نگاهي به عمليات غرورآفرين ثامن الائمه
هفته دفاع مقدس و سالروز شكسته شدن حصر آبادان
فرصت مغتنمي است تا مروري بر تاريخ افتخار اين سرزمين
داشته باشيم . مقاله تهيه شده نكات مهم و حوادث ناگفته
عمليات ثامن الائمه را تقديم علاقه مندان مي نمايد.
عليرغم برتري كامل نيروهاي دشمن , ايستادگي و مقاومت
مدافعين جانباز نيروهاي مسلح جمهوري اسلامي ايران و
نيروهاي مردمي مانع سقوط سريع خرمشهر شد. دشمن پس از
برخورد با مقاومت سرسختانه نيروهاي خودي ضمن محاصره
خرمشهر در شمال و غرب كارون , در 19 مهرماه 1359 با
عبور از رودخانه كارون در مقابل آبادي مارد واقع در 15
كيلومتري شمال بهمنشير , محور اهواز ـ آبادان را قطع و در
محور ماهشهر ـ آبادان تلاش نمود كه از رودخانه بهمنشير نيز
عبور نموده و با ورود به جزيره آبادان , خرمشهر را كاملا
محاصره و آبادان را اشغال نمايد جريان وقايع اين مرحله
عمليات و تلاشهائي كه بمنظور ممانعت از اشغال آبادان توسط
دشمن انجام شد و عمليات آفندي ذيربط كه قرارگاه اروند و
لشگر 77 پياده بمنظور آزادسازي قسمتي از جاده ماهشهر ـ
آبادان اجرا كردند , داستان زيبائي دارد كه در جاي خود مطرح
خواهد شد.
محاصره آبادان از شرق كارون و استمرار تهديد و اشغال
آن از سوي نيروهاي دشمن از جنبه هاي مختلف سياسي و
نظامي براي كشور ما بسيار خطرناك بود. حساسيت و اهميت
فوق العاده اين مسئله سبب شد كه نگراني شديدي در مقامات
تصميم گيرنده سياسي و نظامي بوجود آيد و در راس همه , رهبر
كبير انقلاب اسلامي در دهه اول آبانماه 1359 ضمن ابلاغ
پيامي فرمودند :
« حصر آبادان بايد شكسته شود » .
از زمان صدور اين فرمان تا پديد آمدن توان رزمي مناسب
نيروهاي خودي (تغيير نسبي توان رزمي بنفع خودي ) براي
اجراي عمليات ثامن الائمه , تلاشهاي زيادي بعمل آمد و دو
بار عمليات ناموفق قرارگاه اروند و عمليات موفق لشگر 77
پياده در محور ماهشهر ـ آبادان منجر به محدود شدن منطقه
سرپل دشمن در شرق كارون و خودداري دشمن از ادامه تلاش
براي تصرف جزيره آبادان و يا توسعه در محور اهواز ـ آبادان و
آبادان ـ ماهشهر گرديده , نيروهاي دشمن نتوانستند جزيره
آبادان را اشغال يا محاصره كامل نموده و راه آبي از قسمت
شرقي بهمنشير باز نگه داشته شد پل بهمنشير نيز مانند پل
خرمشهر و پل كرخه بعنوان پل تسخيرناپذير در تاريخ جنگ
جاودانه ماند.
طرح انهدام نيروهاي دشمن در منطقه سرپل شرق كارون
بدلائل زير در اولويت قرار داشت :
1 ـ فرمان رهبر كبير انقلاب اسلامي مبني بر « شكست حصر
آبادان » كه بايداجرا مي گرديد.
2 ـ محورهاي اهواز ـ آبادان و ماهشهر ـ آبادان باز شده و در
كنترل نيروهاي خودي قرار مي گرفت .
3 ـ با انهدام يا عقب راندن دشمن به غرب كارون و اتكا مواضع
پدافندي نيروهاي خودي به رودخانه غير قابل عبور كارون
سبب صرفه جوئي در نيرو و در نتيجه رها شدن قسمت عمده
لشگر 77 پياده و سپاه پاسداران از اين منطقه و امكان كاربرد
آنها در عمليات تعرضي ساير جبهه ها فراهم مي گرديد.
