نوشته ي جواد نعيمي
زندگي زير چتر علم و آگاهي , آن قدر شيرين و انس با
كتاب و قلم و اندوخته ها آن قدر خاطره آفرين و پايدار است
كه همه تلخيها و ناكاميهاي ديگر را از ياد مي برد.
« امام راحل قدس سره »
مردان و زنان بزرگي پابه عرصه حيات گذاشته اند كه ياد و
نامشان هماره در حافظه تاريخ مانده است . اما در اين ميان ,
بزرگاني بوده اند كه ابعاد وجودي انبوه و گسترده اي داشته و از
روحي دريايي و والا و غني برخوردار بوده اند. بدون شك
حضرت امام خميني قدس سره الشريف يكي از كم نظيرترين
مردان روزگار ماست . مردي كه علم و عمل را به هم آميخته و
در همه جهان عشق و ايمان را برانگيخته ! مردي كه انديشه ها و
وجودش چند بعدي و موثر و سازنده بوده است و دامنه اين
تاثير متعالي همچنان تداوم دارد.
به اعتقاد ما , هنوز جنبه هاي فياض آن وجود مقدس ,
آنچنان كه بايد شناسايي نشده و « زمان » بايد خود مفسر اين
سخن شود.
يكي از جلوه هاي معنوي و روحاني امام راحل , اهتمام آن
بزرگوار به مطالعه كتب و نگارش آثار ارزنده بوده است . گرچه
نه در اين مجال اندك مي گنجد و نه در توان اين قلم است كه در
اين باب , بررسي و مداقه كافي به عمل آورد , اما به مثابه
قطره اي از دريا , بدين مهم اشاره مي شود. بدان اميد كه همين
خود , پيش درآمدي براي كار و تحقيق بيشتر در اين زمينه به
شمار آيد.
براي كسي كه مي خواهد پاسدار ارزشها بوده و با آگاهي و
بينايي زندگي كند , مطالعه و كسب معارف , يك ضرورت تام
است . امام خميني قدس سره يكي از افرادي بود كه به مطالعه
عميق , دقيق و جهت دار , ارج مي نهاد. ايشان علاوه بر مطالعه
كتابهاي گوناگون , مقيد به خواندن روزنامه ها و كسب آگاهي از
رويدادهاي ايران و جهان نيز بودند. شواهد و نمونه هايي در
اين باب وجود دارد كه ذيلا به برخي از آنها اشاره مي شود :
يكي از نزديكان امام مي گويد : « يك دفعه نجف كه بوديم آقا
چشمشان ناراحت شده بود. دكتر آمد چشمشان را ديد و گفت
كه شما چند روز قرآن نخوانيد و استراحت كنيد. امام يك دفعه
خنديدند و گفتند : دكتر , من چشمم را براي قرآن خواندن
مي خواهم . چه فايده اي دارد اگر چشم داشته باشم و قرآن
نخوانم شما يك كاري بكنيد كه من قرآن را بخوانم . » (1 )
« ... روش ديگر امام , كسب اطلاعات از طريق مطالعه
روزنامه ها بود. در سابق كه هر گروه و دسته اي در مملكت يك
روزنامه داشت , حضرت امام مي فرمودند كه همه آنها را
بياورند و بر خلاف عرف روزنامه خواني كه معمولا افراد بيشتر
به تيترها و عناوين تكيه مي كنند تا به محتوا , ايشان قبل از هر
چيز , به طرز فكر و خط مشي سياسي آنها تكيه مي كردند . » (2 )
« يك روز در قم , حضرت امام زير قسمتي از يك روزنامه
كه در آن مجروحي از بي توجهي مسئولين , به حضرت امام
شكايت كرده و خواستار كمك شده بود , (خطاب به يكي از
نزديكان ) نوشته بودند : شما فورا راجع به اين شخص تحقيق
كنيد و به كارش رسيدگي كنيد . » (3 )
اين دقت نظر و توجه عميق منحصر به مطالعه روزنامه ها
نبوده , بلكه امام امت اهتمام خاصي به مطالعه آثار گوناگون
داشته اند. چنان كه زنده ياد جلال آل احمد مي نويسد يك بار
كه به ديدار جناب ايشان نايل آمده , يكي از آثار خويش يعني
كتاب « غربزدگي « را نزد ايشان مي يابد و از اين كه امام اين گونه
كتابها را هم مطالعه مي كنند , شگفت زده مي شود.
بنابراين , امام راحل , نه تنها به خواندن آثار گوناگون قديم
مي پرداخته اند , بلكه از مطالعه كتابهاي جديد نيز غفلت
نمي ورزيده اند.
