فرهنگ فاطمي , شيوه هاي تربيتي پايدار و بالنده
6 ـ پرورش هاي « جسمي » و
رقابت آفريني هاي « ورزشي »
« فرهنگ فاطمي » در كنار تربيت « روح » , به پرورش « جسم »
نيز نظر مي گسترد و علاوه بر شيوه هايي كه براي رشد و كمال
معنوي و تزكيه جان و روح كودكان و نوجوانان ارائه مي دهد ,
مراقبت ها و زمينه سازي هاي ويژه اي را براي پروردن جسم
آنان در دستور كار « تربيت پايدار و بالنده » قرار
مي دهد.
فرهنگ فاطمي براي نيل به اين هدف و مقصود , ايجاد
« رقابت هاي ورزشي » را كه مجموعه اي از تحركات و تلاش هاي
منظم به منظور فعال كردن اعضاي بدن كودكان و نوجوانان و
خارج كردن آنها از خمودي و ضعف و ناتواني و كسب قدرت و
توانمندي هاي جسماني مي باشد , ضروري و لازم مي داند.
در ميان « شيوه هاي تربيتي پايدار و بالنده » ـ كه از
جلوه هاي پاك و نوراني « فرهنگ فاطمي » محسوب مي شوند ـ
« پرورش هاي جسماني و رقابت آفريني هاي ورزشي » را مكمل
تربيت جامع و كامل كودكان و نوجوانان مي يابيم .
ابتدا در بنيان هاي فكري , و سپس در جلوه هاي عملي اين
فرهنگ عظيم و پويا تامل مي نمائيم .
در تفكر و معارف اسلامي , پرورش هاي جسماني و ايجاد
توانمندي هاي لازم در اعضاي بدن حائز اهميت است و هر
انسان مسلمان و مومن موظف است همچنان كه به تربيت و
بالندگي روح و روان مي پردازد و آئينه جان و دلش را از
زنگارهاي تيره و سياه پليدي و گناه پاك مي نمايد , به پرورش
جسم و تن نيز نظر گسترد و اعضاي بدن خويش را از ضعف و
ناتواني و خمودي برهاند و به قدرت و توانمندي هاي لازم
برساند.
از منظر تعاليم و آموزش هاي تربيتي اسلام , سلامت تن و
توانايي جسم لازمه زندگي سالم و سعادتمند مي باشد و ممكن
نيست كه اين الزام را از زندگاني انسان حذف كنيم و در عين
حال حيات آدمي را به طور جامع و كامل , سالم و سعادتمند و
بالنده و با نشاط مشاهده نمائيم .
مگر نه اين است كه روح و روان بدون جسم و تن و اعضا
و جوارح بروني و دروني ـ همچون دست و پا , چشم و گوش ,
دهان و زبان , اعضا گوارش , دستگاه گردش خون , دستگاه
تنفس , دستگاه دفع و ساير اعضا و دستگاه هاي منظم و
شگفتي آفرين ـ نمي تواند به نقش آفريني بپردازد و انگيزه و
تحرك و كنش و سلوك به وجود بياورد !
و آيا جز اين است كه روح و روان براي اين فعاليت هاي
حياتي , جسم و تن و اعضا و جوارح سالم و توانا مي طلبد و
در صورت مهيا بودن شرايط و زمينه هاي سلامتي و تندرستي
جسماني قادر به تلاش و نقش آفريني هاي گوناگون مي باشد و
هرگز در بسترهاي ضعف و سستي و عارضه و بيماري جسم و
تن قادر به فعاليت ثمربخش نمي باشد
رسول گرامي اسلام حضرت محمد(ص ) در سخني
تامل برانگيز و عبرت آموز مي فرمايند :
« طوبي لمن اسلم , و كان عيشه كفافا , و قواه شدادا » (1 )
« خوشا به حال كسي كه دين اسلام را پذيرفته است , و به
قدر معاش خود درآمد دارد , و قواي بدنش نيرومند است . »
اين روايت شريف , به سه عامل بنيادين و اساسي براي
سعادت انسان اشاره مي كند.
عامل اول « اسلام » است كه هركس اين دين مبين و
رهايي بخش و زندگي ساز را برگزيند و جان و روحش را با
معنويت زلال ايمان و تقوا جلا دهد و قوانين جامع و همه
سونگر الهي را در تمام ابعاد و جنبه هاي عبادي , اخلاقي ,
تربيتي , اجتماعي , سياسي , حقوقي , حكومتي و مديريتي به
بهره برداري هاي بهينه برساند , به سلامت و سعادت دنيا و فلاح
و رستگاري آخرت نائل مي آيد.
