فرهنگ فاطمي , شيوه هاي تربيتي پايدار و بالنده
1 ـ جاذبه اي به نام « محبت » با فرزند
در موضوع مهم و حياتي « تربيت و پرورش » وقتي از
جنبه هاي فكري و نظري ـ كه تبيين كننده اصول و مباني و نشان
دهنده جايگاه و نقش انتقال دهنده آگاهي ها و بينش ها و نمايان
كننده ضرورت هاي تربيت سازنده مي باشندـ عبور نمائيم , به
شيوه هاي برتر و كارآمد و عملي تربيت و پرورش ميرسيم .
تربيت از جنبه فكري و نظري « شناخت » مي آفريند و از
جنبه عيني و عملي « انسان » مي پرورد.
ابعاد فكري و نظري تربيت كه مجموعه علوم و دانش هاي
مربوط به رهيافت هاي پرورشي است , آموزش هاي مختلف و
بينش هاي گوناگون را به عنوان پشتوانه و ذخيره فكري و ذهني
مهيا مي سازد تا مربي و تربيت كننده با دستمايه هاي مستحكم و
توانمندي هاي علمي كافي و لازم وارد عرصه تربيت شود و با
ذهني خلاق و ديدگاني بينا به انجام اين مسئوليت بزرگ اهتمام
ورزد. در كنار اين ابعاد فكري و نظري , جلوه ها و جنبه هاي
عيني و عملي تربيت , آموخته ها و دريافت هاي علمي و معرفتي
را در حركات و رفتار و سلوك افراد متجلي مي سازد و
شخصيت آنان را در تمام ابعاد به رشد و كمال مي رساند و
عملكردهايشان را سالم و آميخته با خلوص و صداقت
مي نمايد و در نهايت انسان هاي صالح و نيكوكار و شايسته و
مفيد و موثر به جامعه تحويل مي دهد.
حضرت فاطمه زهرا(س ) كه خود پرورش يافته مكتب
« وحي » و داراي مستحكم ترين بنيان هاي فكري و نظري تعليم
و تربيت و بالاترين بينش و شناخت و معرفت نسبت به علوم و
دانش هاي جامع و كامل الهي در اين موضوع حياتي محسوب
ميشود , از جنبه هاي عملي و كاربردي زيباترين شيوه هاي
تربيت پايدار و پويا و بالنده را در تعليم و تربيت فرزندان
خويش به ظهور و تجلي مي رساند.
شيوه هاي عملي تربيتي حضرت زهرا(س ) كه با تحقق
كامل آن انسان هاي پاك و مطهر و شريف و آزاده اي چون
حضرت امام حسن مجتبي (ع ) و حضرت امام حسين (ع )
پرورش يافتند و در كسوت رهبران آزادي و عدالت و مصلحان
رهايي بخش به جوامع انساني خدمت كردند , از زيباترين
راهبردهاي تعليم و تربيت به شمار مي روند.
اين شيوه ها و روش هاي تربيتي كه از مهمترين ابعاد و
جلوه هاي « فرهنگ فاطمي » محسوب ميشوند , شايسته تامل و
درس آموزي بسيار مي باشند.
« محبت به فرزندان » يكي از عوامل و روش هاي مهم در
تربيت و پرورش صحيح و سازنده مي باشد.
مهر و محبت , نياز فطري و طبيعي كودك و نوجوان است و
بدون تامين اين نياز اساسي و حياتي رشد و نمو جامع و كامل
در ابعاد روحي و جسمي تحقق نمي يابد و شخصيت سالم و
بالنده اي كه منشا خيرات و آثار ارزشمند براي جامعه باشد ,
بارور نمي گردد.
در آموزش هاي روان شناختي اسلام به زيبايي هر چه
تمام تر اهميت و ضرورت مهرورزي و محبت نسبت به فرزندان
مطرح مي گردد و والدين به انجام اين وظيفه و مسئوليت دعوت
مي شوند.