ديدگاه امام خميني در زمينه كتابهاي الحادي و غيرمفيد ,
در بخشي از يكي از بيانات ايشان چنين متجلي است :
« ... اين كتابهايي كه هر چه صحبت مي شود از لنين و
استالين و زهر مار صحبت مي شود , نخريد الزامي نيست كه
شما بايد كتاب بخريد. نخريد اين كتابها رالله من نمي گويم آتش
بزن , نه , آتش سوزي غلط است . هيچ آتش سوزي بدتر از
اعراض نيست . وقتي آتش سوزي بشود مردم خيال مي كنند يك
چيزي توي اين بوده , حالا آتشش زده اند. وقتي پشت بكنيد به
آنها تمام مي شود. نخريد كتابهايشان را. نگذاريد اين متاعي كه
مي آورند شما مشتريش باشيد , نه مشتري نباشيد بيايند بريزند
آنجا , صد خروار كتاب را هم بريزند اينجا. نه , نريزيد و آتش
نزنيد و پاره نكنيد لكن نخوانيد و نخريد. اگر نخوانيد و نخريد
بعد از چند روز مي بينيد كه خبري نيست ديگر. اين كتابها را
مي آورند كه شما بخوانيد. مي خواهند شما را از شرقيت به
غربيت آن هم به آن بدترين اقسام ديكتاتوري . بدترين اقسام
ديكتاتوري را به شما مي خواهند تحميل كنند. نخريد اين كتابها
را . » (4 )
به عقيده امام امت , كتابهايي كه فرهنگ خودي را
تحت الشعاع فرهنگ بيگانه قرار مي دهند و آثار فرهنگي و اصيل
ما رابه دست فراموشي مي سپارند , كتابهايي غيرمفيد و
غيرضرورند. كتابها و آثاري موردنظر و مطلوبند كه به جوهره
انسانيت و اسلاميت وفادار باشند و نويسندگان آنها افرادي
آگاه و روشن دل و بصير باشند.
در اين باره بخشي از بيانات حضرت امام , بدين گونه است :
« كتاب هم كه مي نويسند همين كتاب نويسها , همين
روشنفكرها , بعضي شان كتاب هم كه مي نويسند يا يك اسم
غربي روي آن مي گذارند يا مطالب را وقتي ذكر مي كنند
استشهاد مي كنند به قول يك نفر غربي ... وقتي به كتاب زياد
توجه مي شود , از اول كه انسان وارد مي شود , هي اصطلاح
غربي مي بيند , هي الفاظ غربي مي بيند , الفاظ خودشان را
فراموش مي كنند , لغت خودشان را فراموش مي كنند , مفاخر
خودشان را فراموش كرده اند و به جاي آن ديگران را
نشانده اند. اينها همه ظلمتهايي است كه طاغوت , ما را از نور
به اين ظلمتها خارج كرده است . » (5 )
براي نشر يك كتاب , بايد هياتي مركب از افراد آگاه و
دانشمند و آشنا و دلسوز , نظر بدهند تا كتابي كه منتشر مي شود ,
مصون از هر گونه لغزش و اشتباه و انحراف باشد. زيرا زدودن
آلودگيهاي فكري , بسيار دشوار و گاه ناممكن خواهد بود.
در اين زمينه , امام خميني رحمه الله عليه فرموده اند :
« ... آقايان مثلا هياتي را تعيين بكنند كه در اين امور وارد
باشند و كتابها وقتي كه بناست نشر بشود , به نظر آقايان برسد...
چون ممكن است كه يك وقت يك كتابي چند سطرش اسلامي
باشد و در خلالش يك مسائلي غيراسلامي باشد... لهذا بايد
كتابها تحت نظر اهل علم باشد... كه مصون باشد از اين كه يك
وقت خداي نخواسته شما ـ مي خواهيد ـ يك كار خيري بكنيد ,
با دست خود شما يك كار خلافي انجام بگيرد ... » (6 )
با وجود ضرورت بررسي و نظارت بر چاپ كتابها ـ كه
قاعدتا مي بايستي سنجيده و قانونمند باشد ـ هر گاه كتابي بر
خلاف ضوابط , معيارها و شئون جامعه اسلامي انتشار يافت ,
تنها راه مواجهه با آن , حركتهاي قانونمداري است كه از سوي
مقامهاي ذيصلاح مي بايد انجام پذيرد. به همين سبب در
بخشي از پيام يازده ماده اي امام خميني در مورد مسئله
كردستان چنين آمده است :
« مردم به هيچ وجه حق ندارند به كتابفروشيها تعرض
نمايند. در صورتي كه دادستان شهرستانها نشرياتي را مضر
انقلاب و مصلحت كشور تشخيص دادند موظف به جلوگيري
هستند. اشخاص غيرمسئول از دخالت در اين امور جدا
خودداري كنند و الا مواخذه مي شوند . » (7 )
و اما , امام راحل در زمينه نگارش آثار ارزشمند , تلاشهاي
شايسته اي داشته اند. آثار امام امت كه حاصل دوره هاي
مختلف زندگاني پربركت ايشان است , در زمينه هاي گوناگون
اعتقادي , فقهي , فلسفي , اخلاقي و عرفاني پديد آمده است .
