكان و شهروندان غيرنظامي عراقي كشته و يا
مجروح مي شوند. پس مواجه شدن با چنين گروهي كه فقط به فكر ضربه زدن
است , براي آمريكائيها كار راحتي نيست . اما آنچه كه باعث پيچيده تر شدن
اوضاع در اين منطقه مي شود عكس العمل شديد نظاميان آمريكايي نسبت به اين
گروه وابسته به القاعده است . آمريكائيها كه مهلت چنداني تا برگزاري انتخابات
رياست جمهوري عراق ندارند , تصميم گرفته اند هر طور شده اين گروه را از سر
راه خود بردارند و عمليات آنها را در شهرهاي مختلف عراق مهار كنند تا بلكه
بتوانند انتخابات را در آرامش و بدون دغدغه به پايان برسانند.
نوع برخورد آمريكائيها با گروههاي مخالف اشغال نظامي عراق بخصوص
اين گروه بسيار شديد است . آنها براي نابودي حتي يك عضو از گروه الزرقاوي از
بمبارانهاي هوايي استفاده مي كنند. كافي است گزارشي از طريق جاسوسان خود
در شهرهايي كه تحت نفوذ الزرقاوي است به آنها داده شود. آنها به سرعت
هواپيماهاي بمب افكن خود را به پرواز درآورده و براي نابودي عضوي از گروه
فوق , خانه هاي زيادي را بمباران مي كنند كه طي آن دهها غيرنظامي كشته و
مجروح مي شوند و به اميد آنكه شايد در اين ميان يكي از اعضاي گروه الزرقاوي
نيز كشته شود.
نظاميان آمريكايي طي يك ماه گذشته بيشتر عمليات خود را بر روي
شهرهاي فلوجه , سامرا , موصل و تل عفر انجام داده اند. آنها اخيرا حتي به
بمباران شديد اين شهرها پرداخته و تعداد زيادي از مردم بيگناه و غيرنظامي را
كشته و زخمي كرده و يا از شهرهاي خود فراري داده اند و بعد به مذاكره با افراد
ذي نفوذ اين شهرها پرداخته و دو راه را در مقابل آنها قرار داده اند. يك راه اينكه
شبه نظاميان گروه الزرقاوي را خود مردم از اين شهرها بيرون كنند و يا آنها را
تحويل دهند و راه ديگر تحمل بمباران هر روزه اين شهرهاست كه منجر به
خسارات و تلفات زيادي مي شود. در همين رابطه اخيرا اياد علاوي نخست وزير
دولت موقت عراق نيز با تكرار تهديد آمريكائيها به مردم شهر فلوجه هشدار داد
كه « ابومصعف الزرقاوي » را تحويل دهند و يا اينكه منتظر آغاز يك عمليات
گسترده عليه شهر خود باشند1.
البته در اين مذاكرات كه ميان اشغالگران و افراد ذي نفوذ شهرهاي فوق انجام
شده معمولا مردم كوتاه آمده اند اما گروه الزرقاوي , گروهي نيست كه وابستگي
جغرافيايي و منطقه اي داشته باشد و در نتيجه اگر از چند شهر توسط مردم و
اشغالگران بيرون رانده شود , شبه نظاميان خود را معمولا به ديگر شهرهاي عراق
منتقل كرده و عمليات خود را عليه نظاميان آمريكايي انجام مي دهند.
اينكه آمريكائيها بتوانند تا دهم بهمن ماه سال جاري تكليف خود را در
سركوب اين گروه وابسته به القاعده و برقراري امنيت در عراق روشن كنند ,
چيزي است كه گذشت زمان آن را نشان خواهد داد ولي اشغالگران آمريكايي
نشان داده اند براي رسيدن به اهداف خود در عراق حاضرند دست به هر اقدامي
بزنند همانگونه كه در شهر نجف اين كار را كردند.