4 ـ با شكست نيروهاي متجاوز روياي حاكمان رژيم بعث عراق
در مورد تسلط كامل بر اروند رود نقش بر آب شده , ضربه
سياسي و رواني بزرگي به صدام و ارتش عراق وارد مي شد.
5 ـ تصرف يا تخريب سريع پلهاي احداثي دشمن روي
رودخانه كارون امكان محاصره , انهدام و اسارت قسمت
عمده اي از نيروهاي متجاوز را ميسر مي ساخت .
در اوايل فروردين ماه 1360 لشگر 77 پياده مسئوليت
منطقه عملياتي خرمشهر وآبادان را از فرماندهي اروند كه تا آن
زمان هدايت عمليات در منطقه را عهده دار بود , تحويل گرفت .
لشگر از همان ابتدا ضمن تحكيم مواضع پدافندي و سد
پيشروي و تثبيت دشمن , جاده ارتباطي منشعب از محور
ماهشهر ـ آبادان به جزيره آبادان (از طريق خور كويران به
چويبده ) بنام « جاده وحدت » را احداث نمود و مشكل تدارك
و اصولا هرگونه تردد به جزيره آبادان را كه صرفا از راه دريا
انجام مي گرفت برطرف ساخت .
در خرداد ماه 1360 طرح عملياتي ضربت قرارگاه مقدم
نيروي زميني ارتش در جنوب تهيه و منتشر گرديد. ماموريت
لشگر 77 پياده در اين طرح عبارت بود از :
1 ـ انهدام نيروهاي دشمن درمنطقه بين آباديهاي مارد و
سليمانيه .
2 ـ انهدام نيروهاي دشمن در جنوب محور ماهشهر ـ آبادان .
3 ـ انهدام كليه نيروهاي دشمن در شرق رودخانه كارون و
تامين كرانه شرقي آن .
بر اساس اين ماموريت , ستاد لشگر 77 پياده از اواسط
خردادماه 1360 برآوردهاي ستادي خود را تهيه و
ماموريتهاي يكم و دوم را به ترتيب در منطقه دارخوين (21
خردادماه 1360 ) و در شمال رودخانه بهمنشير (31 خرداد
ماه 1360 ) با موفقيت اجرا نمود و براي اجراي ماموريت سوم
فعاليتهاي لشگر از تيرماه 1360 آغاز شد . تلاشهاي فرماندهي
و ستاد براي آمادگي حمله به سرپل دشمن در شرق كارون بطور
فعال و بمدت سه ماه ادامه يافته كه منجر به تهيه طرح عملياتي
ثامن الائمه در 15 شهريور ماه 1360 گرديد .
طرح مذكور توسط قرارگاه مقدم نيروي زميني ارتش
بررسي شد ابهاماتي بنظر رسيد كه در 26 شهريور ماه 1360 به
لشگر ابلاغ گرديد ولي با توجيه و تشريح طرح توسط مسئولين
لشگر در منطقه عمليات براي فرمانده نيروي زميني , طرح مورد
تصويب و تاييد قرار گرفت .
طرح ريزي هاي اوليه يگانهاي تابعه لشگر كه با دستورات
شفاهي و توضيحات و توجيهات ارائه شده در كميسيون
فرماندهان آغاز شده بود بر اساس طرح مصوبه لشگر بطور
رسمي انجام و پس از بررسي و ابلاغ نظرات لشگر , مراحل
آمادگي براي انجام ماموريت انجام پذيرفته و عمليات
ثامن الائمه كه در حقيقت مي توان آنرا « مرحله يكم عمليات
آزادسازي خرمشهر » دانست در زمان مقرر آغاز گرديد.
ب ـ مدت عمليات
آغاز عمليات : 05 مهرماه 1360 , پايان عمليات :
10 مهرماه 1360 مدت عمليات : 6 روز .
پ ـ قرارگاه هدايت كننده :
قرارگاه مقدم نيروي زميني ارتش در جنوب و قرارگاه
لشگر 77 پياده .
ت ـ منطقه عمليات :
شرق رودخانه كارون , شمال آبادان ومنطقه دارخوين .
ث ـ يگانهاي خودي :
1 ـ نيروهاي ارتشي :
لشگر 77 پياده .
تيپ 37 زرهي .
گروه رزمي 291 تانك از لشگر 16 زرهي .
