روزنامه جمهوري اسلامي 04/07/1383 صفحه هنر و ادبيات

رويدادهاي فرهنگي هنري
از نظارت « فرد مدار » تا نظارت « قانون مدار »
رويدادهاي فرهنگي هنري


انجمن ادبي ارتش تاسيس شد
همزمان با سالروز شعر و ادب فارسي و بزرگداشت شاعر و اديب فرزانه استاد شهريار , انجمن ادبي ارتش در مجموعه فرهنگي , هنري پرواز تاسيس شد.
به گزارش خبرگزاري دانشجويان ايران مهندس سيد موسي حسيني كاشاني دبير انجمن با بيان اين مطلب افزود : روز شنبه 28 شهريور ماه طي مراسمي با عنوان « حكايت حماسه هاي جاويدان » با حضور مسوولان سازمان عقيدتي سياسي ارتش و ديگر مقامات كشوري و لشكري و جمعي از شعراي كشور و ارتش , انجمن ادبي ارتش موجوديت خود را اعلام و رييس انجمن از سوي دكتر سيد محمود علوي رييس سازمان عقيدتي سياسي ارتش معرفي شد. در ادامه جلسه شعراي مطرح ارتش و كشور به شعرخواني پرداختند. در حاشيه برگزاري اين مراسم , تنديس مومي استاد شهريار كه توسط هنرمندان ارتش ساخته شده است به معرض نمايش گذاشته شد و نمايشگاهي از آثار منظوم شعراي ارتش و كشور نيز برپا گرديد.
« هفت هزار سال هنر ايران » در كرواسي
نمايشگاه « هفت هزار سال هنر ايران » به همت رايزني فرهنگي ايران در كرواسي , از هشتم مهر ماه سال جاري در زاگرب , برگزار مي شود.
به گزارش سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامي , اين نمايشگاه تا دي ماه امسال در محل موزه « ميمارا » شهر زاگرب پايتخت جمهوري كرواسي برگزار خواهد بود. در اين نمايشگاه 178 قطعه از آثار هنر و تمدن ايران در زمينه سنگ نوشته , نگارگري , مينياتور , خطاطي , نقاشي , ظروف , جام هاي زرين و سفالين مربوط به دوره هاي مختلف تاريخي ايران به نمايش درمي آيد. برگزاري سخنراني هاي علمي وتاريخي , اجراي برنامه هاي موسيقي و نمايشگاه مجسمه سازي معاصر از جمله برنامه هاي جانبي اين نمايشگاه است . آثار ارائه شده در نمايشگاه به عصرهاي حجر , آهن , برنز و دوران مادها , هخامنشيان , سلوكيان , اشكانيان , ساسانيان و سه قرن پس از اسلام تعلق دارد. همچنين قطعات گرانبهايي چون جام هاي زرين همدان و مارليك و زيورآلات متعلق به شاهان دوران باستان ايران زمين كه در تخت جمشيد , پرديس , پاسارگاد و شوش كشف شده اند , از آثار ارائه شده در اين نمايشگاه است .
به مناسبت ولادت حضرت مهدي (عج ) مسابقه شعر و قصه « انتظار موعود » برگزار مي شود
به مناسبت ولادت حضرت مهدي (عج ) , مسابقه شعر و قصه « انتظار موعود » 9 مهر ماه به همت حوزه هنري هرمزگان برگزار مي شود. به گزارش حوزه هنري , مسابقه شعر و قصه « انتظار موعود » با موضوع آزاد برگزار مي شود كه آخرين مهلت ارسال آثار براي شركت در اين مسابقه , هشت مهر ماه است . گفتني است علاقه مندان مي توانند آثار خود را به آدرس : هرمزگان , ميدان انقلاب , روبروي دارايي , حوزه هنري هرمزگان ارسال كنند.
مسابقه فيلمهاي صدوده ثانيه اي جشنواره فيلم پليس
در اولين جشنواره فيلم پليس , براي برگزيدگان بخش مسابقه فيلمهاي صدوده ثانيه اي , هفت ميليون ريال جايزه نقدي در نظر گرفته شده است .