نوشته هاي حضرت امام با قلمي روان , شيوا و رسا , و با اشراف
و تسلط كامل بر موضوع نگاشته شده و عموما اين آثار پس از
تدريس آن مطالب توسط ايشان به رشته تحرير كشيده شده اند
و همين بر عمق و محتواي آنها افزوده است .
امام خميني رحمه الله عليه اصول خاصي را در كتابهاي
خود رعايت كرده اند كه از آن جمله به پرهيز از طولاني بودن
مباحث , استناد به مكتب اهل البيت , و رسا بودن نوشته ها
مي توان اشاره كرد. ايشان هر گاه كه احساس تكليف مي كردند ,
دست به قلم مي بردند. چنان كه وقتي مي خواستند كتاب
« كشف الاسرار » را در رد رساله « اسرار هزار ساله » بنويسند و
ضمنا خيانتهاي رضاخان را هم در آن بر ملا سازند , مدتي
درس را تعطيل كردند و به نوشتن اين كتاب
پرداختند.
حضرت امام قدس سره , از همان روزگار جواني گاهي
شعري نيز مي سروده اند كه نمونه هايي از آنها در كتابها آمده و
بخشهايي از آن اشعار , پس از رحلت حضرت ايشان , به
صورتهاي گوناگون ـ از جمله در كتابي تحت عنوان ديوان امام
به چاپ رسيده است .
كتابها و آثار امام راحل كه برخي از آنها همانند صحيفه نور
در بردارنده اعلاميه ها و گفتارها و حكمها و سخنرانيها و
مصاحبه هاي ايشان است و تعدادي از آنها همچون « ره عشق »
و « باده عشق » پس از رحلت آن بزرگوار تنظيم و منتشر شده
جمعا بالغ بر هشتاد وپنج جلد مي شود.
آخرين تاليف حضرت امام خميني (ره ) وصيت نامه الهي ـ
سياسي ايشان است كه پس از درگذشت آن عزيز , در اختيار
مردم مسلمان ايران و جهان قرار گرفت و در تيراژ بسيار زيادي
منتشر شد . (8 )
در پايان اين مرور شتابزده , خوب است يادآورده شود كه
نويسندگان گوناگون بيش از دويست اثر خويش را به بازشناسي
مقام و شان والاي بنيانگذار جمهوري اسلامي ايران و معرفي
آثار ايشان اختصاص داده اند.
اين مقال را در همين جا با درخواست علو مقام براي روح
والاي آن مرد اوج و عروج , به پايان مي بريم و از خداوند
مي خواهيم كه در رهروي آن پير خردمند و پاسداري از
دستاوردهاي انقلاب شكوهمند وي , همواره يادمان باشد. بمنه
و كرمه .
پي نگارها :
1 ـ نشريه حضور , شماره 3 , بهمن 1370
2 و3 ـ گلهاي باغ خاطره , صفحات 124 و 117
4 ـ صحيفه نور , ج 9 , ص 65 (از بيانات امام خميني به
مناسبت 17 شهريور ـ 58,6,17 )
5 ـ همان , ص 60
6 ـ همان , ص 189 (از بيانات امام در جمع گروهي از
ناشران )
7 ـ صحيفه نور , ج 8 , ص .285
8 ـ براي اطلاع بيشتر نگاه كنيد به نشريات حضور , شماره هاي
1 و 5 و 6 مقاله هاي « كتابها و آثار علمي امام خميني » و
« كتابشناسي حضرت امام خميني (س ) » و نيز به نشريه كيهان
فرهنگي ويژه انديشه , ادبيات و هنر انقلاب , بهمن 71 ,
مقاله هاي « كتابها و آثار علمي امام خميني » و « جلوه هاي
مكتوب كلام امام » .
امام خميني : زندگي زير چتر علم و آگاهي , آن
قدر شيرين و انس با كتاب و قلم و اندوخته ها آن
قدر خاطره آفرين و پايدار است كه همه تلخيها و
ناكاميهاي ديگر را از ياد مي برد.
