آشنايي با دو استاد قلمزن و خاتم كار در ورامين
در گوشه ميدان پاچنار ورامين , در زير گنبد بلند برج علاالدين ,
دويار ديرين , نقش عشق مي ورزند. يكي بر روي چوب و ديگري بر روي
فلز. اين يكي با رنگين كمان مثلث هاي ظريفش , چوب بي روح را جان
مي بخشد و آن يكي تن سخت فلز را مي نوازد بر آن نقش مي زند و به آن
عشق مي ورزد.
آري , اين دو سالهاست كه با همند. استاد امرالله مهره كش , خاتم
كار و پير قلمزن استاد خيرالله كريميان , هر دو از ديار هنر پروراصفهان .
اينك شرحي بر زندگي هنري اين دو هنرمند گمنام .
آشنايي با استاد خيرالله كريميان
استاد كريميان در سال 1313 در نكوآباد اصفهان به دنيا آمد در سه
ماهگي به اتفاق خانواده اش به شهر اصفهان كوچ كرد و در محله نوي
خواجه پشت كارخانه پشم باف سابق (صدا و سيماي فعلي ) دوران
كودكي را پشت سرگذارد . تا 15 سالگي به مدرسه رفت و درس خواند .
پس از اخذ مدرك ششم ابتدايي تحصيل را رها كرد و وارد بازار كار شد.
ابتدا به كار بر روي طلا و نقره پرداخت . اما پس از شش ماه , علاقه زياد
به قلم زني بر روي مس , وي را به سوي اين هنر كشاند. پس به شاگردي
استاد نصرالله مهذب در محله چهار باغ اصفهان در آمد و سه سال نزد
ايشان رموز اين فن را آموخت . مرحوم مهذب از قلمزنان معروف آن
ديار بود كه علاوه بر قلمزني و تدريس در هنرستان هنرهاي زيبا ,
سردبيري روزنامه زنده رود را نيز به عهده داشت .
كار در مغازه استاد مهذب فرصتي بود براي آشنايي كريميان با
هنرمنداني چون استاد فرشچيان . استاد پورصفا , استاد رستم شيرازي و
استاد محمدتقي ذوفن كه همگي از بهترين هاي هنر اين سرزمين هستند.
دلمشغولي و علاقه زياد استاد مهذب به روزنامه نگاري باعث شد
كه كريميان نزد استاد ديگري به نام حاج سيدمحمود عريضي برود و سه
سال نزد ايشان به كسب هنر پردازد. از اساتيد ديگر كريميان مي توان
عزيزالله نباتي و استاد دهنوي را نام برد.
در سال 1346 كريميان اصفهان را ترك كرد و به تهران آمد . براي
مدتي نه چندان طولاني قلمزني را كنار گذاشت و به چاپ پارچه
پرداخت . اما به دليل مشكلات اقتصادي مجبور به ترك اين كار و روي
آوردن مجدد به قلمزني شد , اما نه روي مس بلكه روي طلا و زيورها.
در اوايل سال 1352 به استخدام اداره فرهنگ و هنر آن زمان در آمد .
استاد با شادي از آن دوران ياد كرده مي گويد : « بسيار خوشحال بودم
كه مي توانستم بار ديگر با استاد دهنوي كار كنم »
استاد درباره سابقه قلمزني در ايران اظهار مي دارد : قلمزني هنري
است بس قديمي و زيبا كه قدمتش به دوران ساساني و پيش از آن
مي رسد و عبارت است از برجسته كاري و كنده كاري نقوش بر روي فلز.
فلز كاري آثار عصر صفوي را مي توان از بهترين قلمزني هاي جهان به
شمار آورد. قلمزني در دوره قاجار شامل ظروف مسي و برنجي است با
نقشهاي اسليمي و غيراسليمي و گلهاي درهم پيچيده كه حيوانات و
پرندگان را در بر مي گيرد و وجه مشخصه اين دوره نيز همين است . در
دوره سلجوقي قلمزني در اوج ظرافت و زيبايي بود , با نقوشي برجسته و
گره دار. مراكز مهم اين رشته هم اكنون اصفهان و تا حدودي شيراز است
كه البته از لحاظ شيوه كار كمي با هم تفاوت دارند.
استاد در مورد هنر و هنرمند با شور و حرارت خاصي لب به سخن
گشوده , مي گويد :
« هنر متعلق به همه مردم دنياست و هنرمند نيز همين طور. ما
نمي توانيم بگوييم كه هنر از كجا شروع شد و اولين هنرمند كه بود هر
حركتي كه انسان نخستين براي بقاي خود و براي تداوم زندگي خود
انجام داد قدمي بود در پيدايش هنر »
همچنين مي گويد : « چشم هنرمند جستجوگر است و همين خصيصه
است كه هنر را بدينجا كشانده و باعث بقاي آن شده است . دو عامل
ديگر كه هنر را زنده نگه مي دارد يكي عشق است و ديگري تشويق . تا
عاشق نباشي نمي تواني اثري ماندگار خلق كني و اگر تشويقي نباشد ,
هيچگاه شكوفا نخواهي شد. تشويق هم مي تواند مادي باشد و هم
معنوي . عشق تو را اميدوار مي كند و تشويق دلگرم . »
آشنايي با استاد امرالله مهره كش
خاتمكاري در ايران سابقه اي ديرينه دارد و هنوز هم براي تزيين
صندوق ها و جعبه ها , قاب عكس ها و تكه هاي سازهاي موسيقي از آن
استفاده مي شود.