عامل دوم , رفاه مادي نسبي مي باشد كه اولا ضرورت
حيات سالم و همراه با آرامش است . ثانيا تامين كننده نيازهاي
اوليه و اجتناب ناپذير زندگي مي باشد. ثالثا بسترساز رشد
ارزش ها و هنجارهاي الهي است .
عامل سوم , جسم نيرومند و قواي بدني قوي و سالم
مي باشد. اين عامل با دو عامل ديگر يعني اسلاميت و دينداري
و رفاه و بي نيازي مادي پيوند مي خورد و رابطه همگون و
متقابل و ضروري مي يابد. به اين ترتيب كه تا جسم سالم و
نيرومند نباشد , دينداري صحيح و عبادتهاي مختلف ديني
آنگونه كه شايسته و تاثيرگذار است به تحقق نمي رسد و هر چه
تن و بدن نيرومندتر و شاداب تر باشد , طاعات و عبادات الهي
نيز به موقع و به نحواحسن به مرحله عمل در مي آيد. همچنين
تا زماني كه جسم و تن از قدرت و توان كافي برخوردار نباشد
فعاليت ها و تلاش هاي عملي براي كسب درآمد و تامين
نيازهاي اوليه انسان به خوبي تحقق نمي يابد و نابساماني و
ضعف بر اهداف و برنامه ريزي هاي اقتصادي انسان حاكم
مي گردد.
با تعمق در اين سه پيام نهفته در سخن شريف
پيامبراكرم (ص ) در مي يابيم كه توانايي و نيرومندي جسم نقش
بسيار مهمي در زندگي و حيات انسان ايفا مي نمايد و به هيچ
وجه قابل اغماض و چشم پوشي نمي باشد.
از ديدگاه تعاليم جامع اسلام , يكي از روش هاي مهم
نيرومندسازي جسم و تن , « ورزش » است .
« ورزش » ـ چه به صورت « انفرادي » و چه به صورت
« رقابت هاي گروهي » ـ منشا اثر فراوان و عامل اساسي تقويت
قواي بدن و افزايش سلامت جسم و قدرتمندي و توانايي آن
مي باشد.
در تعاليم اسلام درباره ضرورت و آثار ورزش , به دو دسته
از آموزشها و دستورالعمل ها مواجه مي شويم . دسته اول
آموزش هايي هستند كه همچون روايت شريفي كه از نظر
گذشت , با توصيه هاي كلي به توانمندي هاي جسماني به وسيله
« ورزش » تشويق و ترغيب مي نمايند. دسته دوم آموزش هايي
هستند كه روي آوردن به برخي از ورزش هاي خاص راتوصيه
مي نمايند. پس از اشاره به سخن رسول اكرم (ص ) كه از
آموزش هاي دسته اول مي باشد , به نمونه هايي از سيره و
روش ها و توصيه هاي مربوط به آموزش ها و دستورالعمل هاي
نوع دوم توجه مي كنيم .
روزي پيامبر اكرم (ص ) بر مردي از انصار كه به ورزش
« تيراندازي » اشتغال داشت مواجه مي شود و داوطلب مي گردد
كه در مسابقه اي كه قرار بود بين گروههايي از آنان برگزار شود
شركت كند. رسول خدا(ص ) با ميل و اشتياق در جمع
تيراندازان حاضر مي شود و در مسابقه تيراندازي با آنها
مشاركت مي نمايد . (2 )
پيامبر خدا(ص ) به ورزش « اسب دواني » نيز علاقه مند
بود و از « انس بن مالك » نقل است كه آن حضرت در يكي از
مسابقات اسب سواري شركت جست و به پيروزي رسيد . (3 )
در تاريخ زندگاني حضرت امام جعفرصادق عليه السلام
نمونه اي از حضور و شركت آن پيشواي الهي در مسابقه
« تيراندازي » به ثبت رسيده است . (4 )
رسول گرامي اسلام (ص ) باتوجه به اهميت ورزش هاي
« تيراندازي » و « شنا » در سخني خطاب به مسلمانان چنين
مي فرمايد :
« به فرزندان خود , تيراندازي و شنا
بياموزيد . » (5 )
اين ها نمونه ها و مصداق هايي است روشن و صريح از
سيره و روش پيشوايان اسلام درباره علاقه مندي به ورزش و
اهميت پرورش هاي جسماني با رقابت آفريني هاي ورزشي براي
ايجاد توانمندي هاي لازم در اعضاي بدن و كسب مهارت هاي
لازم جسمي .