توقعات كردها
اكراد عراقي از اقوام بزرگ عراق محسوب مي شوند و چندين دهه سابقه
مبارزاتي عليه حكومت هاي مركزي اين كشور را در كارنامه خود دارند. كردها
سالهاي سال براي خودمختاري در محدوده جغرافيايي استانهاي كردنشين عراق
شامل دهوك , اربيل و سليمانيه مبارزه كرده اند و دو حزب عمده « اتحاديه ميهني
كردستان عراق » به رهبري جلال طالباني و « حزب دمكرات كردستان عراق » به
رهبري مسعود بارزاني در شمال عراق نفوذ بالايي در ميان مردم دارند. پس از
جنگ اول خليج فارس در سال 1369 و حضور نظامي آمريكا در شمال عراق ,
اكراد به تدريج حساب خود را از حكومت به شدت تضعيف شده صدام جدا
كرده و نوعي خودمختاري با حمايت نظاميان آمريكايي در اين منطقه اعلام
كردند . وقتي كه در آخرين روز سال 1381 ارتش آمريكا حمله اي گسترده را به
كشور عراق آغاز كرد و رژيم صدام متلاشي شد , كردها , اولين گروههاي بودند كه
به اشغالگران خوشامد گفتند و از حضور آنان استقبال كردند. البته منافع مشترك
ميان سياستهاي آمريكا و اكراد عراقي , عامل اين استقبال بود و آنچه كه باعث
مي شد رهبران كرد از اين اشغالگري حمايت كنند , رسيدن به حق خودمختاري و
اعلام نوعي حكومت فدرال در اين منطقه بود كه از سالهاي قبل آمريكائيها قول
آن را داده بودند . كردها هيچگاه طي 1,5 سال گذشته مشكلي براي حضور
نظاميان آمريكايي در عراق ايجاد نكردند و آمريكائيها نيز تاكنون زير قول خود
نزده اند حتي در قانون اساسي موقتي كه در اواخر سال 1382 به تصويب رسيد
يك نوع حكومت فدرال در اين منطقه پيش بيني شد و در نتيجه شمال عراق در
تمام مدت حضور اشغالگران , امن ترين منطقه در عراق محسوب مي شود. گرچه
اعلام خودمختاري و ايجاد حكومت فدرال در شمال عراق , تركيه را كه از
هم پيمانان آمريكا در منطقه محسوب مي شود , به واكنش منفي واداشته است زيرا
كردهاي تركيه نيز همچون كردهاي عراقي سوابق مبارزاتي زيادي براي ايجاد
خودمختاري دارند و ترس تركيه از اين است كه جنوب كشورش با بحراني ديگر
كه به پشتوانه ارتش خود هم اكنون آرام است , مجددا مشكلي را براي حكومت
مركزي اين كشور ايجاد كند.
كردهاي عراقي كه طي چند دهه گذشته هيچگاه در حكومت هاي مركزي و
حتي در مناطق خود نقشي نداشته اند , اميدوارند با انجام انتخابات در عراق به
حقوق از دست رفته خود برسند و اين منطقه را كه از مناطق محروم عراق
محسوب مي شود , رونق و توسعه دهند. آمريكائيها هم از اينكه شمال عراق طي
مدت حضورشان هيچگاه دردسرساز نبوده , خوشحالند و مطمئنا پاداش اين
آرامش را نيز خواهند داد. طالباني رهبر اتحاديه ميهني كردستاني عراق با اشاره
به سرنگوني رژيم صدام مي گويد : نبايد همراهي و دوستي آمريكا با ملت كرد را
فراموش كرد2 كردها كه تا رسيدن به ايجاد حكومت فدرالي در كردستان عراق
فاصله چنداني نمي بينند به دنبال آن هستند كه استان نفت خيز كركوك را كه
اكثريت آن را تركمنها تشكيل مي دهند و اقليتي از اقوام كرد و عرب نيز در آن
زندگي مي كنند به منطقه تحت نفوذ خود ضميمه كنند. در همين راستا جلال
طالباني يك سفر دوره اي را به كشورهاي همسايه خود از جمله تركيه كه
حساسيت خاصي نسبت به اين استان به علت وجود اقوام ترك دارد , آغاز كرد كه
احتمالا موفقيت چنداني برايش نداشت .