به گزارش روابط عمومي اولين جشنواره فيلم پليس , بخش ويژه اين جشنواره كه با هدف ارتقاي فرهنگ ترافيك برگزار مي شود به فيلمهاي كوتاه با موضوع ترافيك اختصاص يافته است .
تمامي فيلمهاي داستاني , مستند , پويانمايي با حداكثر زمان صدوده ثانيه كه به موضوع ترافيك پرداخته اند مي توانند در اين بخش شركت كنند.
آخرين مهلت ارسال آثار هفتم آبان ماه مي باشد. اسامي آثار پذيرفته شده 25 آبان ماه اعلام مي شود و بخش مسابقه فيلمهاي صدو ده ثانيه اي جشنواره پليس از 9 تا 13 آذرماه برگزار مي شود.
فيلمهاي 16 و 35 م م ـ ويدئويي (يوماتيك , بتاكم , دي وي كم ) مي توانند در اين بخش جشنواره شركت كنند.
رئيس انجمن هنرمندان ميراث فرهنگي : بايد از ميراث فرهنگي دفاع مقدس پاسداري كرد
ادامه روند فعاليتهاي فرهنگي هنري در حوزه دفاع مقدس به هر شكل هنرمندانه , شعاري , عميق , تبليغي و... ضروري است
اميد شريف موسوي , رييس انجمن هنرمندان ميراث فرهنگي , درگفت و گو با ستاد خبري جشنواره تئاتر دفاع مقدس اظهار داشت : بي انصافي است كه وقتي واقعه اي با اين ابعاد طي هشت سال در اين كشور اتفاق افتاده و چنين ميراث فرهنگي و معنوي عظميي از بركت خون شهدا , نصيبمان شده به بهانه هاي مختلف و تحت عناوين مختلف مانع رشد و حركت آن شويم و يا آنها را كم ارزش جلوه دهيم .
نويسنده نمايشنامه « شهر فرشتگان » در ژانر دفاع مقدس , در اشاره به افرادي كه فعاليتهاي انجام شده در اين خصوص در حوزه هاي مختلفي چون تئاتر , سينما , موسيقي , ادبيات و.. را زير سوال مي برند واين حركتها را سطحي و شعاري يا تبليغي مي نامند گفت : در اينكه براي خلق يك اثر هنري مي بايست نهايت تلاش را براي اجراي هر چه بهتر و هنرمندانه تر آن به كاربرد شكي نيست , اما هستند بسياري كه مي خواهند به هر نحوي كه شده وبا خلوص نيت , قدمي در اين راه برداشته واداي دين كنند و طبيعي است كه شايد خالي از برخي مولفه هاي هنري باشند , اما به ياد داشته باشيم كه بساري از اين افراد با پشتوانه اي بسيار با ارزش تر كه همانا عشق به دين و وطن است و به قول معروف « دلي » و غريزي , نسبت به انجام اين كارها اقدام مي كنند , بناتبر اين نه تنها نبايد مانعشان شد كه بايد پايشان را هم بوسيد. سازنده آثاري چون « عاشقانه هاي ايراني » و « هشتصد قدم در لاله زار » همچنين برگزاري جشنواره هايي چون جشنواره تئاتر دفاع مقدس را در جهت پاسداشت ميراث فرهنگي دفاع مقدس بسيار با ارزش ارزيابي كرد و در عين حال خواستار برپايي هرچه باشكوه تر مراسم و برنامه هاي فرهنگي در حوزه دفاع مقدس وتوجه بيشتر تمامي هنرمندان و مسئوولان به تهييج روحيه عمومي , براي انتقال فرهنگ دفاع مقدس به نسلهاي بعدي شد.
فعاليتهاي اكتشافي باستان شناسان خارجي حراج آگاهانه ميراث فرهنگي است
سعيد ابوطالب نماينده مردم تهران و عضو كميسيون فرهنگي مجلس شوراي اسلامي با ارسال نمابري ضمن انتقاد از سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري , واگذاري فعاليتهاي باستانشناسي و اكتشافات به گروههاي خارجي را حراج آگاهانه آثار و ابنيه تاريخي توسط سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري عنوان كرد و آنرا مغاير منافع ملي دانست .
