روسيه مي كوشد آمريكا را از آسياي ميانه بيرون كند
خبرگزاري جمهوري اسلامي : يك مقاله تحليلي منتشر شده در اينترنت
با اشاره به چالش هاي جدي بين مسكو و واشنگتن نوشت كه روسيه
مي كوشد ايالات متحده آمريكا را از آسياي ميانه بيرون كند.
« آل بلاچه » نويسنده اين مقاله كه خود عضو موسسه تحقيقات
بين المللي در لندن بوده و سالها بر روي مسائل خاورميانه نيز كار كرده است
در سامانه اينترنتي « جنگ عراق » افزود : آسياي ميانه موضوع بحث هاي
فراوان و تلاش هاي بسيار سياسي و نظامي است و احتمالا وضعيت آينده
اين منطقه , كه مدت ها حيات خلوت روسيه و شوروي سابق بوده و اكنون
محل دست اندازيهاي استعماري آمريكا شده , بر آينده ايران نيز تاثير فراواني
خواهد گذاشت .
اين مقاله تحليلي چنين ادامه مي يابد : « مسكو , با نگراني از اهداف آمريكا
دراين منطقه , به جمهوري هاي استقلال يافته از شوروي سابق اظهار دوستي
كرده و پايگاه ها نظامي خود را در خاك آن ها باز مي گشايد » .
به نظر مي رسد اين روزها همه چيز به طرز بدي براي رئيس جمهوري
ايالات متحده , جورج بوش به هم گره خورده است .
عراق و سلاح هاي گم شده كشتارجمعي صدام حسين , تلاش هاي ناكام و
بي نتيجه براي صلح اعراب ـ اسرائيل , وضعيت برنامه اتمي كره شمالي ,
وضعيت نامناسب اقتصادي و اعتبار تنزل يافته حكومت آمريكا همه به نظر
مي رسد زير پاي برنامه هاي انتخاباتي سال جاري او را خالي كرده باشد.
بدتر آنكه , آسياي ميانه كه منطقه اي سرشار از انرژي مي باشد زماني
تحت اداره اتحاد شوروي بود و اكنون آمريكايي ها در حال گسترش نفوذ
امپراتوري خود به اين منطقه هستند , اما به نظر مي رسد روسيه نيز مي خواهد
دستان خود را ديگربار به اطراف آن بپيچد.
اين منطقه كه با رقابت هاي قومي و سياسي نيم جوش شده , به دليل
حاكميت رژيم هاي استبدادي , بنيادگرايي اسلامي و رقابت براي انرژي
داراي تنشهاي عميق مي باشد كه مدام عميق تر نيز مي شود.
ولي فراتر از اين ها , اتحادي است كه ميان روسيه , چين و هند شكل
مي گيرد , سه كشوري كه هرسه به قدرت اتمي مجهز بوده و همه عميقا نگران
خود محوربيني آمريكا و سياست پيش گيرانه اين كشور مي باشند.
چين هم , به گسترش دايره نفوذش به آسياي ميانه علاقه مند است , و هر
روز فعاليتش دراين منطقه را افزايش مي دهد.
اما مسكو اكنون بدين سو مي رود كه دوباره خود را در منطقه به اثبات
برساند , حتي تا آنجا كه درگيري بالقوه و فزاينده با حكومت بوش و متحدان
مشهور اين كشور پس از 11 سپتامبر را هم پنهان نمي سازد .
درگيري ايالات متحده و روسيه بر سر كنترل منابع غني حوزه خزر , از
اوايل دهه 1370 آغاز شد , ولي در سال 1380 مخالفت ها با تصميم ايالات
متحده و بوش براي ورود به افغانستان , تبديل آسياي ميانه از يك محل
استراتژيك ولي دورافتاده به ميدان رزم را كامل كرد.
پس از حملات انتحاري در ايالات متحده , « ولاديمير پوتين »
رئيس جمهور روسيه بر خلاف نظر بسياري فرماندهان نظاميش , به
آمريكايي ها اجازه داد براي تعقيب طالبان و القاعده نيروهايشان را وارد
جمهوري هاي آسياي مركزي كنند.
اين تصميم , براي نخستين بار , نيروهاي آمريكايي را براي مدتي شوكه
كرد.
روس ها آن وقت كار چنداني نكردند , اما از آذر گذشته , بعضي
نيروهايشان را به جمهوري هاي آسياي ميانه بازگرداندند و در اول مهرسال
گذشته , « سرگي ايوانف » وزير دفاع پوتين , موافقتنامه ايي با همتاي قرقيز
خود , « اسن توپويف » امضا كرد كه به روسيه اجازه مي دهد جت هاي جنگي
نيروي هوايي خود را در پايگاه هوايي كانت , درحومه بيشكك , پايتخت
قرقيزستان , مستقر سازد.
اين موافقت نامه , حداقل به صورت نمادين , اثرگذاري ارتش روسيه را
درآن منطقه آشفته به اثبات مي رساند , كه بسياري بترسند و جذب قلمروي
ايالات متحده شوند.