در موزه ايران باستان دري وجود دارد كه قدمتش به چهار قرن پيش
مي رسد. همچنين در مقبره شاه نعمت الله ولي ـ در ماهان كرمان ـ از
خاتم است كه قدمتي ديرين دارد.
يك خاتم كار نخست بايد با سه فن به خوبي آشنا
باشد :
رنگ شناسي , چوب شناسي و نيز چگونگي كار با فلزاتي مثل مس و
برنج و نقره . همچنين در تركيب چوب , فلز و استخوان تبحر داشته
باشد.
براي خاتم كاري از انواع چوب هاي عناب , نارنج , نوفل , آبنوس و
ساج استفاده مي شود. براي كارهاي اصيل تر آبنوس و چوب قهوه اي
ساج به كار مي رود.
خاتم كاري كنار هم چيدن مثلث هاي رنگين بر اساس اصول كاملا
هندسي است . در اين مرحله استاد خاتم ساز طرح مورد نظر را انتخاب
مي كند. مثلا تركيبي از اشكال مثلث در داخل شش گوش هاي منتظم يا
مثلث هاي بزرگ را در نظر مي گيرد. با در اختيار داشتن حداقل سه نوع
چوب رنگي و فلز و استخوان , تركيبات هندسي و رنگين متعددي در
اختيار خواهد بود.
امرالله مهره كش استاد خاتمكار در سال 1327 در خانواده اي
هنرمند در يكي از محله هاي اصفهان به دنيا آمده است . از 15 سالگي
آموختن اين هنر را نزد عمويش استاد احمد آغاز كرد و در سال 1345 به
تهران آمد و به كار نزد استاد محمود گرامي و پس از آن استاد ابراهيم
حسني مشغول شد. پيش از آن , مدتي را در شيراز نزد استاداني چون
استاد احمد مسكوكي و رحيم چايچي كار كرده بود.
استاد مدتي پس از آمدن به تهران به استخدام اداره فرهنگ و هنر در
آمد. در آنجا , استاد علي نعمت و محمود وطن از همكاران او بودند.
وي در سالهاي طولاني آثار ارزنده اي را در زمينه هنر خاتم كاري
انجام داده كه از آن جمله است ; كار بر روي صندوق ضريح حضرت
عبدالعظيم و حضرت رقيه به همراه استاد حسين شقفت . همچنين
مرمت اتاق خاتم كاخ مرمر و نيز شش سال ـ از سال 47 تا 53 ـ
خاتم كاري در تالار كاخ سفيد ساختمان مجلس در ميدان بهارستان از
جمله فعاليت هاي ايشان بوده است .
وي هم اكنون در اداره ميراث فرهنگي شهرستان ورامين واقع در
برج علاالدوله اشتغال دارد.
استاد در مورد پيشينه اساطيري اين هنر مي گويد : « عارفي به نام
ابراهيم ادهم در گوشه گيريها و رياضتهاي خود اين هنر را ابداع كرده
است . »
شهر شيراز زادگاه اين هنر اصيل بوده است , اما در دوره صفويه
اصفهان به مركز اصلي آن تبديل مي شود و پس از صفويه بار ديگر شيراز
بهترين خاتم كاران را در خود جاي مي دهد. در حال حاضر خاتم سازي
در تهران و گلپايگان نيز رواج دارد.
ث زهرا مهابادي
« چشم هنرمند جستجوگر است و همين خصيصه است كه هنر را
بدينجا كشانده و باعث بقاي آن شده است . دو عامل ديگر كه هنر را
زنده نگه مي دارد يكي عشق است و ديگري تشويق . تا عاشق نباشي
نمي تواني اثري ماندگار خلق كني و اگر تشويقي نباشد , هيچگاه شكوفا
نخواهي شد. تشويق هم مي تواند مادي باشد و هم معنوي . عشق تو را
اميدوار مي كند و تشويق دلگرم . »
|
رويدادهاي فرهنگي هنري
|
پنجمين جشنواره صنعت چاپ برگزار مي شود
پنجمين جشنواره صنعت چاپ , هم زمان با روز ملي
صنعت چاپ , روز يازدهم شهريورماه , با حمايت معاونت امور
فرهنگي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي و مشاركت و همكاري
ادارات كل استانها و اتحاديه هاي چاپخانه داران در سراسر
كشور برگزار مي شود.