سعيد ابوطالب با بيان اين مطلب افزود : سابقه چپاول آثار و ابنيه تاريخي توسط گروههاي باستان شناس خارجي نشان مي دهد كه بسياري از اطلاعات ارزشمند و آثار تاريخي مهم توسط همين گروهها به خارج از كشور انتقال يافته و امروز زينت بخش موزه هاي بزرگ جهان شده است و در اين ميان فرقي بين گيريشمن ياپوپ و به عبارتي بين آلماني , آمريكايي يا فرانسوي و سويسي آن نيست و بلايي كه در شوش توسط فرانسوي ها و در شهر سوخته توسط ايتاليايها بر سر ميراث فرهنگي ما آمد دوباره گريبانگيرمان خواهد شد و با نقشه ها و اطلاعاتي كه اين گروهها در اختيار قاچاقچيان بين المللي عتيقه قرار مي دهند كشور با موج سازماندهي شده غارت آثار تاريخي و ملي مواجهه خواهد شد , عضو كميسيون فرهنگي مجلس افزود : شكي نيست كه نتيجه كاوشهاي گروههاي خارجي به صورت كامل به دست ما نخواهد رسيد و قطعا بخشي از آن همچون گذشته به خارج از كشور منتقل خواهد شد و بسياري اطلاعات تاريخي كه مربوط به ملت ماست با گزينش در اختيارمان قرار مي گيرد. مهم تر اينكه ما در كشور آنقدر باستان شناس خبره و آگاه داريم كه با تورم مواجهيم و حتي برخي از آنها بيكارند. چگونه بعضي ها به خود اجازه مي دهند منافع ملي را به بهاي حفظ و سامان دادن ارتباط شخصي با خارجي ها به خطر اندازند
ابوطالب خاطرنشان كرد : مهمترين مشكل در ميراث فرهنگي بحث غارت و چپاول منافع ملي و انفال مسلمين است كه مسئولين جديد به جاي حساس كردن مردم , مراجع و نيروهاي نظامي و انتظامي و تقويت اين بخش از فعاليت به دنبال ايجاد بحرانهاي تازه نظير واگذاري اماكن تاريخي و كاروانسراها به بخش خصوصي , صدور سند مالكيت به دارندگان اشيا عتيقه و نمايش آثار تاريخي ايران در خارج از كشور هستند , حال آنكه هرازچندگاهي اعلام مي شود كه آثار تاريخي ما در فلان حراج فروخته شد و كسي به فكر برگرداندن آنها به كشور نيست براي مثال علي رغم تبليغات زياد مسئولين جديد , براي برگرداندن آثار ارزشمند تاريخي جيرفت كه در انگليس كشف شده است نه تنها از بازگشت اين آثار خبري نيست بلكه خبرهاي نگران كننده اي هم در اين خصوص به گوش مي رسد كه توجه بيشتر رئيس جمهور را به آنچه در اين حوزه اتفاق مي افتد مي طلبد.
جشنواره دو سالانه داخلي تئاتر عروسكي در راه است
دكتر نشان رييس مركز هنرهاي نمايشي اعلام كرد : « در صدد هستيم كه در فواصل دو ساله برگزاري جشنواره بين المللي تئاتر عروسكي تهران جشنواره تئاتر عروسكي ديگري در محدوده داخلي بصورت دو سالانه برگزار كنيم كه هم فواصل دوره هاي جشنواره بين المللي را پر كند و هم رخوت و ركود جامعه نمايش عروسكي كشور را از بين ببرد » .
به گزارش روابط عمومي مركز هنرهاي نمايشي , وي افزود : « جشنواره تئاتر عروسكي قطعا موجب حركت و پويايي در بين هنرمندان اين رشته نمايش مي شود و من اميدوارم كه اين هيجان فروكش نكند تا تئاتر عروسكي ما به جايگاه مطلوبي برسد » , وي در پاسخ به اين سئوال كه چه برنامه اي براي فعاليت مستمر تئاتر عروسكي در طول سال داريد گفت : « اولين اتفاق مسلما افتتاح تالار فردوسي است كه به همت خانه هنرمندان , بنياد رودكي و مركز هنرهاي نمايشي راه اندازي شده است . در كنار آن , تالار هنر نيز همچنان به فعاليت خود ادامه مي دهد و به نمايش هاي عروسكي اختصاص دارد. كه ما اميدواريم اين دو سالن در كنار همديگر جريان تئاتر عروسكي كشور را ارتقا دهد » .

