گفت وگو با حميدرضا اكبري
نوزدهمين خبرنامه فرهنگستان هنر , شماره ويژه تيرماه منتشر شد.
در اين شماره مطالبي چون گزارش جلسه نقد و بررسي نمايشگاه
خوشنويسي در گرايشهاي نوين . معياري براي بررسي آثار گرايشهاي
نوين خوشنويسي , مصاحبه با محمد احصايي , مصاحبه با صادق
تبريزي , گزارش دومين هم انديشي اصطلاحات موسيقي , نگرشي به
ابعاد فرهنگي و هنري صنايع دستي , گزارش ميزگرد آسيب شناسي نقد
هنر در ايران , معرفي فرهنگستان هنر مالمو در سوئد , اخبار فرهنگستان
و... به چاپ رسيده است .
از اين شماره گفت وگو با حميدرضا اكبري برگزيده ايم كه از نظر
خوانندگان گرامي مي گذرد. قابل ذكر است اين گفت وگو به نمايشگاه
« مروري بر آثار خوشنويسي در گرايشهاي نوين » كه در نگارخانه
« خيال » برگزار شد , اشاره دارد.
در اين نمايشگاه به همت فرهنگستان هنر 253 اثر از 83 هنرمند در
مركز فرهنگي هنري صبا به نمايش درآمد.
نمايشگاه خوشنويسي در گرايشهاي نوين چگونه شكل گرفت
در ابتدا بگويم براي اينكه به طور ريشه اي اين نمايشگاه را برگزار
كنيم آثاري از استاد رضا مافي , پيلارام , زنده رودي استاد احصايي ,
جليل رسولي , و... را در اين جشنواره به نمايش درآورديم . در حال
حاضر تمام جنبه هاي مختلف جامعه در حال پيشرفت هستند. فرمهاي
خوشنويسي نيز يك فرم غني , زيبا , دلنشين و محكم دارد كه مي تواند به
عنوان يك زبان بصري گويا براي كل جهان بيان شود و همه جهانيان
بتوانند با آن ارتباط برقرار كنند. ولي از آنجايي كه معني لغوي كلمه براي
آنها قابل درك نيست بر آن شديم كه اين ارتباط به لحاظ تصويري
صورت بگيرد و آن را در قالب گرايشهاي نوين خوشنويسي بيان
كرديم .
نقاشي مدرن در گرايشهاي نوين چه ويژگيهايي دارد
نقاشي مدرن پنج ويژگي دارد كه اگر اين ويژگيها در آن رعايت شده
باشد كار مدرن خوبي خواهد بود : تركيب بندي , رنگ . فرم . خلاقيت و
ايده شخصي . البته اگر در گرايشهاي نوين خوشنويسي , مسئله رنگ .
هارموني , رنگهاي بجا. تركيب بندي , فضاهاي منفي و مثبت . ايده و
خلاقيت را كنار هم بگذاريم , اثر هنري نابي خلق خواهد شد و مي توانيم
هنر سنتي خودمان را بدين شكل به جهانيان معرفي كنيم .
چرا خوشنويسي سنتي طرفدار زيادي ندارد
شايد به خاطر تكراري بودن آن است . بايد اين را در نظر داشت به
وجود آمدن شيوه هنري , دوري از تكرار و كارهاي تقليدي و رسيدن به
كاري نو , جذاب و دلنشين براي همه مردم است .
گرايشهاي نوين چطور با اين عنوان مطرح شد
البته اين اسم از جشنواره جهان اسلام به بعد روي آن گذاشته شد.
زماني به آن مي گفتند نقاشي ـ خطي كه واژه غلطي است , به نظر من
بهترين اسمي كه مي توان براي آن گذاشت كاليگرافي است , همين طور
كه در كشورهاي چين و ژاپن آن را كاليگرافي مي نامند.
تعريف شما از خوشنويسي در گرايشهاي نوين چيست
به عنوان يك نقاشي مدرن از آن ياد مي كنم .
يعني خط را در خدمت نقاشي يا نقاشي را در خدمت خط
مي دانيد
يك نقاش مدرنيسم كه فرم خط را در اختيار ندارد از يكسري
هاشور , فرمهاي فيگوراتيو يا بافت استفاده مي كند. ولي خطاطي كه
بخواهد از فرمهاي نقاشي استفاده كند , فرم غني خط را در اختيار دارد و
به جاي آن فرمها از اين خط استفاده مي كند. به طور كلي كار بايد طعم
خط و لحن خط را داشته باشد ولي فرم خط مستقيما در آن استفاده
شود.
