« ياد ياران » عنوان كتابي است كه توسط نشر روح منتشر
گرديد.
« پرويز بهرامي » نويسنده كتاب خاطرات تلخ و شيرين
چند تن از رزمندگان شهرستان ابهر در دوران دفاع مقدس را
جمع آوري كرده و به دست چاپ سپرده است .
« ياد ياران » در 117 صفحه قطع رقعي و در شمارگان
2000 نسخه دراختيار علاقمندان به فرهنگ دفاع مقدس قرار
گرفته است .
معرفي نشريه
آسمان
|
« آسمان » عنوان ويژه نامه اي است كه به مناسبت گراميداشت ياد و خاطره
سرداران و 275 شهيد گلگون كفن بخش مهدي شهر استان سمنان و 5
شهيد گمنام اين بخش توسط پايگاه مقاومت بسيج صاحب الزمان (عج )
مهدي شهر و با حمايت بنياد حفظ آثار و نشر ارزشهاي دفاع مقدس استان
سمنان , ستاد يادواره شهداي بخش مهدي شهر و ستاد كنگره سرداران و سه
هزار شهيد استان سمنان منتشر شده است .
دست دعا ـ با پيشواز شهيدان ـ گفت وگو با مسوول ستاد يادواره شهداي
مهدي شهر ـ دشمن براي ما چه مي خواهد ـ شهداي مهدي شهر در يك
نگاه ـ ارباب معرفت ـ نامه هاي يك رزمنده ـ اصطلاحات رزمندگان
مهدي شهر در جبهه ـ چرا بيشتر شهدا جوانند ـ چرا براي من پول
فرستاديدـ مصاحبه با يك شهيدـ شهداي مهدي شهر ـ آيا رهبر مي تواند
از تپه بالا بيايدـ روايت هجران ـ باغ طالقاني سيد حاجي ـ سرود صل علي
محمد ـ شكوفه ـ آشنايي با پايگاه مقاومت بسيج صاحب الزمان (عج ) ـ
مي توان از نبودنت سرود ـ مسابقه و دعوت به همكاري عنوان مطالبي است
كه در اين ويژه نامه به چشم مي خورد.
سرهنگ رخصت طلب :
سينه راوي ; تاريخ جنگ است
|
گفتگو با سرهنگ پاسدار « محسن رخصت طلب » جانشين مركز تحقيقات و
مطالعات جنگ سپاه
گفت وگو : مهدي قمصريان
اشاره
امروز پس از گذشت 16 سال از پايان جنگ تحميلي يكي از مواردي كه
به شدت به آن احساس نياز مي شود انجام كارهاي تحقيقاتي و پژوهشي در
ابعاد مختلف جنگ تحميلي ـ اين حادثه بزرگ ملي ـ است كه نقطه عطفي
در تاريخ انقلاب اسلامي به شمار مي رود از سوي ديگر لزوم پاسخگويي به
سوالات و شبهات موجود در زمينه جنگ امري است كه براي انتقال پيامها و
مفاهيم آن حادثه عظيم به نسل امروز بسيار ضروري به نظر مي رسد , در اين
زمينه تا به حال كارهاي خوبي انجام شده است كه البته هنوز به حد مطلوب
نرسيده است در اين ميان يكي از مراكزي كه از روزهاي آغازين جنگ
تحميلي كارهاي خوبي صورت داده است مركز مطالعات و تحقيقات جنگ
سپاه پاسداران انقلاب اسلامي است . براي آشنايي بيشتر با اين مركز با
« محسن رخصت طلب » جانشين اين مركز به گفتگو نشسته ايم كه بخشهايي
از آن از نظرتان مي گذرد.