براي كسي كه مي خواهد پاسدار ارزشها بوده و با
آگاهي و بينايي زندگي كند , مطالعه و كسب معارف ,
يك ضرورت تام است .
امام خميني قدس سره يكي از افرادي بود كه به
مطالعه عميق , دقيق و جهت دار , ارج مي نهاد.
ايشان علاوه بر مطالعه كتابهاي گوناگون , مقيد به
خواندن روزنامه ها و كسب آگاهي از رويدادهاي
ايران و جهان نيز بودند.
به عقيده امام امت , كتابهايي كه فرهنگ خودي را
تحت الشعاع فرهنگ بيگانه قرار مي دهند و آثار
فرهنگي و اصيل ما را به دست فراموشي مي سپارند ,
كتابهايي غيرمفيد و غيرضرورند. كتابها و آثاري
موردنظر و مطلوبند كه به جوهره انسانيت و
اسلاميت وفادار باشند و نويسندگان آنها افرادي
آگاه و روشن دل و بصير باشند.
امام خميني رحمه الله عليه اصول خاصي را در
كتابهاي خود رعايت كرده اند كه از آن جمله به
پرهيز از طولاني بودن مباحث , استناد به مكتب
اهل البيت , و رسابودن نوشته ها مي توان اشاره كرد.
ايشان هرگاه كه احساس تكليف مي كردند , دست به
قلم مي بردند. چنان كه وقتي مي خواستند كتاب
« كشف الاسرار » را در رد رساله « اسرار هزار ساله »
بنويسند و ضمنا خيانتهاي رضاخان را هم در آن
برملا سازند , مدتي درس را تعطيل كردند و به
نوشتن اين كتاب پرداختند.
|
تفسير و شواهد قرآني در آثار امام
خميني
|
كتاب « تفسير و شواهد قرآني در آثار امام خميني »
راموسسه تنظيم و نشر آثار امام خميني در 1165 صفحه
منتشر كرده است . در بخشي از مقدمه , كتاب مذكور چنين
معرفي شده است :
پس از انتشار تفسير سوره حمد به عنوان اولين اثر از
مجموعه بحثها و مطالب قرآني حضرت امام (ره ) تبيان قرآن ,
كتاب هدايت امام خميني (ره ) كه حاوي مطالب علوم قرآني
بود منتشر گرديد و اكنون سومين اثر از اين موضوع منتشر
مي شود كه براي آگاهي بيشتر محققان و خوانندگان , اشاره اي
كوتاه به پاره اي نكته ها مفيد به نظر مي رسد :
مجموعه حاضر در بردارنده مباحث و نكات تفسيري و
تطبيق و استشهاديه هاي حضرت امام (ره ) در آثار گفتاري و
نوشتاري ـ به جز آثار اصولي و فقهي ـ مي باشد , كه به ترتيب
سوره هاي قرآن تنظيم يافته است .
مطالبي كه در اين مجموعه تفاسير حضرت امام (ره )
گردآمده جز در موارد محدود مباحثي است كه از لابه لاي آثار
ايشان برگزيده شده است و بايد توجه داشت كه ايشان در مقام
نگارش يا بيان تفسير نبوده اند , به همين دليل به عنوان يك اثر
تفسيري داراي كاستي ها و نقصهايي مي باشد.
در تنظيم اين مجموعه , كوشش شده است , آنچه حضرت
امام (ره ) پيرامون آيه اي از قرآن , شرح , تفسير , استشهاد...
حتي ترجمه , كه بر آن فايده اي مترتب مي باشد. گردآوري شود.
براي بهره برداري بهتر از مجموعه , تفسير سوره حمد ـ كه
در گذشته به طور مستقل منتشر شده بود ـ بر آن افزوده شد كه
شامل چهار قسمت : تفسير سوره حمد ازكتاب سرالصلوه ,
تفسير سوره حمد از كتاب آداب الصلاه , و پنج جلسه درس
تفسيري سال 1358 , و نكات تفسيري در ديگر آثار امام
مي باشد.
براي بهره برداري بيشتر از مجموعه , فهرست موضوعي
مطالب به صورت الفبايي در آخر كتاب افزوده شده است . و
علاوه بر اين فهرست , فهارس منابع وماخذ و... نيز آمده است .
متن كتاب , غير از آيات آغازين هر قسمت , از حضرت
امام (ره ) مي باشد و كليه ترجمه ها و پانويسها از گردآورندگان
مي باشد كه منابع مورد استفاده در پايان به آن اشاره شده است .
|
|