همان طور كه در نقاشي مدرن فرمهاي رئاليستي را دفرمه و انتزاعي
مي كنيم , در گرايشهاي نوين خوشنويسي نيز فرمهاي تعريف شده
خوشنويسي را دفرمه و انتزاعي مي كنيم .
آيا با اين كار خط به نقاشي تبديل مي شود يا پايه هاي آن
خوشنويسي است
بعضي استادان اين گرايش را بي احترامي به خوشنويسي مي دانند ,
اگر ما اين كار را بي احترامي بدانيم , پس همه مدرنيسمها به هنر
رئاليستي توهين مي كنند در صورتي كه اين گونه نيست .
ما يكسري فرمهاي تعريف شده در خط نستعليق يا شكسته داريم و
زماني كه از اين فرمها براي خلق يك اثر مدرن استفاده مي كنيم يعني
حالتهاي دروني خودمان را پياده كرده ايم . نوآوري در اين هنر بدون
خوشنويسي سنتي امكان پذير نيست . ما آن سنتها را ارج مي نهيم ولي
تكرار آن هم اصلا جايز نيست .
شما معتقديد خوشنويس سنتي دچار تكرار است
بله و حتي اكثر كساني كه در اين زمينه كار مي كنند و به عنوان
تابلوهاي دكوراتيو آثارشان را در معرض نمايش مي گذارند , معمولا مثلا
راجع به هارموني رنگ يكسري مسائل را رعايت نمي كنند.
پس در واقع هنرمند خطاط در گرايشهاي نوين ناچار بايد اصول
نقاشي را هم بداند
كسي كه در شاخه گرايشهاي نوين خوشنويسي كار مي كند بايد
اصول كلي مثل مباني رنگ , مباني فرم , تركيب بندي و پيكره اصلي هنر را
بداند. اگر نداند كارهاي او از روي علم و آگاهي نيست و تصادفي است .
درست است كه حركت آزاد است ولي بايد بداند اين حركت چيست .
پس تركيب چند هنر است و هنرمند خوشنويس با گرايشهاي نوين
بايد نقاشي و گرافيك را هم بداند
بله , بايد اينها را بشناسد تا يك كار خوب انجام دهد.
گويا اين نمايشگاه مروري است بر آثار قديمي هنرمندان
خوشنويس با گرايشهاي مختلف ; قدمت اين آثار چقدر است
اين برمي گردد به مكتب سقاخانه و دوره اي كه هنرمندان ما از مكتب
سقاخانه پيروي مي كردند. به زماني كه از يكسري فرمهاي سنتي مثلا
حاشيه نويسيهايي كه در دعاها انجام مي شد يا نقشهاي بته جقه ,
نقشهاي حيواني , نقشهايي كه روي سفالها داشتيم , استفاده مي كردند.
در آن سبك عنصرهاي سنتي را در تركيب بندي مدرن استفاده مي كردند
كه مرحوم پيلارام , روح بخش , ناصر اويسي . قندريز , پيرو اين سبك
بودند. در دوره هاي بعد هم استاد , احصايي . صداقت جباري يا استاد
جليل رسولي به شيوه هاي مختلف آن را دنبال كردند. به هر حال ريشه
آن در مكتب سقاخانه است .
يعني مشخص است پايه گذاران چه كسي بوده است
شايد نتوانيم اتفاقهاي هنري را به يك فرد خاص نسبت دهيم . به
وجودآمدن چند اتفاق , يك اتفاق عظيم را به وجود مي آورد. به صورت
ناخودآگاه يكسري جريانهايي انجام شده و حالا امروز ما به اين نتيجه
رسيديم كه اين حركت پيشينه اي داشته است , ولي پيشينه آن مبهم
است . به صورت مقطعي مي توانيم جست وجو كنيم كه مكتب سقاخانه
چگونه شكل گرفته است و اينكه از فرمهاي سنتي يا تراكم نوشته ها به
عنوان يك بافت چگونه استفاده مي شده است . در دوره هاي حاضر هم
به وجود آمدن سبكهاي مدرنيسم و پست مدرن و... از شكل ديگري
سرچشمه گرفته ولي از همان ريشه هست .