از نظارت « فرد مدار » تا نظارت « قانون مدار »


دوازدهمين شماره آيينه هنر نشريه داخلي هيات اسلامي هنرمندان منتشر شد. از اين شماره مقاله اي را برگزيده ايم كه نظر خوانندگان گرامي را بدان جلب مي كنيم .
ث منوچهر اكبرلو
اشاره :
اين زمان كه مديريت فرهنگي نظام اسلامي ما , دهه سوم فعاليت خود را تجربه مي كند; سخن گفتن از فراز و فرود و قوت و ضعف رويه اعمال شده متوليان فرهنگي در زمينه هاي مختلف , از آن رو بهنگام مي نمايد كه به نظر مي رسد تامل و بازنگري نسبت به برخي نارسايي هاي تدابير به كار رفته در گذشته در جهت هموارتر كردن مسير شكوفايي فرهنگ ما به كار خواهد آمد.
بحث نظارت و مميزي و چگونگي اعمال آن , از جمله مقوله هاي مورد اختلاف و در عين حال مبتلا به عرصه فرهنگ ما به شمار آمده و واكنش هاي متفاوتي را موجب شده است . بحث در زمينه نظريات مختلف درباره حدود و ثغور خطوط قرمز در عرصه فرهنگ و هنر موضوع اين نوشتار است :
مميزي , سانسور , نظارت و... واژه هايي هستند كه علي الظاهر در نزد هر مخاطبي نوعي دافعه , عدم اطمينان و در نهايت احساس عدم امنيت ايجاد مي كنند. آيا در يك جامعه مي شود يكسره از سانسور و مميزي رهايي جست آيا در جوامع غربي و در نزد مللي كه به شدت به دموكراسي و ليبراليسم باور دارند , نظارت و خطوط قرمز وجود ندارد كافي است مسير توليد و بازخوردهاي اجتماعي و عكس العمل هاي دولتي يك كتاب يا فيلم پرفروش و منتقد را در جهان غرب دنبال كنيد تا دريابيد در تمامي كشورها و جوامع و در نزد همه حركت ها و سياستمداران و مديران فرهنگي اعتقاد به نظارت وجود دارد.
آن چه سبب اختلاف است شرايط گوناگون و اشكال متفاوت اعمال اين نظارت است . اين شرايط و اشكال برگرفته از آن , همانا چارچوب هاي خاص يك جامعه است . چارچوبهايي كه منبعث از باورها , سنت ها و حاكميت تفكرات و انديشه هاي آن نظام است .
ظرافت و پيچيدگي خاص كه در مقوله فرهنگ و هنر وجود دارد باعث مي شود كه نظارت و مميزي در اين حيطه بيشتر به چشم بيايد. نظارت بر مقولات فرهنگي همانا خطوط قرمز هر نظام هستند.
با توجه به آنچه آمد بديهي است كه با توجه به باورها , عقايد و سنت ها و روش هاي زيستي جامعه ايران اسلامي , مي بايد مميزي و نظارت را در چارچوب قانون اساسي جمهوري اسلامي تعريف و قانونمند كرد. ناگفته پيداست كه عدول از آزادي هاي اساسي و روح حاكم بر جامعه و سنت ها و باورهاي مذهبي باعث مي شود تا مرزهاي اجتماعي درهم شكسته شوند.
در جامعه اي كه تعاليم اسلامي حاكم است و همه مردم زندگي خود را براساس اين تعاليم سمت و سو مي بخشند و فرهنگ و آداب و رسوم و سنت هايشان منبعث از اين فرهنگ است ; بديهي است كه نمي توان حريم ها را ناديده گرفت . بلكه برعكس بايد شرايطي را در جامعه ايجاد كرد كه عرصه آثار فرهنگي و هنري در خدمت رشد و ارتقاي جامعه باشد و هرچه مخل اين حركت باشد , بايد با ايجاد قانون و تبعيت از تعاريف ارزشي جامعه اصلاح شود. چرا كه اگر قرار است مميزي و نظارت مانع از شكوفايي تفكر و انديشه باشد , قطعا فرهنگ و هنر جامعه به انحطاط خواهد رسيد.