اين اعزام نيرو يكي از مهمترين انتقالات نظامي در بيرون از مرزهاي
روسيه از پس از فروپاشي اتحاد شوروي در آذر 1370 بود .
ايوانف موافقت نامه را به عنوان « نخستين و تنها پايگاه روسي خالص »
معرفي كرد.
روس ها همچنين قصد دارند در آينده نزديك واحدهاي نيروي هوايي
خود را در تاجيكستان , همسايه جنوبي قرقيزستان , نيز مستقر سازند.
اين پايگاه ها كه كاملا در قلمروي روسيه و تحت حوزه قضايي آن به
حساب مي آيند , به دفاع هوايي هم نياز خواهند داشت كه موجب گشودن
پايگاه هاي ديگر ارتش روسيه خواهد بود.
وزير دفاع روسيه گفت : اين پايگاه ها در دايره نيروي واكنش سريع
كشورهاي مشترك المنافع كار خواهند كرد و هدف آنها تقويت امنيت
مرزهاي جنوبي روسيه و همسايگان آسياي ميانه اي آن مي باشد.
اين پايگاه ها ايجاد شده در منطقه به سختي مي توانند تهديدي عمده
براي نيروهاي آمريكايي باشند و به نظر مي رسد قطع نظر از مسائل افغانستان
براي براي مدت طولاني در آنجا مستقر خواهند بود , اما روشن است كه اين
استقرار نيرو , بدبيني عميق و شديد مسكو و نه فقط ژنرالهاي طرفدار پوتين ,
را نسبت به اهداف آمريكايي ها در آسياي ميانه آشكار مي سازد.
مسكو مي خواهد دست هايش را بر منابع غني انرژي منطقه نگاه دارد.
چين هم , چشمش به اين منطقه و منابع غني آن در مرزهاي غربي كشور
است .
پكن به خصوص به حضور نظامي در قرقيزستان براي مبارزه با
جدايي طلبان مسلمان « اويغور » كه براي ايالت غربي « زي جيانگ » دردسرساز
شده , علاقه مند است .
پايداري اين ايالت , از آنجا كه چين مطابق تخمين هاي محافظه كارانه به
حداقل 100 ميليارد بشكه نفت محتاج خواهد بود , براي اين كشور حياتي
است .
چيني ها با سرويس هاي امنيتي قرقيزستان نيز ارتباط قوي برقرار كرده و
اميدوارند به اين ترتيب عملا اثرگذاري پكن برآن كشور را به دست آورده و
آمريكايي ها و دوستان اسرائيلي آنها را از منطقه آسياي ميانه دور نگاه دارند.
از هم گسستن جنبش هاي اسلامي نيز براي روسيه كه از درگيري بي پايان
چچن مستاصل شده و شاهد نفوذ فزاينده تندروهاي اسلامي به
جمهوري هاي خودگردان قفقاز و خصوصا داغستان مي باشند , حياتي است .
رهبران روسيه از عكس العمل زنجيره ايي ميان 20 ميليون مسلمان
كشورشان نگرانند.
« بنياد هريتيج آمريكا » در گزارش اخير خود درباره اين منطقه نوشت : در
بلندمدت , تهديد شورش اسلامي در آسياي ميانه مي تواند كاملا جدي شود.
حكومت ها از عدم مشروعيت رنج برده و از ساز و كار دمكراتيك نااميد
شده اند.
پيشرفت اصلاحات اقتصادي يا توقف آن , زمينه اي مناسب براي
تندروهاي اسلامي ايجاد خواهد كرد كه به شدت مشغول جذب و آموزش
نسل بعدي جهادگران هستند.
آسياي ميانه همچنين با قدرت اتمي ديگري نيز همسايه است . پاكستان و
ايران هم قدرت بالقوه اتمي به حساب مي آيد كه بر دشواريها مي افزايد.
حكومت بوش درگير تحميل قراردادي به تهران است كه به تصور خود
آن كشور را از تلاش هاي ظاهرا مخفي براي دستيابي به سلاح اتمي باز دارد.
واشنگتن همچنين با روسيه بر سر نيروگاهي اتمي كه قرار است براي
ايران در بندر بوشهر در خليج فارس بسازد درگير شده است .
روابط روسيه , چين و هند با ايالات متحده پس از 11 سپتامبر تا حد
زيادي بهتر شده , ولي همه اين قدرتها به حكومت بوش بدبين بوده و جهان
تك قطبي را تهديدي براي منافع خود مي دانند.
در واقع , آنها كنترل منابع انرژي خاورميانه و آسياي ميانه را يكي از
اهداف عمده ايالات متحده مي دانند , هدفي كه نمي توانند نسبت به آن تساهل
به خرج دهند.
روسيه در ماه تير 1380 معاهده صلحي با چين امضا كرد كه نخستين
معاهده ميان دو قدرت منطقه از دهه 1330 تاكنون بوده و قطعا نشات گرفته
از نگراني هاي هردو از سياست هاي آمريكا مي باشد.