اين شيوه جديد بيشتر مورد علاقه هنرمندان نقاش است كه
مي خواهند از خط استفاده كنند و اثر هنري جديدي را به وجود آورند يا
براي هنرمندان خطاط جذاب است
اين قضيه براي كساني كه نقاش هستند و به علم نقاشي واقفند
خيلي جذاب تر است . در كشورهاي عربي بيشتر خطهاي سنتي را به
همراه تذهيب به كار مي برند كه اين نيز شايد به خاطر فضايي است كه
زندگي مي كنند و روحياتي كه دارند , ولي در منطقه اروپا , كانادا , آمريكا ,
استراليا بيشتر با اين شيوه ارتباط برقرار مي كنند , و اين باعث مي شود كه
ما خط را به اين سمت سوق دهيم , در عين حال اثر فرهنگي خودمان را
هم به جا گذاريم .
چه تحولي از گذشته تاكنون در خوشنويسي با گرايش نوين صورت
گرفته است
در جشنواره اي كه برگزار شد كساني بودند كه ثابت كردند نه تنها
كارهايشان تقليد نيست بلكه الهام هم نيست و كاملا جنبه خصوصي
دارد و مطالعه اي پشت آن بوده است . يكي از معيارهايي با اهميت در اين
جشنواره , اين بود كه كارها شخصي و نو و نهايت خلاصگي كلام در آن
رعايت شده باشد.
كيفيت و سطح آثار در اين نمايشگاه چطور بود
كيفيت آثار خيلي خوب بود , حضور آثاري از استاداني كه كار آنها
در موزه ها بوده مانند استاد پيلارام , رضا مافي , زنده رودي , استاد
احصايي و جليل رسولي و.... نشان مي دهد كه از تمام هنرمندان در
نمايشگاه كاري وجود داشت .
آيا اين حركت جديد نياز به جهت دهي و برنامه خاصي دارد
اگر يكسري كلاسهاي آموزشي در حاشيه اين گونه نمايشگاهها
برگزار كنند و مقطعي هم نباشد خيلي خوب است .
به نظر شما باني اين قضيه چه كسي مي تواند باشد مثلا انجمن
خوشنويسان يالله
اكثر رشته ها مانند نقاشي , طراحي , گرافيك و.... انجمن دارند , در
اين زمينه هم اگر بتوانيم انجمن تشكيل دهيم عالي است .
خوشنويسي با گرايش نوين , هنر خطاطي سنتي ما را دچار آسيب
نمي كند
در روز افتتاحيه نمايشگاه استاد اميرخاني را ديدم كه بسيار
استقبال كردند. ايشان نه تنها اين كار را لطمه به هنر سنتي خوشنويسي
تلقي نكرده بلكه به عنوان يك پيشرفت با آن برخورد كردند و اين يعني
مهر تاييد بر اين قضيه .
آيا خطاطي سنتي ما اكنون جايگاه خودش را دارد
بله . من در گالري سعدآباد حدود 31 تابلو به نمايش گذاشتم .
تابلوي 1 و 2 كاملا سنتي بود . از خط ثلث كاملا سنتي استفاده كردم . از
تابلوي شماره 3 به بعد آثار در شاخه گرايشهاي نوين قرار مي گرفتند .
هدف من از اين كار اين بود كه نشان دهم كارهاي من پشتوانه دارند ,
يعني اين دو مكمل يكديگرند. اين قضيه اصلا بدون پشتوانه سنتي
نمي تواند انجام شود.
آيا مي توان از هنرمندان پيشكسوت خوشنويسي سنتي كه مخالف اين شيوه
هستند استفاده كرد
كسي كه در اين شاخه كار مي كند بايد تا درجه عالي انجمن
خوشنويسان را بگذراند. اين مرحله بعد از طي خوشنويسي سنتي است .
علاوه بر آن با مباني نقاشي , رنگ , فرم و تركيب بندي هم آشنايي داشته
باشد.
اگر يك هنرمند نقاش بخواهد در اين شيوه كار كند او هم بايد آن پايه را
بگذراند
استاد زنده رودي خوشنويس نيستند ولي در نقاشيهاي خود از
عنصر خط استفاده كرده اند. اگر نقاشي باشد كه بتواند فرم سنتي را به
راحتي در اختيار بگيرد , مي تواند در اين شيوه كار كند.
آيا علمي بودن خوشنويسي با گرايشهاي نوين به صورت مكتوب درآمده
است
عنوان پايان نامه من بود خط و فرم در خوشنويسي به مانند تصوير.
در آن پايان نامه بررسي جامعي داشتم روي خوشنويسي . سپس در ادامه
آن وارد مباني علمي و هنري و جريان گرايشهاي نوين شدم . اين قضيه
به عنوان يك برخورد علمي بود كه من اين طرح را در جشنواره
خوارزمي هم ارائه دادم كه در آنجا هم جايزه برد.