رسول گرامي اسلام (ص ) به صراحت مي فرمايد :
« احبوا العبيان و ارحمو هم » (1 )
« نسبت به كودكان محبت روا داريد و به آنان رئوف و
مهربان باشيد. »
در نگاه رسول اكرم (ص ) مهر و محبت به كودكان به
گونه اي حائز اهميت است و نقش و تاثيري مفيد و حياتي در
شكل گيري شخصيت آنان ايفا مي نمايد كه با جديت تمام اعلام
مي كند : « كسي كه به كودكان رحمت و محبت روا مدارد , از ما
نيست » (2 )
سيره و روش پيامبر اكرم (ص ) در خانواده و محيط اجتماع
اين بود كه همواره اصل مهر و محبت در مواجهه با كودكان را
در رفتار و عمل خويش به ظهور مي رساند , به گونه اي كه در
محيط خانواده همه روزه دست محبت به سر فرزندان مي كشيد
و آنان را بسيار در آغوش مي گرفت و مي بوسيد. همين شيوه را
در جامعه و در مواجهه با كودكان به مرحله عمل در مي آورد و
در اوج رحمت و محبت , فرزندان مردم را در آغوش مي كشيد و
مهر و عطوفت مي ورزيد و با خوشرويي و لبخند و ملايمت با
آنها رفتار مي نمود.
حضرت فاطمه زهرا(س ) به روش هاي گوناگون نيازهاي
عاطفي فرزندانش را تامين مي كرد و با آنان با مهر و محبت
سرشار رفتار مي نمود. يكي از اين روشها « بوسيدن » مكرر
كودكانش بود. اين روش در نظام تربيتي اسلام مورد توجه
خاص واقع شده است و از جمله عواملي مي باشد كه در رشد
شخصيت كودكان تاثير فراوان دارد.
فرزندان همواره تشنه محبت و عطوفت هستند و
نزديك ترين مجراي تامين اين نياز بوسه والدين مي باشد ,
كاري كه اگر چه سهل و آسان است و رنج و مشكلي نمي آفريند ,
لكن متاسفانه گروهي از پدران و مادران در انجام آن قصور و
غفلت مي ورزند.
رسول گرامي اسلام (ص ) در سخني زيبا , بوسيدن كودك را
« حسنه و نيكي » ميداند :
« آن كس كه فرزند خود را ببوسد , حسنه اي در نامه عمل او
ثبت مي شود . » (3 )
اين روايت نشان مي دهد كه برخلاف تصور برخي از افراد
كه براي اين شيوه مهرورزي به كودكان اهميت نمي دهند , هر
بوسه بر رخسار فرزندان , به صورت يك حسنه و عمل نيك و
صالح در نامه اعمال ثبت مي گردد و اجر و پاداش الهي براي
والدين به ارمغان مي آورد.
رسول خدا(ص ) در سخن ديگري بوسيدن كودكان را
موجب يافتن درجه و مقام معنوي ميداند :
« فرزندان خود را بسيار ببوسيد , زيرا براي شما در هر
بوسيدن , درجه و مقامي است . » (4 )
حضرت علي عليه السلام نيز در سخن خويش بوسيدن
كودكان را عين رحمت و محبت مي نامد :
« بوسيدن كودك , رحمت و محبت است . » . (5 )
حضرت زهرا مرضيه (س ) در به كارگيري اين روش تربيتي
كه به بهترين وجه مهر و محبت او را به فرزندانش منتقل
مي ساخت , بسيار كوشا و مراقب بود. بوسه هاي گرم و پر مهر
اين مادر نمونه همواره گونه هاي حسن و حسين و زينب و
ام كلثوم را نوازش مي داد و نيازهاي عاطفيشان را تامين مي نمود
و زمينه هاي رشد و نمو جامع روحي و رواني آنان را مساعد
مي كرد و شخصيت والايشان را از همان ابتداي سنين كودكي با
اين جاذبه زيبا بارور مي نمود.
باتوجه به اين كه بنيان هاي فكري « فرهنگ فاطمي » را
آموزش هاي ژرف و معارف جامع اسلامي تشكيل ميداد و
شيوه هاي تربيتي پايدار و بالنده از فرهنگ فاطمي سرچشمه
مي يافت و جلوه هاي مهرورزي و محبت و عطوفت به كودكان
از آثار و ثمرات عملي آن محسوب مي شد , طبيعي بود كه
حضرت زهراي اطهر(س ) بوسيدن كودكانش را نه به عنوان
امري فاقد اهميت , كه به صورت وظيفه و مسئوليت بسيار
حياتي و تاثير گذار به بهره برداري ميرساند.