گردان 251 تانك از لشگر 16 زرهي .
گردان 107 ژاندارمري .
گروههاي توپخانه
يگانهاي مهندسي رزمي
هواپيمائي نيروي زميني (هوانيروز)
نيروي هوائي در پشتيباني عمومي
2 ـ نيروهاي سپاه پاسداران : يگانهائي از سپاه پاسداران انقلاب
اسلامي .
ج ـ يگانهاي دشمن
1 ـ تيپ 6 زرهي لشگر 3 زرهي .
2 ـ تيپ 8 مكانيزه لشگر 3 زرهي .
3 ـ تيپ 53 (ـ) مختلط لشگر 3 زرهي .
4 ـ گردان شناسائي صلاح الدين لشگر 3 زرهي .
5 ـ تيپ 44 پياده .
6 ـ تيپ 113 گارد مرزي .
7 ـ گردان 3 تيپ 31 نيروي مخصوص .
8 ـ عناصري از ارتش خلقي .
چ ـ ماموريت :
لشگر 77 پياده با همكاري سپاه پاسداران آبادان ماموريت
دارد در مورخه 05 مهرماه 1360 در منطقه تك نموده , شرق
رودخانه كارون را در منطقه مربوطه تامين و سپس پدافند
نمايد.
ح ـ تدبير عمليات :
لشگر 77 ثامن الائمه با سه تيپ در خط , تيپ 1 در منطقه
ذوالفقاريه , تيپ 2 در منطقه فياضيه تلاش اصلي , تيپ 3 در
دارخوين تك نموده به ترتيب خط سبز و هدفهاي الف و ب را
تامين و تصرف مي نمايد . گردان 107 ژاندارمري و گردان 214
سوار زرهي پوشش حاشيه شرقي رودخانه كارون را از
دارخوين تا سلمانيه برقرار مي نمايد . گردان 134 پياده (ـ) و
گروه رزمي 104 و گردان تانك واگذاري از نيروي زميني ارتش
احتياط لشگر را تشكيل مي دهند.
خ ـ نتيجه :
1 ـ عملياتي
تصرف و تامين ساحل شرقي رودخانه كارون .
خارج كردن آبادان از محاصره يكساله .
آزادسازي بيش از 150 كيلومتر مربع از اراضي اشغال شده .
2 ـ تلفات پرسنلي دشمن : كشته و زخمي بيش از سه هزار نفر ,
اسير 1656 نفر .
3 ـ ضايعات لجستيكي دشمن : انهدام 90 دستگاه تانك و نفربر
و 100 دستگاه انواع خودرو و سرنگوني سه فروند هواپيما و
يك فروند بالگرد.
4 ـ غنائم : تعداد 100 دستگاه تانك , 60 دستگاه نفربر , سه
دستگاه لودر , 5 عراده توپ و 150 دستگاه خودرو به غنيمت
نيروهاي خودي در آمد.
د ـ تحليل :
از زيباترين حوادث اين عمليات كه كاملا كلاسيك و بر
مبني اصول نظامي طرح ريزي و اجرا گرديد مواردي است كه
بصورت خلاصه به آن اشاره مي شود.
1 ـ سرهنگ ناصر نژاد آذر از خلبانان هوانيروز نقل مي كند : قبل
از عمليات ثامن الائمه جهت شناسايي روي نيروهاي عراقي در
غرب كارون پرواز مي كردم چون زمينه مناسب بود همكاران
ديگر را صدا زده و آتش انبوهي از انواع موشك ها را بر سر
عراقيها ريخته و تلفات وضايعاتي سنگين , وارد كرديم .
درموقعيت خاص احساس كردم تعداد قابل توجهي عراقي
داخل يك سنگر روباز پناه گرفته اند فرود آمدم و با يك اسلحه
يوزي به طرف آنها رفتم از ترس اسلحه را زمين گذاشته و
دست ها را بالا بردند آنها را سوار بالگرد نموده و بطرف شرق
كارون پرواز كردم .
2 ـ يكي از زيباترين صحنه هاي بعد از عمليات كه در نوع خود
بي نظير است رژه اسراي عراقي از مقابل امير سرتيپ ظهيرنژاد
فرمانده نيروي زميني ارتش مي باشد كه با احترامات نظامي به
اجرا درآمد.