مجموعه مركز مطالعات و تحقيقات جنگ از چه زماني فعاليت خود را
آغاز كرد
اين مجموعه ابتدا بخشي از دفتر سياسي سپاه بود. هدف اين مجموعه
ثبت , حفظ و جمع آوري تاريخ جنگ بود. يعني جنگ يك حادثه زنده روز
به وسيله خود ما ثبت شود نه اين كه بعد از واقعه و توسط عده اي ديگر ثبت
شود . با اين ملاحظات بخش جنگ شكل گرفت . اواخر سال 59 و اوايل 60
كه اين دفتر فعاليت خود را با تعداد انگشت شماري آغاز كرد و پس از چند
بار كه آزمايشي انجام شد , در عمليات فتح المبين به عنوان يك كار مشخص
كه چارچوب تعريف شده اي داشت اجرا شد. اين مجموعه كه « راويان
جنگ » نام داشت بعدها گسترش يافت . شايد هم بتوان فعاليت مجموعه
راويان جنگ را اولين كار رسمي مركز مطالعات برشمرد. كار تحقيقات اين
بخش با تمركز بر تحولات جنگ آغاز شد , يعني قسمت مزبور نخست ,
افرادي را تربيت مي كرد , سپس نحوه ثبت و ضبط وقايع را به آنها تعليم
مي داد و در نهايت , آنها را براي گردآوري اطلاعات به مناطق جنگي و
عملياتي اعزام مي كرد . در سال 1363 , قسمت تاريخ جنگ در حوزه
فرماندهي كل سپاه , مستقل و بنام مركز مطالعات و تحقيقات جنگ شروع به
فعاليت كرد. از اين پس برنامه هاي مركز طبق روال گذشته تا مدتي بعد از
پذيرش قطع نامه 598 و برقراري آتش بس ادامه يافت . اين فعاليتها شامل
همان مطالعات و جمع آوري اطلاعات به صورت ميداني در تمام زمينه هاي
نظامي , فرهنگي , سياسي , اقتصادي و اجتماعي بود.
مختصري درباره روند كار راويان و جمع آوري اطلاعات توسط آنها
توضيح بدهيد
روال كار به اين صورت بود كه ما در تمام يگانهاي عملياتي يك يا دو نفر
راوي مي فرستاديم . وظيفه راوي اين بود كه مكالمات , مذاكرات و مكاتبات
فرمانده يگان را ثبت و ضبط كنند. به همين خاطر هميشه يك ضبط صوت و
يك دفترچه همراه داشت و دايما در كنار فرمانده يگان حضور داشت و تمام
مواردي كه از او خواسته شده بود را ثبت مي كرد.
اين راويان از ميان چه افرادي انتخاب مي شدند و چه ويژگيهايي
داشتند
راويان اوايل از بروبچه هاي دفتر سياسي سپاه بودند بعدها هم معمولا از
اعضاي ثابت مركز مطالعات و تحقيقات جنگ بودند. گاهي اوقات هم كه
نيرو كم مي آمد به علت وسعت عمليات , يا از بخشهاي ديگر سپاه و يا خارج
از مجموعه سپاه استفاده مي شد. البته تمام اين نيروها بايد از يك ويژگي
خاص برخوردار وبا جنگ آشنا و معتقد مي بودند. گاهي از ميان نيروهاي
كادر و يا خود فرماندهان يگانهاي جنگ استفاده مي شد. ديگر خصوصيت
اين افراد اين بود كه حتما بايد تحصيلكرده باشند و اهل قلم و نوشتن باشند
تا بتوانند از پس چنين كار عظيمي برآيند. ضمن آن آموزش هم مي ديدند.