اين جشنواره شامل دو بخش مسابقه و نمايشگاه است كه
در بخش مسابقه شركت كنندگان مي توانند انواع كارهاي چاپي
خود را در حوزه هاي بسته بندي , نشر , تبليغات فرهنگي , هنري ,
آموزشي و... كه به هريك از روشهاي چاپ (افست , فلكسو ,
هليوگراور , سيلك اسكرين , ليتوگرافي و ساير عمليات چاپي
و...) به چاپ رسيده باشد , تا بيست و هفتم مردادماه براي
شركت در بخش مسابقه به دبيرخانه جشنواره , مستقر در اداره
كل چاپ و نشر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي
بفرستد.
بنابراين گزارش در بخش نمايشگاه , تمامي آثار چاپي از
فروردين ماه سال 81 تا پايان مردادماه سال 83 پذيرفته
مي شود.
درخشش پديدآورندگان كتابهاي كودكان و نوجوانان در عرصه جهاني
محمدرضا شمس و پژمان رحيم زاده ديپلم افتخار دفتر
بين المللي كتاب براي نسل جوان سال 2004 را از آن خود
كردند.
محمدرضا شمس مولف كتاب « ديوانه و چاه » و پژمان
رحيم زاده تصويرگر همين كتاب كه قبلا از سوي شوراي كتاب
كودك براي دريافت لوح ويژه سال 2004 به دفتر بين المللي
كتاب براي نسل جوان معرفي شده بودند , براي دريافت ديپلم
اين جايزه , به محل برپايي كنگره بين المللي ادبيات كودكان دفتر
بين المللي نسل جوان كه امسال در شهر كيپ تاون افريقاي
جنوبي برگزار مي شود , عازم مي شوند.
همچنين محمدرضا يوسفي ـ نويسنده كودكان و نوجوانان
در جشنواره بين المللي ادبيات برلين شركت
مي كند.
چهارمين جشنواره بين المللي برلين از سه شهريور تا يازده
مهرماه 1383 در برلين , پايتخت آلمان , برگزار مي شود و
جمعي از نويسندگان , شاعران و تصويرگران از سراسر جهان
در اين جشنواره شركت خواهند كرد.
از بخشهاي مهم اين جشنواره , بخش كودكان و نوجوانان
است . كه امسال براي اولين بار از يك نويسنده ايراني ـ
محمدرضا يوسفي براي شركت در اين جشنواره دعوت شده
است .
از ميان آثار فرستاده شده محمدرضا يوسفي , سه اثر كوتاه
« پهلوان دوران » از انتشارات سروش , « سري كه بي كلاه ماند »
از انتشارات شباويز و « قصه گل بو و گل روي » اين نويسنده از
انتشارات كانون پرورش فكري كودكان و نوجوانان و همچنين
بخشهايي از داستان بلند « دختران خورشيدي » انتشارات
پيدايش براي ارائه در اين جشنواره , انتخاب شده اند.
شبكه استاني اشراق راه اندازي مي شود
همزان با سالروز ولادت صديقه كبري حضرت زهرا(س ) و
ولادت بنيان گذار جمهوري اسلامي ايران , بيست و سومين
شبكه استاني سيما در استان زنجان با نام شبكه استاني اشراق
راه اندازي مي شود.
به گزارش روابط عمومي معاونت سيما براي راه اندازي اين
شبكه سيماي مركز زنجان متعهد به توليد 1250 ساعت برنامه
در طبقات الف , ب , جيم و دال است كه از اين ميزان 750
ساعت برنامه در حال توليد يا در مرحله تدوين وصداگذاري
است .
همچنين چهار سريال سيزده قسمتي , هريك به مدت 585
ساعت در طبقه ب آماده پخش شده و سه فيلم سينمايي بلند با
نامهاي « امپراطور » , « باباي خجالتي » و « لانه شغال » در مرحله
آماده سازي است .
براي راه اندازي اين شبكه 1225 ساعت برنامه توليدي و
هفتصد ساعت برنامه تاميني در 27 قالب برنامه سازي شامل
جوان , ورزشي , طنز , كودك و نوجوان , دفاع مقدس و...
تدارك ديده شده است .
فروش نامناسب فيلمهاي ايراني تا اواسط تابستان
نايب رئيس انجمن سينماداران ايران گفت : فروش
فيلمهاي ايراني در اواخر تيرماه و اوايل مردادماه جاري به
پايين ترين حد خود در طول سالهاي اخير رسيده است .
وي افزود : حتي در ماههاي محرم و رمضان كه فيلمها به
پايين ترين سطح فروش خود مي رسند نيز با چنين وضعي و
فروش پاييني مواجه نبوديم .
به گفته مجتهدي , كاهش فروش فيلمها در تابستان تاكنون
بي سابقه بوده است . وي به فروش قابل توجه فيلم « ميهمان
مامان » اشاره كرد و گفت : اگر از اين فيلم صرف نظر كنيم ,
فروش فيلمها بسيار بد بوده است .
وي با بيان اين كه وضعيت به گونه اي شده كه فيلمها در
هيچ شرايطي به فروش نمي روند خاطر نشان كرد : مردم تنها از
فيلمهاي خوب استقبال مي كنند.
وي توليد آثار ضعيف و فاقد كيفيت را عامل دوري مردم از
سينما عنوان كرد و ارائه توليداتي متنوع و متفاوت از سوي
سينماگران را خواستار شد.
|
|