نكته اساسي در زمينه نظارت و مميزي آن است كه در اين عرصه ما با بايدها و نبايدها سر وكار داريم . به نظر مي رسد در يك نظام صحيح نظارتي مي بايست صرفا از « نبايدها » سخن گفت . چرا كه « بايدها » همانا انديشه و دغدغه آفرينشگر هنري است . انديشه و دغدغه هايي كه منبعث از تاثيراتي است كه وي به عنوان يك فرد از فرهنگ عمومي جامعه گرفته است . در نظامي كه بايدها نيز در حوزه نظارتي اعمال مي شود , ما شاهد مجموعه اي از آثار ادبي و هنري هستيم كه به دليل عميق نبودن در انديشه هنرمند و نويسنده , خنثي بوده و گاه به ضد آن انديشه تبديل شده اند. در اين صورت , توليدكننده اثر هنري , همواره با ترديد حرف مي زند , مصلحت جوست و اثري ارايه مي كند كه آشفته و پريشان گوست .
نكته مهم در اين است كه در ميان مكانيسم هاي نظارتي , نظامي پيشرفته است كه نظارت در نظر اول به چشم نيايد. اين سيستم نظارتي و داراي ارزش هاي فرهنگي مي بايد برگرفته از فرهنگ عمومي جامعه باشد. به عبارت ديگر ضوابط نظارت , نتيجه اراده ملي اند و نه اراده مديران فرهنگي . در جامعه ما , از آن جايي كه مردم مسلمان زيست مي كنند , خواه ناخواه اين اراده ملي در جهت حاكميت اصول و ارزش هاي اسلامي متجلي مي شود. در آن صورت ضوابط , دموكراتيك جلوه مي كند; چرا كه محصول اراده ملي اند.
بي توجهي به اين نكته بنيادين است كه سبب اعمال نظارت هاي سليقه اي مي شود. فيلمي زماني به طور كامل توقيف مي شود , در زماني ديگر اصلاحيه هايي مي گيرد; با تغيير مدير , اصلاحيه ها تغيير مي يابد و زماني همان فيلم جوايز معتبرترين جشنواره هاي سينمايي را از آن خود مي كند. مثال هاي زيادي نيز در عرصه هاي كتاب , موسيقي و... مي توان عنوان كرد كه با هزينه كردن از كليت نظام , سليقه هاي شخصي مديران فرهنگي در امر نظارت , اعمال شده است . به عبارت ديگر نظارت كنترل در جهت انجام درست يك عمل و نه سوق دادن آن به مسير تمايلات شخصي يك مدير است چرا كه مدير در قبال امر نظارت , « مسئول » است .
نكته ديگر آن كه , روح حاكم بر نظارت , مي بايست مبتني بر تفاهم , تقابل انديشه , مراوده , ارتباط , مباحثه , استدلال و گفتمان باشد. نظارت , فرايند بلوغ و احاطه انديشه بر واقعيت هاي اجتماعي است .
تنها در اين صورت است كه نظارت تاثيرات مثبت خود را برجاي مي گذارد. در اين حالت است كه نظارت سبب مي شود كيفيت آثار فرهنگي تحت قواعد و قوانين موجود رو به رشد بگذارد. نظارت بدين شكل است كه نه تنها مانع خلاقيت و بيان انديشه ها نمي شود; بلكه به روند تعالي آن ياري مي رساند.
در اين صورت است كه آفرينشگر آثار ادبي و هنري اين نظارت را مي پذيرد و سعي در تطبيق خود با آن دارد. چرا كه در مي يابد نظارت , برآيند تلاش جمعي از انديشمندان هنرمند از يك سو و ناظران جامعه از سوي ديگر است . در حالي كه در نظارت سليقه اي و فردمدار , قانون و شريعت مقدس اسلام دستاويزي است براي استتار انگيزه ها , سلايق و قدرت نمايي هاي افراد , كه خود نوعي مداخله در وضع قوانين الهي براي ابناي بشر است . امري كه خود معصيتي است بزرگ ; چرا كه در عرصه حيات اجتماعي , موجب بروز تعارض و تقابل و فضايي آكنده از بدبيني و بي اعتمادي مي شود.