يك آموزش كلي و عمومي داشتيم مانند ضبط بي سيم , ضبط مكالمات
فرماندهي و سخنراني كه راويان براي اينها آموزش مي ديدند. جداي از آن
بحث نت برداري بود كه راوي آموزش مي ديد كه چگونه با كمك همان
دفترچه يادداشت تمام مطالب مورد نياز اعم از مشاهدات خويش را ثبت
نمايد. با اين كه راوي جلسات را ضبط مي كرد ما الان نوار جلسه , نوار بي
سيم , نوار مكالمات فرماندهي , نوار سخنراني داريم ولي مطالبي در جلسات
اتفاق مي افتاد كه لازم بود نوشته و نگهداري شود. همچنين در بعضي موارد
راوي به دليل احساس نياز مجبور بود از صحنه ها فيلمبرداري هم بكند. از
ديگر خصوصيات يك راوي اين بود كه بتواند با فرمانده يگان كنار بيايد و
فرمانده او را قبول كند. اين كه به چه نكاتي دقت كند چه نكاتي را ضبط كند
و حتي المقدور سعي كند چيزي از قلم نيفتد. همانطور كه گفتيم راوي در مقر
فرماندهي طرح عمليات و چگونگي برنامه ريزي براي اجراي آن را ضبط و
ثبت مي كرد بعد از عمليات هم به سراغ رزمندگان و فرماندهان مي رفت و
نحوه عملكرد در صحنه واقعي را با برنامه ريزي مقايسه مي نمود.
آيا فعاليت راوي در همين جا پايان مي يافت
خير , يك بحث مهم ديگري كه وجود داشت اين بود كه وقتي راوي
ازمنطقه مي آمد بايستي گزارش انجام فعاليت را مي نوشت . عمليات را از
شروع تا پايان مورد تجزيه و تحليل قرار مي داد في الجمله در مناطق
عملياتي , مناسب با ماموريت خود در قرارگاه , لشكر , تيپ يا گردان مشغول
به كار مي شدند وپس از ضبط جلسات فرماندهي , مصاحبه , شنود و ضبط
بي سيم فرماندهي , تهيه گزارش از عمليات ها و تهيه و تكميل مطالب خود ,
اطلاعات مكتوب و ضبط شده خود را به تهران منتقل و آنها را تنظيم
مي كردند. البته قبل از عمليات به راوي گفته مي شد كه اين گزارش بايد
حاوي چه مطالبي ازشناسايي و طراحي گرفته تا آموزش و آماده سازي و
تداركات (نيروي انساني و ادوات ) باشد كه وقتي عمليات تمام مي شود
چيزي كسر نداشته باشد , كار بسيار سنگين و پردقتي هم بود. راوي نيز با
توجه به اين مساله در منطقه به جمع آوري اطلاعات مي پرداخت .
موضوعات مختلفي را هم بررسي مي كرد. در حال حاضر , دستاوردهاي
راويان به صورت سند , دفترچه راوي , پياده شده نوار و... كه جز منابع
دست اول تحقيقات جنگ به شمار مي روند , موجود است .
آيا راوي به تنهايي همه اين كارها را انجام مي داد
در عين حال كه اين آموزشها را مي ديد باز ما هم يكي دو نفر را به عنوان
نيروي آزاد به راويان كمك فكري مي داد. البته اين نيروهاي آزاد اطلاعات
بيشتري مخصوصا از قرارگاه مركزي داشتند اين اطلاعات را به راوي يگان
خودشان منتقل مي كرد تا راوي با چشم باز با مسايل برخورد كند.
راويان در كار خود با چه مشكلاتي روبرو بودند
مجموعه راويان مشكلات فراواني را در يك پروسه ( فرآيند ) تهيه گزارش
پشت سر مي گذاشتند. يكي از اين مشكلات نبودن امكانات مناسب جهت
تهيه گزارش بود. يك مشكل ديگر عدم هماهنگي بين راويان و فرماندهان
يگانهاي مختلف بود. گاهي پيش مي آمد كه بعضي فرماندهان راويان را درون
مجموعه تحت امرشان به سختي مي پذيرفتند.
يعني فرماندهان درباره حضور راوي توجيه نبودند
البته صريح دستور فرماندهي محترم كل سپاه به تمام يگانها اين بود كه
آنها موظف هستند با راويان همكاري كنند ولي با تمام اين مسايل باز هم
بعضي از آنها همكاري نمي كردند. اين عدم همكاريها امروز هم ادامه دارد.