« فرهنگ فاطمي » توجه خاصي به « ورزش » مبذول مي دارد و
براي اين ابزار جهت پرورش هاي جسماني كودكان و نوجوانان
كه مكمل رشد و تربيت جامع و بستر ساز تحقق ارزش هاي
اخلاقي و رفتاري و شكوفايي و گسترش معنويت زلال در بين
نونهالان مي باشد , اهميت قائل است .
زمينه سازي براي « رقابت هاي ورزشي » به عنوان مهم ترين
روشي كه پرورش جسماني فرزندان را تسريع مي بخشد , در
شيوه هاي تربيتي پايدار و بالنده كه جلوه اي از جلوات حائز
اهميت فرهنگ فاطمي محسوب مي شود , مورد توجه كافي قرار
مي گيرد.
حضرت زهرا (س ) در كنار تلاش هاي مستمر و
مراقبت هاي وقفه ناپذيري كه براي پرورش جامع كودكان و
نوجوانان خود به كار مي بست , پرورش جسمي آنان را نيز
ضروري و مهم مي دانست و شرايط و زمينه هايي فراهم مي آورد
كه فرزندانش به رقابت هاي ورزشي بپيوندند و از اين طريق
قواي بدني خود را به قدرت و توانمندي برسانند و همواره
سالم و بانشاط باشند.
از جمله موارد و نمونه هايي كه توجه حضرت فاطمه
زهرا(س ) به پرورش « جسمي » به وسيله « ورزش » را به نمايش
مي گذارد و ضرورت تشويق در اين امر را مطرح مي سازد ,
صحنه ورزش دو نوجوان پاك او حسن (ع ) و حسين (ع )
مي باشد.
روزي حسن (ع ) و حسين (ع ) با حضور و نظارت پيامبر
اكرم (ص ) و زهراي مرضيه (س ) با هم كشتي گرفتند و به اين
وسيله به مسابقه و رقابت ورزشي پرداختند.
پيامبر اكرم (ص ) پي در پي حسن (ع ) را تشويق و تشجيع
مي نمود و چنين مي فرمود :
« برپاخيز اي حسن , حسين را محكم در آغوش گير و به
شدت بر زمين بيفكن » .
حضرت فاطمه زهرا(س ) كه به دقت حركات ورزشي
فرزندانش را زير نظر داشت و تشويق و حمايت هاي مكرر
رسول اكرم (ص ) نسبت به حسن (ع ) كه از حسين (ع ) بزرگ تر
بود را مشاهده مي نمود , به حالت تعجب و شگفتي به پدر
بزرگوارش عرض كرد :
« اي پدر , شگفتا كه حسن را كه بزرگتر است بر حسين كه
كوچكتر مي باشد , ترجيح مي دهي و تشويق مي كني ! »
پيامبر اكرم (ص ) در پاسخ چنين فرمود :
« اينك اين دوستم جبرئيل است كه حسين را تشويق
مي كند , من هم در برابر او حسن را تشويق مي نمايم . » (6 )
پس از مشاهده صحنه كشتي و رقابت ورزشي فرزندان
حضرت زهرا(س ) , در درسها و پيام هاي نهفته در آن تامل و
تعمق مي ورزيم :
1 ـ حضرت فاطمه زهرا(س ) علاقه مند به صحنه هايي بود
كه نونهالانش را به كامل ترين شيوه به پرورش جسمي برساند و
قواي بدنشان را مستحكم و سالم و با نشاط سازد.
از ديدگاه آن بانوي مطهر و مقدس , همچنان كه ساير ابعاد
و جنبه هاي رشد و نمو كودك و نوجوان بايد با دقت به تحقق
مي رسيد و با شيوه هاي كارآمد و موفق به بازدهي و ثمر بخشي
نزديك مي شد , « ورزش » نيز بايد مورد توجه و دقت كافي و
لازم قرار مي گرفت تا رشد جسمي كودكان و نوجوانان در كنار
تربيت هاي روحي و رواني و پرورش هاي اخلاقي و رفتاري
آنان , شخصيت جامع و كاملي را بپرورد و به جامعه انساني
تحويل دهد.