نكته حايزاهميت در اينجا , نياز مبرم فرهنگ ما به استنباط و اظهارنظر علما و فقهاست . حضور فعالانه آن ها در اين عرصه مانع از آن مي شود كه ناآگاهان دلسوز (ومغرضان آگاه ) نظرات ناشي از كم سوادي و انگيزه هاي شخصي خود را با نام شريعت ابراز دارند و اذهان جامعه و هنرمندان را در زمينه قابليت هاي انكارناپذير شريعت براي اداره جامعه مدرن امروزي مغشوش سازند. بديهي است كه حضور دانشمندان شريعت نبايد به ارايه استفتا در مسايل خاص و موردي ختم شود. بلكه عرصه فرهنگ , به ويژه رسانه هاي مدرن (همچون سينما , تلويزيون و...) نيازمند بهره مندي از فقه پويايي است كه توانمندي هاي گسترده خود را در عرصه هاي سياسي , اقتصادي و اجتماعي به خوبي نشان داده است .
در غير اين صورت , اعمال نظارت به گونه اي خواهد بود كه جامعه را مستعد انحراف مي پندارد و دستگاه نظارت را تحميل كننده انديشه و فرهنگي خاص بر عامه مردم مي انگارد. دستگاهي كه موجب تخريب آثار هنري و انديشه صاحب اثر شده و با اعمال سليقه فردي , خلاقيت را كه عنصر اساسي رشد آثار هنري است ; به نابودي مي كشاند. در حالي كه نظارت در مفهوم صحيح خود يعني تشخيص و جداسازي بين عنصر مفيد و مضر.
ابعاد و معيارهاي اين تمايز نيز دقيقا براساس شريعت و بنا بر ضروريات رشد و توسعه اجتماعي و برپايه وظايف و كاركردهاي هر رسانه شكل مي گيرد. به عبارت ديگر نظارت يعني تشخيص ابعاد اشتراك خواست ها , منافع و اعتقادات اجتماعي كه همسو و همگام با روند رشد جامعه و بالندگي فردي بوده و براي پرهيز از عناصر ضدتكاملي (كه ثمري جز ايجاد اغتشاش در مسير اين روند ندارد) به كار بسته مي شود; و اين همان چيزي است كه در قانون اساسي ما نيز به آن اشاره شده است . برپايه قانون اساسي , مميزي در حيطه هايي مي تواند عمل كند كه بر « مباني اسلام يا حقوق عمومي » خلل وارد شود (اصل 24 ) و يا « خصلت هاي تخريبي و ضداسلامي » (مقدمه قانون اساسي ) مورد ترويج قرار گيرد. اما در همين بخش (يعني مقدمه قانون اساسي ) بر برخورد سالم با انديشه هاي متفاوت نيز تاكيد شده است .
بنابراين قانون مندي نظارت يعني آن كه موارد « خلل در مباني » و « حقوق عمومي » و « ترويج خصلت هاي تخريبي » روشن شود و از سوي ديگر ابعاد مشترك خواست ها و منافع عمومي در جهت رشد اجتماعي و بالندگي فردي نيز مشخص گردد. در غير اين صورت , نظارت , تاثيري معكوس برجاي خواهد گذاشت . چرا كه مخاطبان امروز رسانه ها و آثار هنري و ادبي , عناصري منفعل نيستند. آن ها پرسشگر , پويا و گزينش گرند. آن ها مميزي هاي نادرست را با برداشت هاي عكس العملي خود پاسخ داده و آن را بي ثمر مي سازند.
نظارت سليقه اي و فردمدار , سخن گفتن از قانون و شريعت , دستاويزي است براي استتار انگيزه ها , سلايق و قدرت نمايي هاي افراد
نكته ديگر آن كه , روح حاكم بر نظارت , مي بايست مبتني بر تفاهم , تقابل انديشه , مراوده , ارتباط , مباحثه , استدلال و گفتمان باشد. نظارت , فرآيند بلوغ و احاطه انديشه بر واقعيتهاي اجتماعي است