آيا اكنون گزارش هاي عمليات قابليت بهره برداري دارد
همانطور كه گفته شد گزارش هاي عمليات , مجموعه اطلاعاتي از مراحل
مختلف و عوامل موثر در يك عمليات اند كه بر اساس اسناد و يادداشت هاي
راويان (دفاتر راوي ) و نوارهاي ضبط شده از جلسات فرماندهي , نوشته
شده اند اين گزارش ها تمامي فعاليت هاي مربوط به يك عمليات از جمله
طرح مانور , شناسايي , مهندسي , نتايج عمليات و... را دربر مي گيرند.
اين گزارش ها در سطوح قرارگاه مركزي خاتم الانبيا و قرارگاه اصلي
كربلا , نجف , قدس , حمزه و يگان ها و گردان ها تهيه شده اند. مجموعه اين
اطلاعات و گزارش ها به دليل نواقص موجود براي عموم محققان قابل
استفاده نيستند; بنابراين , مركز تصميم گرفته است تا تمامي آنها را تصحيح
و نواقصشان را برطرف كند . در مرحله طراحي اين پروژه , بيش از 980 جلد
گزارش عمليات شناسايي شده كه در مرحله نخست , 42 جلد آن مورد توجه
قرار گرفته است . گزارش هايي كه در دست بررسي و آماده سازي اند
عبارت اند از : عمليات بدر , والفجر8 , كربلاي 1 , كربلاي 4 , كربلاي 5 و
والفجر .10 در اين مرحله , چند جلد آماده شده است و تا چند ماه ديگر ,
ساير جلدها نيز به بهره برداري خواهند رسيد. با استعانت از حضرت حق و
همكاري محققان مركز تصميم بر اين است كه تمامي 980 گزارش آماده بهره
برداري شوند.
بخش حفظ و نگهداري اسناد كه به آنها اشاره كرديد چگونه و با چه
برنامه هايي فعاليت مي كند
بعد از پايان جنگ , پس از كارشناسي هاي بسيار , امر نگهداري و حفظ
اسناد به نحو مطلوب براي استفاده هاي بعدي در دستور كار مركز قرار گرفت .
پس از انجام اين مرحله كه انصافا در حد بسيار خوبي انجام شد نوبت به
تجزيه و تحليل اسناد و گردآوري مجموعه تاريخ جنگ شد كه در قالب
پروژه هاي مختلف كار تهيه و تدوين اين اسناد انجام شد. مركز مطالعات نيز
با توجه به حجم بالاي داده ها و اطلاعات , محور فعاليت هاي پژوهشي خود
را بعد از قطع نامه 598 , تكميل تحقيقات مربوط به جنگ هشت ساله و
تدوين كتب و جزوه ها و گزاش هاي مربوط به اين دوره از تاريخ انقلاب
اسلامي ايران قرار داد.
اين مجموعه فعاليت در آرشيو مركز مطالعات و تحقيقات جنگ و با
زحمات فراوان انجام مي شود آرشيو مركز مطالعات از جمله فعال ترين
بخش هاي مركز است كه در دوران جنگ , در جمع آوري اسناد , منابع ,
گزارش ها و... و در دوران بعد از جنگ , افزون بر جمع آوري , طبقه بندي و
ساماندهي منابع , سرويس دهي به محققان و مراجعه كنندگان را نيز عهده دار
بوده است .
به طور كلي , فعاليت آرشيو در چهار محور خلاصه مي شود : الف )
ساماندهي : دسته بندي , ثبت و نگهداري ; منابع و اطلاعات در راستاي
اصلاح ساختاري آرشيو;
ب ) تامين منابع : تهيه كليه منابع مورد نياز مركز مطالعات و تحقيقات جنگ
و رفع نواقص اسناد و منابع ;
ج ) بهينه سازي : طبقه بندي اسناد و منابع , صحافي , آفت زدايي , مرمت ,
نظافت و گردگيري
د) سرويس دهي : خدمات و سرويس دهي به محققان و موسسات طرف
قرارداد با مركز مطالعات از جمله فعاليت هاي مهم آرشيو است
آرشيو در دو بخش رايانه اي و غيررايانه اي به محققان سرويس مي دهد. در
بخش رايانه اي , منابع از جمله اسناد نظامي , نوار , منابع سياسي , عكس ,
نقشه و... بر روي سي دي ارائه مي شود
در بخش غيررايانه اي يا كتابخانه اي نيز , منابع سياسي و نظامي مانند
روزنامه ها , مجلات , بولتن ها , مشروح مذاكرات مجلس و... نگهداري
مي شوند.