درست پيش ازآن , روسيه , چين و چهار كشور آسياي ميانه قزاقستان ,
قرقيزستان , ازبكستان و تاجيكستان تاسيس موسسه همكار شانگهاي را
براي مبارزه بابنيادگرايان تندروي اسلامي و تقويت توسعه اقتصادي اعلام
كرده بودند.
همه اين ها به تغييرات عميق جغرافياي سياسي درآسياي ميانه , روسيه و
چين اشاره دارد كه مسكو و پكن در جايگاه تصميم گيرندگان درباره منطقه
قرار مي گيرند.
روسيه نيروي پيش برنده است . در ماههاي اخير تحرك نيروهايش براي
برقراري دوباره كنترل بر آنچه در مسكو « مرزهاي نزديك » خوانده مي شود
شتاب گرفته است .
در ماه مرداد , پوتين از سمرقند , پايتخت افسانه اي ازبكستان ديدار كرد.
اين نخستين ديدار بلندپايه در دو سال اخيربوده است .
ازبكستان پس از فروپاشي شوروي تلاش بسياري براي دورشدن از
روسيه كرده و علاقه خود به همكاري با ايالات متحده را نشان داده بود.
اين كشور پيش از 11 سپتامبر 2002 (20 شهريور 1381 ) مخفيانه با
سازمان اطلاعاتي ايالات متحده همكاري مي كرد و در حمله به افغانستان به
آمريكايي ها اجازه داد هواپيماهاي نظارتي خود را از خاك اين كشور براي
تعقيب اسامه بن لادن به پرواز در آورند.
پس از 11 سپتامبر , خاك ازبكستان براي چند عمليات نيروهاي ويژه
دراختيار آمريكايي قرار گرفت و « اسلام كريموف » رئيس جمهور ازبكستان
اخيرا اعلام كرده كه اين كشور و همسايگانش در تلاش براي دوركردن خود از
روسيه اشتباه كرده اند و لذا موافقت كرد تجارت خود با مسكو را افزايش
دهد.
گازپورم , شركت انحصاري گاز روسيه با امضا قراردادهاي بلندمدت
خريد گاز از پنج جمهوري اتحاد شوروي سابق براي خريد مقادير عظيم گاز
پيش قدم تلاش هاي روسيه بوده است .
به علاوه , نيروهاي نظامي روسيه , در ماه مرداد تمرين نظامي مشتركي با
تاجيكستان برگزار كردند.
كشوري كه از زمان فروپاشي شوروي ارتشي 20000 نفري را عمدتا
براي دفاع از مرزهايش با افغانستان نگاه داشته است .
روزنامه روسي « نزاسيسيما يا گازتا » در ماه تير اعلام كرد آمريكا در برابر
عدم پذيرش استقرار پايگاه نظامي روس ها , پيشنهاد كمك مالي چند ميليارد
دلاري را به رئيس جمهور تاجيكستان ارائه كرده است .
پس از ملاقات تاجيك ها با هيئت نمايندگي ارتش روسيه , ژنرال
الكساندر « موروزوف » , رئيس ستاد نيروهاي زميني براي مذاكره درباره
استقرار لشگر 201 موتوري در « چهارمين پايگاه نظامي » روسيه به
تاجيكستان سفر كرد.
قزاقستان كه مقدار زيادي از نفت خزر را در اختيار دارد و محل افزايش
نفوذ ايالات متحده و اسرائيل است , در چهارم مهرماه جاري اعلام كرد
ممكن است به روسيه , يونان و بلغارستان در ساخت لوله نفت 700 ميليون
دلاري نفت از بندر بلغاري بورگاس در درياي سياه به الكساندروپوليس در
سواحل مديترانه اي يونان ملحق شود.
اين خط لوله مي تواند هم آوردي براي پروژه دوران كلينتون براي
ساخت لوله نفت خزر باشد كه باكو در آذربايجان را به بندري در تركيه در
ساحل درياي مديترانه مي رساند.
كار بر روي اين خط لوله از ابتدا امسال آغاز شده است « ولاديمير
سوكور » , تحليلگرروسي , اخيرا در نشريه مرورن روسيه و اوراسيا نوشت ,
« هدف مسكو تمركز نفت خزر و روسيه در شركتي واحد تحت كنترل سياسي
و فيزيكي روسيه است » .
مسكو اخيرا به دليل نگراني از اهداف آمريكا در جمهوريهاي جدا شده از
شوروي سابق , به آرامي پايگاه هاي نظامي خود را در اين جمهوريها
بازگشايي كرده است
روسيه جنگنده هاي خود را در يك پايگاه هوائي در قرقيزستان مستقر
كرده و اكنون قصد دارد واحدهاي نيروي هوايي خود را در تاجيكستان نيز
مستقر سازد
روسيه , چين و هند به حكومت بوش به شدت بدبين هستند و جهان تك
قطبي را تهديدي براي منافع خود مي شمارند