مقاومت شيعيان
شيعيان عراقي از نظر جمعيتي هميشه اكثريت مردم اين كشور را تشكيل
مي داده اند. اين گروه جمعيتي كه همچون كردها تاكنون نقشي در حكومت هاي
پيشين نداشته اند , با از ميان رفتن رژيم صدام اميدهاي زيادي پيدا كرده اند كه به
حق قانوني خود در حكومت آينده عراق برسند.
از احزاب عمده شيعه در عراق مي توان به « مجلس اعلاي انقلاب اسلامي
عراق » به رهبري عبدالعزيز حكيم و « حزب الدعوت اسلامي عراق » به رهبري
ابراهيم الجعفري اشاره كرد. هرچند اخيرا گروه ديگري نيز به نام « شوراي سياسي
شيعيان عراق » به رهبري احمد چلبي كه از ائتلاف دوازده گروه كوچك شيعه به
وجود آمده نيز وجود دارد , اما اين گروه ملي ـ مذهبي در ميان مردم از آنچنان
پايگاهي برخوردار نيست .
در اين حال قدرت شيعيان عراق در دستان آيت الله سيدعلي سيستاني يكي
از مراجع تقليد شيعه نهفته است كه از وزن بسيار بالايي در اين كشور نسبت به
تمامي رهبران سياسي و مذهبي عراق برخوردار است .
اين دو حزب عمده شيعه در عراق طي يك سال و نيم گذشته كه آمريكائيها
در عراق حضور پيدا كرده اند , هيچگاه به دنبال برخورد نظامي با آنها نبوده اند
هرچند هر دو حزب « مجلس اعلا » و « حزب الدعوت » داراي شاخه هاي نظامي
بوده اند و در دوران رژيم صدام داراي سوابق مبارزاتي بوده اند , اما پس از اشغال
عراق يا شاخه نظامي خود را منحل كرده اند و يا دوشادوش پليس و ارتش جديد
عراق براي ايجاد نظم و امنيت در اين كشور كوشيده اند و بيشتر در فاز سياسي با
اشغالگران به مخالفت با اقدامات آمريكائيها پرداخته اند. اين دو حزب شيعه طي
حضور اشغالگران در عراق هميشه كوشيده اند فضاي آرامش و امنيت و عدم
درگيري نظامي در اين كشور حاكم باشد. رهبران اين دو حزب سياسي در تمامي
مراحل تشكيل حكومت موقت عراق پس از رژيم صدام شركت فعال داشته اند
چه در شوراي حكومتي سابق و چه در مجلس ملي موقت عراق و حتي براي
شركت فعال در انتخابات آينده برنامه ريزيهايي نيز داشته اند.
در اين ميان تنها يك گروه شيعه به نام « جيش المهدي » كه سال گذشته در
عراق بوجود آمد , طي دو دوره دست به علميات نظامي عليه اشغالگران آمريكايي
در عراق زده است . رهبري اين گروه را مقتدي صدر روحاني جوان عراقي و از
خاندان آيت الله صدر برعهده دارد. مقتدي صدر اولين بار در فروردين ماه سال
جاري يعني يك سال پس از اشغال نظامي عراق به طور جدي به مبارزه نظامي با
آمريكائيها پرداخت و آن هنگامي بود كه يكي از معاونانش در جيش المهدي
توسط نيروهاي نظامي آمريكا و با حكم يك قاضي عراقي به جرم شركت در قتل
« عبدالمجيد خوئي » فرزند آيت الله خويي دستگير شد كه هواداران وي ابتدا به
تظاهرات در شهرك صدر و برخي ديگر از شهرها پرداختند ولي وقتي تظاهرات
مسالمت آميز آنها توسط نظاميان آمريكايي به خشونت كشيده شد , وارد فاز
نظامي شدند و اين درگيريها مدتها ادامه پيدا كرد كه اكثر شهرهاي شيعه نشين
همچون نجف , كربلا , كوفه و بصره به آشوب كشيده شد. دومين دور درگيريهاي
گروه « جيش المهدي » با اشغالگران نيز با مداخله آيت الله سيستاني رهبر مذهبي
شيعيان عراق خاتمه يافت . آيت الله سيستاني از ابتداي اشغال عراق تاكنون
همواره بر برگزاري انتخابات آزاد بدون مداخله اشغالگران در عراق تاكيد دارد. او
معتقد است اشغالگران بايد هرچه سريعتر با واگذاري دولت و نهادهاي ديگر به
مردم عراق , از اين كشور خارج شوند.