مركز مطالعات در زمينه اطلاع رساني چه فعاليتي داشته است
مركز مطالعات پس از سال ها تلاش در امر تحقيقات , موفق شده است
مدارك و منابع مهمي از جنگ را در ابعاد نظامي , سياسي , اجتماعي و
اقتصادي جمع آوري كند كه در حال حاضر , در اطلاع رساني مركز مطالعات
نگهداري مي شوند.
از آن جايي كه اسناد جمع آوري شده بسيار متنوع و گسترده اند ,
اطلاع رساني مركز در حال تكميل , بهينه سازي و طبقه بندي آنهاست . هدف
از اطلاع رساني اين است كه محققان و مراجعان بتوانند با بهترين و آسان
ترين روش به منابع و اسناد مورد نظر خود دست يابند.
در حال حاضر , به دو شيوه به مراجعه كنندگان خدمات ارائه مي شود.
يكي از طريق سايت اينترنت به نام كتابخانه تخصصي جنگ انجام مي شود
كه تاكنون , بيست و هفت هزار صفحه مطلب از انتشارات مركز مطالعات و
دوره عالي جنگ در آن جا آماده بهره برداري است و ديگري از راه مراجعه
محققان به بخش اطلاع رساني مركز مطالعات است كه افزون بر خدمات
آرشيو و رايانه , حدود هفت هزار جلد كتاب نيز در اين بخش موجود است .
در بخش اطلاع رساني چه پروژه هاي ديگري انجام مي شود
يكي از كارهاي انجام شده جمع آوري اسناد سازمان ملل در مورد جنگ
ايران و عراق است مجموعه اسناد سازمان ملل شامل تمامي مصوبات
شوراي امنيت و مجمع عمومي و نامه هاي ثبت شده دو طرف جنگ در
دبيرخانه سازمان ملل درباره جنگ ايران و عراق از سال 1980 تا 1990
است كه 1500 سند را در بر مي گيرد . اين اسناد به ترتيب شماره دبيرخانه
متكي و به تاريخ هر روز تهيه و ترجمه و در قالب سالانه , دسته بندي
شده اند.
كار ترجمه اين اسناد از سوي مركز مطالعات پايان يافته است و در حال
حاضر , مراحل آماده سازي براي استفاده محققان چه در سطح مركز
مطالعات و چه محققان سياسي ـ نظامي بيرون از مركز را مي گذراند و اميد
است كه در آينده نزديك , به صورت كتاب منتشر شوند تهيه فهرست
تفصيلي از اسناد از جمله كارهاي مهمي است كه مديريت بهره دهي مركز
روي اين مجموعه انجام داده است .
ديگر فعاليت مجموعه اطلاع رساني احياي منابع صوتي و تصويري
است احياي منابع , يعني بازسازي و بهينه سازي منابع موجود به نحوي كه
قابل بهره برداري باشند.
منابع موجود را بيشتر نوارهاي ضبط شده راويان مركز در قرارگاه ها و
يگان ها تشكيل مي دهند. اين نوارها در مجموع بيش از سي هزار كاست اند كه
حدود 30 درصد آنها پياده شده و بين 15 تا 25 درصدشان آماده سازي و
صحافي شده اند.
تصميم مركز اين است كه در آينده , تمامي نوارها را به صورت مكتوب و
صحافي شده آماده كند.