2 ـ « رقابت و مسابقه » به عنوان يكي از شيوه هاي حائز
اهميت و روشهاي بسيار موثر براي به تجلي درآمدن آثار
ارزشمند « ورزش » و شكل گيري كامل « پرورش جسمي »
كودكان و نوجوانان , مورد توجه و نظر حضرت فاطمه
زهرا(س ) بود و آن بانوي بزرگوار سعي مي كرد از اين ابزار در
ورزش فرزندانش بيشتر بهره برداري نمايد تا بهتر به هدف
پرورش جسم و تن و نيرومند سازي اعضا و قواي بدن آنان
نائل آيد.
« رقابت و مسابقه » در ورزش كودكان و نوجوانان موجب
مي گردد كه آنان به تلاش و فعاليت بيشتري بپردازند و از آثار
ورزش و تحرك , بهتر بهره مند گردند و نتايج افزون تري كسب
نمايند. زيرا به طور طبيعي تحركات مكرر رقيب , موجب
برانگيختن فعاليت و تلاش بيشتر و چشمگيرتر كسي است كه با
او به رقابت مي پردازد.
رقابت و مسابقه از جنبه ديگر نيز قابل توجه است و
اثربخشي آن بيشتر مي باشد و آن عبارت است از انگيزش هايي
كه در كودك و نوجوان براي « برنده » شدن و مورد « تشويق »
واقع گرديدن به وجود مي آورد و همين امر باعث مي شود كه هر
كدام از رقبا سعي افزون تر و دقت و مراقبت كاملتري را براي به
ثمر نشاندن تلاشها و تحرك هاي خود مبذول دارند.
در شيوه هاي تربيتي حضرت زهرا(س ) براي پرورش
جسماني كودك و نوجوان به وسيله رقابت هاي ورزشي , اين
نكات و ظرافت ها و آثار ارزشمند آن , مورد توجه و دقت خاص
قرار مي گرفت .
3 ـ در صحنه كشتي و رقابت ورزشي فرزندان حضرت
زهرا(س ) , به موضوع بسيار مهمي به نام « تشويق » مواجه
مي شويم . تشويق و تشجيع كه عامل تاثيرگذار در رونق رقابتها
و مسابقات ورزشي ميباشد و به فزوني يافتن تحركات و به
نتيجه و ثمر نشستن تلاش هاي كودكان و نوجوانان كمك
مي نمايد , مورد توجه خاص حضرت فاطمه زهرا(س ) قرار
داشت . حضرت زهرا(س ) در صحنه رقابت فرزندانش باتوجه
به نقشي كه براي تشويق و تشجيع قائل بود , با دقت كامل
تشويق هاي پيامبر اكرم (ص ) را زير نظر داشت و وقتي مشاهده
نمود كه پدر بزرگوارش به طور مكرر از حسن (ع ) حمايت
مي كند و به تشويق او مي پردازد و از تشجيع و ترغيب
حسين (ع ) امتناع مي ورزد , به شگفتي مي افتد و پس از توضيح
پيامبر اكرم (ص ) كه جبرئيل نقش تشويق و تشجيع حسين (ع )
را عهده دار مي باشد , خاطرش آسوده مي گردد.
در اين مواجهه نيكوي حضرت زهرا(س ) به اين نكته
عميق تربيتي دست مي يابيم كه به هنگام تشويق و حمايت , به
طور متداول و طبيعي بايد تشويق « كوچكتر » و « ضعيف تر »
فراموش نگردد و از كنار اين مهم با تسامح و غفلت عبور نشود.
زيرا اگر چه بزرگتر و قوي تر نيز به تشويق و تشجيع نيازمند
مي باشد , لكن احتياج كوچكتر و ضعيف تر به اين عمل بيشتر
است و براي برانگيختن و خارج كردن او از ضعف روحي و
ناتواني جسمي بايد پشتوانه اي از تشويق و تشجيع به ياري او
بشتابد.
براساس اين اصل تربيتي , حضرت فاطمه زهرا(س )
تشويق فرزندش حسين (ع ) را ـ كه كوچكتر بود ـ در كشتي با
حسن (ع ) , بيشتر لازم و ضروري مي دانست .