اين قضيه قابليت اين را دارد كه يك همايش در مورد آن برگزار شود و اين
چقدر در پيشرفت آن تاثير مي گذارد
متاسفانه اين قضيه , امروز به عنوان يك نمايشگاه برگزار شده
است . كساني كه در اين شاخه كار مي كنند تاكنون نگاه علمي و تئوري به
اين قضيه نداشته اند و در هيچ رشته دانشگاهي هم راجع به اين قضيه
كار نكرده اند. مي توان يك اتحاديه يا انجمن تشكيل داد و مسير هدايت
شده واحدي را براي اين قضيه در نظر گرفت .
ممكن است با گرايشهاي نوين اتفاقي در خوشنويسي ما بيفتد به طوري كه
مانند نقاشي , گرافيك , مجسمه سازي , يك رشته خاص به آن اختصاص دهند
اميدوارم اين طور باشد. به هر حال تاكنون به اين قضيه نپرداخته اند
و اين امكان وجود دارد.
در بعد بين المللي چقدر گرايشهاي نوين مي تواند كمك كند به اينكه
اولا خط سنتي خودمان را معرفي كنيم ـ همان طور كه ما از حروف
خارجي در پوستر استفاده مي كنيم ـ و چقدر يك خارجي به خاطر
زيباييهاي حروف , خط و فرم آن مي تواند از آن استفاده كند
هنر سنتي يك كشور سرمايه آن كشور است . مهم نحوه نشان دادن و
معرفي كردن آن هنر به جهانيان است . اگر بخواهيم به يك زبان بين المللي
در اين زمينه برسيم بايد قالب درستي را براي معرفي آن پيدا كنيم .
خود هنر خوشنويسي چقدر ظرفيت اين را دارد كه جهاني شود
در خطهاي مختلف مثلا خط نستعليق ويژگيهايي هست كه در ثلث
نيست و در ثلث هم ويژگيهايي كه در نستعليق نيست . اينها امكانات
خيلي خوبي به ما مي دهد كه از قدرت آنها استفاده كنيم . لزومي ندارد ما
به شاخه هاي ديگر برويم يا از كشورهاي ديگر بخواهيم چيزي را قرض
بگيريم . آن چيزي كه خودمان به عنوان سرمايه ملي و فرهنگي داريم به
اندازه كافي غني هست , فقط بايد راهي مشخص براي معرفي آنها پيدا
كنيم كه همه بتوانند با آن ارتباط برقرار كنند.
به نظر شما چرا به هنر خوشنويسي ايران جدي نگاه نمي شود
كساني كه خط را براي اولين بار ابداع كردند صاحب سبك و شيوه
خاصي بوده اند , ولي كساني كه از آنها تقليد كردند و اكنون نيز از همان
فرم استفاده مي كنند به خطا رفته اند. به نظر من آنها تفاوت چنداني با
دستگاه فتوكپي ندارند! اگر ما نوآوري و خلاقيت را در نظر بگيريم قطعا
به هنر خوشنويسي جدي نگاه مي شود.
هنرمندان خوشنويس در مورد اين نمايشگاه مي گويند خط ـ نقاشي و
هنرمندان نقاشي مي گويند نقاشي ـ خط به نظر شما كدام است
هم « خط ـ نقاشي » و « هم نقاشي ـ خط » دو تركيب غلط است .
خط جايگاه خودش را دارد و نقاشي هم جايگاه خود را. اينكه بياييم
كنار خطي يك نقاشي بكشيم و اسم آن را بگذاريم « خط ـ نقاشي » كار
تزييني انجام داده ايم . گرايشهاي نوين شايد عنوان بهتري باشد.
آيا مي توان با تلفيق آنها رشته جديدي ايجاد كرد كه نه متعلق به خط است
نه نقاشي و شخصيت مستقل خودش را داشته باشد
اين دو تركيب به نظر من غلط است و به همين دليل هم هست كه
اسم گرايشهاي نوين را براي آن انتخاب كرده اند ولي اين تركيب هم
هنوز براي آن جا نيفتاده است . شايد بهتر است اسمي تك سيلابي يا دو
سيلابي براي آن انتخاب شود.