البته , بايد يادآور شد كه بعد از مرحله آماده سازي و صحافي , اين منابع به
شوراي مشروح مذاكرات تحويل داده شوند تا مراحل بعدي در آن جا پي
گيري شود. احياي منابع تصويري شامل فيلم و عكس نيز از اقدامات درخور
توجه مركز است . جمع آوري عكس ها را يگان ها , افراد و عكاسان حرفه اي
بر عهده داشته اند كه تاكنون بيست هزار عدد از آنها اسكن شده اند. هم چنين
قراراست كه حدود 1200 ساعت فيلم نيز با شناسنامه و مشخصات كامل به
صورت لوح فشرده آماده شوند.
سايت جغرافيا , نقشه ها و كالك ها از جمله پروژه هاي انجام شده بخش
اطلاع رساني است منظور از احياي كالك ها و نقشه ها , بازسازي نقشه هاي
مناطقي است كه در دوران جنگ تحميلي تحركات نظامي و عملياتي روي
آنها انجام گرفته است و زمين براي مدتي از وضعيت طبيعي پيش از عمليات
خارج شده است , يعني هنگامي كه قرار است روي زمين طبيعي عمليات
شود , متناسب با آن عمليات خاكريز بنا شده و به طور كلي , زمين تسليح
مي شود. اين روند تغيير و تحول در طول دوران جنگ ادامه دارد; بنابراين ,
براي هر دوره , به كالك (مجموعه اطلاعات درباره تغييرات روي زمين ) و
نقشه نياز است . مركز مطالعات كار عظيم احياي كالك ها و نقشه ها را از چند
سال پيش آغاز كرده است . البته , با توجه به اين كه در دوران جنگ ,
قرارگاه هاي مختلفي درباره هر عمليات كالك و اطلاعات كامل از منطقه و
عمليات تهيه كرده اند , اين كار اندكي تسهيل شده است .
بنابراين , با ساخت بستر عمومي منطقه با روش ديجيتايز در محيط
نخستين گام برداشته مي شود و به تناسب هر عمليات محدوده نقشه GIS
مشخص و به تناسب تغييرات زمين در عمليات هاي مختلف اطلاعات آن
دوره روي نقشه در نظر گرفته مي شود. در پايان نيز , با افزودن اطلاعات
نظامي به آن نقشه ها براي بهره برداري آماده اند. در حال حاضر , مركز
مطالعات بيشتر اين نقشه ها و كالك هاي عملياتي را رايانه اي كرده است . باقي
مانده نقشه ها نيز در دست اقدام است كه در آينده نزديك , به پايان خواهد
رسيد
براي دسترسي محققان به اين نقشه ها مي توان با مشخص كردن موضوع ,
تاريخ حادثه يا نقشه عمليات , آن را در رايانه جست وجو كرد و بدين
ترتيب , به راحتي در اختيار مراجعان قرارداد.
بايد يادآور شد كه تمامي مراحل رايانه اي نقشه ها در محيط نرم افزاري
انجام مي گيرد . GIS
همچنين در اين واحد « دفاتر راوي » نيز براي استفاده عموم مورد بهره
برداري قرار گرفته است مجموعه يادداشت ها و گزارش هايي كه راويان در
زمان جنگ (چه در زمان عمليات و چه در زمان هاي ديگر از جمله صورت
جلسات , مشاهدات و... ) تهيه كرده اند , به صورت منبع و سند دست اول
تاريخ جنگ در مركز مطالعات موجود است .
مركز براي قابل استفاده كردن اين مجموعه , آنها را بازنويسي و تايپ
كرده است . البته , بايد يادآور شد كه بخش بيشتر اين دفاتر به صورت سي دي
درآمده است . با توجه به مجموعه 1400 نسخه اي دفاتر , مركز مراحل آماده
سازي آنها را مي گذراند و تاكنون 250 دفترچه را آماده انتشار كرده است كه
هر يك از آنها را در يك جلد به چاپ خواهد رساند.
|
|
|