4 ـ علاوه بر موضوع « كوچك » و « ضعيف » بودن نونهالان
ونوجواناني كه در رقابت هاي ورزشي با هم مي پردازند و
ضرورتي كه براي حمايت و تشويق كوچكتران و ضعيفان به
وجود مي آيد , نكته عميق ديگري كه در اين رقابت ها مطرح
است , « عدالت در تشويق » مي باشد.
براساس شيوه تربيتي عدالت در تشويق و حمايت , والدين
بايد به هنگام مسابقه و رقابت ورزشي فرزندانشان , براساس
عدالت به ترغيب و تشجيع آنان اهتمام ورزند , نه تبعيض و بي
عدالتي .
اصل عدالت , والدين را ياري مي رساند كه از تبعيض هاي
ناروا چشم بپوشند و به هنگام مشاهده صحنه هاي رقابت هاي
ورزشي بين فرزندانشان , همه آنان را از پشتوانه تشويق و
تشجيع برخوردار سازند تا به اين وسيله به طور همزمان
زمينه هاي مساعد را براي پرورش هاي جسماني نونهالان
خويش فراهم آورند.
حضرت فاطمه زهرا(س ) به اين روش تربيتي كاملا واقف
بود و نسبت به تحقق آن مراقبت كافي مبذول مي داشت . آن
بانوي بزرگوار به هنگام رقابت ورزشي فرزندانش آنچه در ظاهر
از عملكرد پيامبر اكرم (ص ) مشاهده مي نمود تشويق حسن (ع )
و خودداري از تشويق و تشجيع حسين (ع ) بود و به همين
خاطر به شگفتي مي افتد و احساس مي كند كه « عدالت در
تشويق » فراموش شده است . از همين رو موضوع را با پدر
گرامي اش در ميان مي نهد و وقتي رسول خدا(ص ) دختر
مطهرش را آگاه مي كند كه به دليل حمايت و تشويق حسين (ع )
توسط حضرت جبرئيل , اصل روش تربيتي « عدالت در
تشويق » تحقق يافته است , فاطمه (س ) آسوده خاطر و خشنود
مي گردد.
در « فرهنگ فاطمي » بينديشيم و در شيوه هاي تربيتي
زهراي اطهر(س ) تامل ورزيم و بنگريم كه آن بانوي فهيم و
بصير چسان به « پرورش هاي جسمي و رقابت آفريني هاي
ورزشي » اهميت قائل مي گشت و اين شيوه و روش را براي
جامعيت يافتن رشد و پرورش كودكان و نوجوانان , لازم و
ضروري مي دانست .
پي نوشت ها :
1 ـ بحارالانوار , ج 15 , ص 236 , الحديث , ج 1 , ص 128
2 ـ الحديث , ج 2 , ص 136
3 ـ مستدرك , ج 2 , ص 517
4 ـ وسائل الشيعه , ج 4 , ص 231
5 ـ الحديث , ج 2 , ص 137
6 ـ بحارالانوار , ج 43 , ص 265
« فرهنگ فاطمي » در كنار تربيت « روح » , به
پرورش « جسم » نيز نظر مي گسترد و علاوه بر
شيوه هايي كه براي رشد و كمال معنوي و تزكيه جان
و روح كودكان و نوجوانان ارائه مي دهد , مراقبت ها
و زمينه سازي هاي ويژه اي را براي پرورش جسمي
آنان با ايجاد رقابت هاي ورزشي , در دستور كار
« تربيت پايدار و بالنده » قرار مي دهد.
روح و روان براي فعاليت هاي حياتي خود , جسم
و تن و اعضا و جوارح سالم و توانا مي طلبد و
درصورت مهيا بودن شرايط و زمينه هاي سلامتي و
تندرستي جسماني قادر به تلاش و
نقش آفريني هاي گوناگون مي باشد و هرگز در
بسترهاي ضعف و سستي و عارضه و بيماري جسم و
تن قادر به فعاليت ثمربخش نمي باشد.
حضرت فاطمه زهرا(س ) علاقه مند به
صحنه هايي بود كه نونهالانش را به كامل ترين شيوه
به پرورش جسمي برساند و قواي بدنشان را
مستحكم و سالم و با نشاط سازد. « رقابت و مسابقه »
در ورزش به دليل به وجود آوردن انگيزه هاي لازم
براي تلاش و فعاليت افزون تر كودكان و نوجوانان ,
مورد توجه و عمل آن بانوي مطهر براي پرورش
جسماني فرزندانش قرار مي گرفت .