ثنقل از مجله فرهنگستان هنر ـ شماره 19
|
رويدادهاي فرهنگي هنري
|
نهم تا سيزدهم آذر ماه سال جاري
نخستين جشنواره سراسري فيلم پليس در كشور برگزار
مي شود
نخستين جشنواره سراسري فيلم پليس با رويكرد
اجتماعي , امنيتي و انتظامي نهم تا سيزدهم آذر ماه سال جاري
به طور همزمان در تهران و پنج استان كشور برگزار مي شود.
به گزارش معاونت ارتباطات و روابط عمومي جشنواره
سراسري فيلم پليس , اين جشنواره در پنج بخش جداگانه ,
« بخش فيلم هاي سينمايي » , « بخش آثار تلويزيوني ـ سريال ـ
نماهنگ ـ پويانمايي ـ آثار 30 تا 90 دقيقه اي » بخش آثار
مستند , « بخش فيلم هاي كوتاه » , « بخش مواد و اقلام تبليغي
شامل پوستر , آنونس و مجموعه عكس » برنامه ريزي و طراحي
گرديد.
برپايه اين خبر , اين جشنواره با هدف تامين و توسعه
فرهنگ آشناسازي مردم با پليس , شناسايي جايگاه , ضرورتها
و تاثيرگزاريهاي سينما و تلويزيون و امكانات تصويري در
رشد امنيت اجتماعي و با نگاهي به حضور پليس در فيلمهاي
سينمايي , تلويزيوني و آزاد يك دهه گذشته توسط معاونت
اجتماعي نيروي انتظامي با همكاري سازمانها و مراكز فرهنگي
و هنري كشور به اجرا درمي آيد.
آثار ارسالي بايد به موضوعاتي چون « جايگاه و نقش
پليس در جامعه در مقابله با ناهنجاريها و مفاسد اجتماعي و
صيانت از امنيت عمومي » و نيز , نقش پليس به عنوان نماد
اقتدار , مهر , امنيت و دفاع از ارزشهاي فردي , ملي و ديني
شهروندان و مضاميني از اين قبيل پرداخته باشند.
شرايط عبارتند از : آثار شركت كننده توليدي سالهاي
73,7,1 تا 83,7,1 باشد . شركت كليه فيلمسازان ,
تهيه كنندگان و نهادهاي دولتي و خصوصي آزاد است . ارسال
يك نسخه ويديويي مطلوب براي ارزيابي اوليه الزامي است .
آثار در قطعهاي 35 و 16 ميلي متري , دي وي , بتاكم , دي وي
كم پذيرفته مي شود.
علاقه مندان مي توانند فرم شركت در جشنواره را حداكثر تا
تاريخ 31 شهريور ماه سال جاري به نشاني : تهران , خيابان
انقلاب , خيابان جمالزاده جنوبي , نبش خيابان شهيد رشتچي ,
معاونت اجتماعي نيروي انتظامي , مركز سينمايي ناجا (ناجي
هنر) دبيرخانه جشنواره ارسال و يا تحويل نمايند.
سينماهاي استان خراسان دروضعيت بحراني قرار دارند
مشهد ـ خبرنگار روزنامه جمهوري اسلامي : مدير كل
فرهنگ و ارشاد اسلامي خراسان از وضعيت بحراني سينماهاي
استان خراسان خبر داد. به گزارش خبرنگار ما آقاي جعفري كه
در جلسه شوراي اسلامي شهر مشهد سخن مي گفت افزود :
عدم توجه مسئولين و مردم به سينماها اغلب سالنهاي سينما
در استان خراسان را به تعطيلي كشانده است . وي در ادامه با
انتقاد از دستگاههاي دولتي اظهار داشت : اكثر دستگاههاي
دولتي توجه خاصي به ارتقا سطح فرهنگ و معنويت در كشور
ندارند. وي ابزار هنر را در ارتقا سطح فرهنگ عمومي بسيار
موثر دانست و گفت : متاسفانه به علت عدم نظارت دقيق در
بسياري از جاها خودسريهايي در اين زمينه صورت مي گيرد.
جعفري در ادامه به وضعيت فرهنگي مشهد اشاره كرد و افزود :
در مشهد علي رغم ظرفيتهاي فراوان بعلت كمبود امكانات و
اعتبارات امكان بروز استعدادها وجود ندارد. وي به
شاخصهاي فرهنگي استان خراسان اشاره كرد و گفت : در
عرصه كتاب با 2000 عنوان كتاب در سطح كشور در مقام دوم
مي باشيم و 350 ناشر در اين استان فعال هستند . وي همچنين
افزود : در حال حاضر 130 نشريه و 137 كتابخانه عمومي در
اين استان فعال هستند.
| |