آن بانوي بزرگوار به نيكي مي دانست كه وقتي نظام تربيتي
و معارف روانشناسي اسلام از يك سو بوسيدن كودك را
« حسنه و نيكي » مي نامد , از طرف ديگر اين عمل را « درجه و
مقام » معرفي مي كند , و از سوي ديگر اين شيوه تربيتي را
« محبت و رحمت » نام مي نهد , مشخص و روشن است كه نقش
تعيين كننده و حائز اهميتي در اين روش مهرورزي با فرزندان
نهفته است واز همين رو بايد در به كارگيري آن مراقبت كامل و
تلاش كافي مبذول داشت . آن بانوي بزرگوار با اين شناخت و
بينش , به نحو احسن اين روش زيبا را به اجرا و عمل در
مي آورد و نتايج سرشار كسب مي نمود.
يكي ديگر از روش هاي تربيتي محبت آميز حضرت
فاطمه (س ) « احترام به كودكان » بود. حضرت زهرا(س ) چه در
سخن و كلام , و چه در مواجهه و رفتار , به فرزندانش احترام
مي گذاشت و به اين وسيله مهر و محبت سرشار خويش را به
آنان انتقال مي داد.
در نظام تربيتي و تعاليم و معارف روانشناختي اسلام به
موضوع احترام به فرزندان در رفتار و سلوك و تعامل هاي
گوناگون توصيه فراوان شده است و پدران و مادران به انجام
اين وظيفه حساس و محبت خيز و عامل رشد شخصيت
نونهالان ترغيب گرديده اند.
رسول گرامي اسلام حضرت محمد(ص )
مي فرمايد :
« اكرموا اولاد كم و احسنوا آدابكم » (6 )
« به فرزندان خود احترام كنيد و با آداب و روش پسنديده
با آنان معاشرت نمائيد. »
اين سخن شريف , در يك بيان كلي و فراگير به اكرام و
احترام فرزندان و معاشرت نيكو با آنان دعوت مي نمايد و همه
جلوه هاي اين عمل زيبا را در رشد شخصيت كودكان و
نوجوانان بر اساس جاذبه مهر و محبتي كه در اثر اكرام و
احترام و مواجهه و تعامل عطوفت آميز با آنان به وجود مي آيد ,
تاثير گذار مي داند.
حضرت فاطمه زهرا(س ) در به كارگيري اين روش محبت
آميز در مواجهه و رفتار با فرزندان عزيزش بسيار كوشا بود و به
هيچ وجه غفلت و تسامح روانمي داشت .
آن بانوي بزرگوار در سخن و عمل و سلوك و رفتار در همه
ابعاد و جلوه هاي مختلف , اكرام و احترام به فرزندان دلبندش
را ضروري و لازم ميدانست و واژه ها و عبارات و تعاملات
سرشار از مهر و عطوفت او بود كه موجب شكل گيري شخصيت
پاك و ملكوتي امام حسن (ع ) و امام حسين (ع ) و دو دختر
بزرگوارش حضرت زينب (س ) و ام كلثوم گرديد.
شيوه محبت آميز ديگري كه حضرت زهراي بتول (س ) در
پروردن فرزندانش به كار مي بست , نگاه هاي گرم و
عطوفت خيزي بود كه پي در پي جان و روح كودكانش را
نوازش مي داد.
روانشناسي تربيتي اسلام به اين موضوع نيز نگرش خاص
دارد و آثاري ارزشمند بر اين روش زيبا مترتب
مي داند.
رسول گرامي اسلام (ص ) مي فرمايد :
« پدري كه با نگاه مودت آميز خود فرزندش را مسرور
مي كند , خداوند به او اجر يك بنده آزاد كردن عنايت
مي فرمايد . » (7 )
هر نگاه محبت آميزي كه پدران و مادران بر سيماي
فرزندان خويش مي نشانند , بر انگيزاننده خشنودي خداوند و
اجر و ثواب مخصوص مي باشد و طبيعي است كه اين نگاه هاي
محبت آميز به آن دليل كه غنچه هاي شعف و شادماني را در
جان و روح و سيماي پاك كودكان و نوجوانان مي شكفد , اين
گونه مورد توجه و عنايت خدا و موجب اجر و پاداش الهي
مي گردد.