3 ـ پس از مراسم رژه سرهنگ جوادي فرمانده وقت لشگر 77
در جمع اسراي عراقي مدت 20 دقيقه به زبان عربي سخنراني
كرد. محتواي كلي سخنراني كه به شكل حماسي بيان شده
است , تشريح وضعيت نيروهاي اسلام وابراز اميدواري براي
وحدت مسلمانان جهت مبارزه و جنگ با رژيم اشغالگر قدس
بوده است .
4 ـ عمليات ثامن الائمه در حقيقت نتيجه اقدام يك ساله ايران
در اين منطقه بود در طول سال گذشته يگانهاي نيروي زميني
ارتش جمهوري اسلامي ايران ضمن استقرار در مواضع
پدافندي از بهمنشير تا حوالي دارخوين , بارها با حمله به
مواضع دشمن در طول اين خطوط توانستند ضمن حفظ
روحيه آفندي , نقاط ضعف دشمن را بررسي و بر اساس آن
طرح عملياتي ثامن الائمه را ارائه نمايند و با بهترين حالت
ممكن به نتيجه برسانند. عمليات ثامن الائمه نمونه كاملي از
بكارگيري اصول كلاسيك جنگ در كنار بهره گيري از روحيه
شهادت طلبي و ايثار رزمندگان اسلام به شمار مي رود.
سرهنگ مجتبي جعفري
روابط عمومي نيروي زميني ارتش
با انهدام و عقب راندن دشمن به غرب كارون و
اتكا مواضع پدافندي نيروهاي خودي به رودخانه
غيرقابل عبور كارون سبب صرفه جويي در نيرو و در
نتيجه رها شدن قسمت عمده لشكر 77 پياده و سپاه
پاسداران از اين منطقه و اسكان كاربرد آنها در
عمليات تعرضي ساير جبهه ها فراهم مي گرديد
عمليات ثامن الائمه نمونه كاملي از بكارگيري
اصول كلاسيك جنگ در كنار بهره گيري از روحيه
شهادت طلبي و ايثار رزمندگان اسلام به شمار
مي رود.
|
بازخواني يك حماسه
|
آه چه روز دردناكي بود
آنروزي را كه دشمن به خانه ما آمد
پرستوهاي بي قرار
بانگاههاي ملتمسانه خانه به دشمن سپردند
مهاجم سفاك در نهايت شقاوت و دنائت
حرث و نسل را هدف قرار مي داد
دود و آتش و خون بهم آمدند
و در آن ميان
قاصدكهاي بي قرار به هر سو پر مي كشيدند
و كسي جز نخلهاي سوخته به مظلوميتشان شهادت نداد
قلك بچه ها , جهيزيه نوعروسان , دستمايه پيرمردان و بالاخره
همه چيزمان به تاراج رفت
طاعون مرگ بر شهر و ديار ما باريدن گرفت
كانون گرم خانواده
به ميدان جنگ مبدل گشت
ناله هاي جانسوز زنان و كودكان
بي پناه هم به جايي نمي رسيد
شهر در اسارت دشمن بي رحم قرار گرفت
578 روز جانكاه از آن حادثه گذشت
تا آنكه مردان حماسه از آنسوي خاطرات آمدند
براق سواران شهادت طلب عزم پيكار كردند
طوفان مرگ بر متجاوزين وزيدن گرفت
باران فتح و نصر الهي نازل شد
دست خدا از آستين حماسه سازان بيرون آمد
گلوي نحس دشمن در چنگال انتقام
رزمندگان اسلام قرار گرفت
دشمن خيره سر به خاك هلاك افتاد
ترنم خوش پيروزي به صدا درآمد
الله اكبر الله اكبر الله اكبر
خرمشهر آزاد شد
قلب امام شاد شد
رايت فتح و پيروزي برفراز
مسجد جامع خرمشهر به اهتزاز درآمد
صداي زنگ زندگي دوباره به صدا درآمد
و خونين شهر خرمشهر گشت
خرمشهر تنديس استقامت و براي هميشه
مطاف پرستوهاي بي قرار گشت
جان مايه شهيدان مايه آرامش ماندگان شد
« و شهيدان شاهدان هميشه تاريخ »
معاونت روابط عمومي و انتشارات نيروي زميني سپاه
|
|