رهبران مذهبي و سياسي شيعه معتقدند با توجه به اكثريت جمعيت شيعه ,
مطمئنا شيعيان براي در دست گرفتن يك دولت مشروع و قانوني مشكلي نخواهند
داشت .
براساس يك نظرسنجي كه توسط موسسه جمهوري بين المللي در عراق
انجام شده است در صورتي كه انتخابات رياست جمهوري در اين كشور برگزار
شود , « آيت الله سيدعبدالعزيز حكيم » رهبر مجلس اعلاي انقلاب اسلامي عراق
برنده اين انتخابات خواهد بود3. در اين نظرسنجي كه اخيرا انجام شده است 54
درصد از كساني كه به آيت الله حكيم اظهار تمايل داشتند , از مواضع آيت الله
سيدعلي سيستاني نيز پشتيباني
كردند.
نتيجه
در مجموع براساس ارزيابي هاي انجام شده , آمريكائيها تصور مي كنند
برگزاري انتخابات در عراق مستلزم حل چند مشكل است كه عبارتند از
1 ـ بسياري از شيعيان عراق دولت تحت فرمان آمريكا را در بغداد به رسميت
نمي شناسند و به همين دليل مايل نيستند در برگزاري اين انتخابات با دولت و
حاميان آمريكائي آنها همكاري كنند. ضمن آنكه خطر ازسرگيري مقاومت
مسلحانه جناح مقتدي صدر و ارتش وي نيز هنوز از ديد آمريكائيها منتفي
نيست .
2 ـ توقعات ملي گرايانه كردها از اشغالگران , مسئله ساز است . تامين رضايت
خاطر كردها در صفحات شمالي عراق از ديد احزاب كرد , بهاي سنگيني از جمله
واگذار حق اداره اين منطقه به آنان را مي طلبد. واگذاري اين امتياز , سبب نقض
حاكميت ملي عراق مي شود.
3 ـ جنبش القاعده كه فعلا با هدايت الزرقاوي در عراق سرگرم مبارزات خونين با
نظاميان اشغالگر و دولت دست نشانده آنهاست , مانع اصلي در مسير اهداف
آمريكا در عراق است . مانعي كه تمامي تلاشهاي آمريكا براي برقراري امنيت در
عراق را عقيم گذارده است . آيا اشغالگران بر موانع فوق غلبه خواهند كرد اين
سئوالي است كه تنها گذشت زمان پاسخ آن را خواهد داد.
1 ـ خبرگزاري جمهوري اسلامي 83,7,27
2 ـ خبرگزاري جمهوري اسلامي به نقل از شبكه پي . يو . كي كردستان عراق
83,7,29
3 ـ روزنامه آمريكايي يو . اس . اي . تودي 83,7,30
ادامه مبارزه خونين القاعده در برابر نظاميان آمريكائي ,
احتمال قيام مجدد شيعيان عراق عليه اشغالگران , انتظارات قومي
كردها , عدم رغبت بسياري از مردم عراق به همگرائي با دولت
علاوي و نبود امنيت , رئوس مهمترين موانع موجود براي فراهم
شدن زمينه انتخابات موردنظر آمريكا در عراق است