زهراي مرضيه (س ) كه مادري دانشمند و عالم و وارسته و
داراي بالاترين مراتب علم و معرفت و بينش و بصيرت بود , به
نيكي مي دانست كه نگاه نافذ و پر مهر و عطوفتش چسان جان و
روح فرزندانش را منقلب مي سازد و شادماني و سرور را در
چهره آنان نمايان مي كند و به همين دليل همواره وجود پاك
نونهالانش را از اين جاذبه زيباي تربيتي بهره مند مي ساخت .
در كنار اين روش هاي محبت آميز سه گانه , دستهاي
مهربان زهراي مرضيه (س ) همواره به نوازش در مي آمد و
جلوه هاي مهرورزي آن مادر بزرگوار را افزون و تكميل
مي ساخت . بدين ترتيب نگاه جذاب و پر مهر حضرت
فاطمه (س ) كه همواره , آماده جلب و جذب و حرارت بخشي
به نونهالانش بود , بوسه هاي پر مهر او بر گونه فرزندان , واژه ها
و كلمات و عبارات دلنشيني كه براي انتقال مهر و محبت خود
به پاره هاي تنش به كار مي برد , دستهاي نوازشگر و شفقت
خيزش كه بر سر و روي فرزندانش كشيده مي شد , همه از
شدت عشق و محبت اين بانوي بزرگوار به فرزندان دلبندش
حكايت مي كرد و اثر بخشي شيوه مهرورزي در تربيت ها و
پرورش هاي زيبا و بالنده زهراي مطهر(س ) را نشان مي داد.
مي بينيم « فرهنگ فاطمي » چسان زيباترين جلوه هاي
مهرورزي و محبت به فرزندان را به ظهور و تجلي مي رساند و
حضرت زهرا مرضيه (س ) با جاذبه هاي نيرومند مهر و عطوفت
خود اين جنبه از تربيت و پرورش اصيل و سازنده را به خوبي
به مرحله عمل در مي آورد.
حضرت فاطمه زهرا(س ) چهار فرزند عزيز خويش امام
حسن (ع ) و امام حسين (ع ) و زينب كبري (س ) و ام كلثوم را با
عشق و رافت و مهر و مودت تربيت نمود و از چشمه سار
پرفيض روح پاك و الهي اش جرعه هاي فراوان « محبت » را به
كام جان تشنه فرزندانش سرازير ساخت و آنان را به رشد و نمو
كامل رساند.
پي نوشت ها :
1 ـ مكارم الاخلاق , ص 113 , الحديث , ج 3 , ص 59
2 ـ بحارالانوار , ج 16 , ص 154
3 ـ الحديث , ج 3 , ص 62
4 ـ بحارالانوار , ج 23 , ص 113
5 ـ همان مدرك , ص 62
6 ـ الحديث , ج 3 , ص 64
7 ـ مستدرك , ج 2 , ص 666 , الحديث , ج 3 , ص 80
نگاه جذاب و پرمهر حضرت فاطمه (س ) كه
همواره آماده حرارت بخشي به نونهالانش بود ,
بوسه هاي پرمهر او بر گونه فرزندان , واژه ها و
كلمات و عبارات دلنشيني كه براي انتقال مهر و
محبت خود به پاره هاي تنش به كار مي برد , دستهاي
نوازشگر و شفقت خيزش كه بر سر و روي فرزندانش
كشيده مي شد , همه از عشق و محبتش به آنان
حكايت مي كرد و اثربخشي شيوه مهرورزي در
تربيت ها و پرورش هاي زيبا و بالنده زهراي
اطهر(س ) را نشان مي داد.
در معارف و آموزش هاي روانشناسي تربيتي
اسلام , بوسيدن فرزندان , احترام و اكرام به
كودكان , و نگاه گرم و عطوفت خيز بر سيماي پاك
آنان , از شيوه هاي انتقال مهر و محبت به نونهالان و
بهره برداري صحيح از اين روش كاربردي در تربيت
و پرورش كودكان و نوجوانان محسوب مي شود.
تربيت , از جنبه فكري و نظري « شناخت »
مي آفريند و از جنبه عيني و عملي « انسان »
مي پرورد. « فرهنگ فاطمي » هم مستحكم ترين
بنيان هاي فكري و نظري تربيت و پرورش را در دل
خود ذخيره كرده است و هم زيباترين شيوه هاي
عملي و كاربردي تربيت پايدار و پويا را به ظهور و
تجلي مي رساند.
