پاپيه ماشه , يكي از زيباترين هنرهاي دستي شهر مشهد است كه
سالهاست در اين شهر به صورت حرفه اي انجام مي گيرد.
براي آشنايي با اين حرفه قديمي به سراغ يكي از استادكاران هنرمند
ساخت پاپيه ماشه در محله آبكوه مشهد رفتيم .
استاد مجيد اشرف زاده بيش از 20 سال است كه در اين محله
قديمي به اين كار اشتغال دارد.
لطفا اطلاعاتي راجع به تاريخچه هنر پاپيه باشه ارائه فرماييد.
ث پيدايش اين صنعت وشروع آن را به چين و هندوستان منسوب
مي كنند. البته عده اي از هنرمندان قديم معتقد بودند كه پيشينه ساخت
اين مصنوعات به زمان حضرت علي (ع ) مي رسد.به هر حال در ايران اين
هنر قبل از قاجاريه پا گرفته و اوج آن در زمان قاجار بوده است . در آن
زمان هنر پاپيه ماشه پيشرفت و شكوفايي فراواني يافته است .
استادكاران مشهور اين فن در استان خراسان چه كساني هستند
ث با توجه به پراكندگي توليد پاپيه ماشه در استان خراسان اغلب
هنرمندان اين رشته نسل اندر نسل اين هنر را منتقل كرده اند. مثلا
استادكار بنده مرحوم مرتضي اشرف زاده ـ عمويم بودند كه استاد
ايشان نيز مرحوم پدرشان حاج مهدي اشرف زاده بودند.
از ديگر صنعتگران پاپيه ماشه پسر عموي مرحوم مرتضي
اشرف زاده جناب سيد مرتضي اشرف زاده هستند. بقيه افراد نيز عموما
در استان شاگردان من يا شاگردان همين افراد مي باشند. آقاي حبيب
اژدري و سعيد يوسف پور نيز كه از شاگردان ما بودند , هم اكنون در
شهرستانها در كارگاه خودشان به اين كار مشغولند.
معناي واژه پاپيه ماشه چيست
ث چون در قديم مقواي فشرده وجود نداشت , روزنامه ها و
كاغذهاي هاي باطله به وسيله سريشم و چسبهاي قديمي به ضخامت
مقوا به هم چسبانده و استفاده مي شد.
از آن زمان نام « پاپيه ماشه » بر روي آن نهاده شد كه در زبان فرانسه
پاپيه ماشه به معناي كاغذ يا مقواي فشرده شده است .
مراحل توليد پاپيه ماشه چگونه است
ث مواد لازم براي اين هنر عبارت است از : مقوا , گراف , قالب
چوبي , چسب هاي مختلف , رنگ و جلا.
تمام قطعات جعبه ها از قطعات كوچكتر تشكيل شده اند كه به اندازه
قالب ها برش داده مي شوند و سپس در محلهاي اتصال به يكديگر
چسبانده مي شوند.
لذا ابتدا طبق شكل مورد نظر مقوا خط كشي وبرش زده مي شود.
پس از برش كاري مقوا مرحله ابتدايي كار آغاز مي گردد.
نخست مرحله تويه (مادگي )است . تويه عبارت است از كاغذپيچي
دور قالب چوبي كه بعد ته قالب را مي چسبانند , همچنين اطراف و سر
قالب را نيز با مقواي برش داده شده مي چسبانند. بعد از خشك شدن
مقوا قسمتهاي زائد را با قيچي , برش مي زنند.
در اين مرحله براي پرداخت و صاف كردن سطح كار به صورت
دستي و يابا دستگاه پرداخت اقدام مي شود. در قديم اين كار با دست
انجام مي شد , ولي امروز با ماشين انجام مي شود.
مرحله بعد مرحله رويه (نرگي ) است . همانند مرحله اول يك مرحله
ديگر روي سطح پرداخت شده تويه تكرار مي شود. يعني مجددا مراحل
چسب كاري و مقوا و كاغذ چسباندن انجام مي گيرد و يك لايه ديگر
روي آن اضافه مي شود.
مرحله سوم , مرحله برش است . پس از اينكه رويه نيز پرداخت شد
و سطح آن صاف گرديد براي خروج كار از قالب سركار برش مي خورد و
تويه از داخل رويه خارج مي شود.
مرحله چهارم , رنگ آميزي و نقاشي است .
در اين مرحله كار آماده شده رنگ آميزي مي شود و پس از رنگ كلي
زمينه , نقاشي طرح مورد نظر اجرا مي شود. رنگ آميزي در راستاي نظر و
سليقه سفارش دهنده و با توجه به مهارت نقاش مي باشد. در اين قسمت
بيشتر از رنگهاي طلايي , مشكي و قرمز استفاده مي شود.
مرحله پنجم شامل جلازدن است . بعد از پايان نقاشي , كار براي
جلا زدن آماده مي شود. بعد از حدود پنج بار جلا زدن , يك دست پوست
و آب زده مي شود تا نقاشي به طور كل صاف و يك دست و جلا بهتر
مشخص گردد.
حال ديگر كار پايان يافته و پاپيه ماشه آماده ارائه به بازار مي باشد.
در اين كارگاه معمولا بنا به سفارش قلمدان و جعبه هاي پاپيه ماشه توليد
مي شود كه به نحو زيبايي رنگ آميزي شده است .
ميزان جلا و قدرت و نحوه نقاشي و طراحي مهمترين بخش
زيباسازي پاپيه ماشه مي باشد.
آيا نقاشي بر روي پاپيه ماشه توسط خودتان صورت مي گيرد
ث اصولا نقاشان خبره و چيره دست براي اين كار دعوت مي شوند
و كار نقاشي بر روي پاپيه ماشه را انجام مي دهند. گاهي اوقات از نقاشان
معروف اصفهاني براي اين كار كمك گرفته مي شود. البته الگوي كار
همواره توسط استاد كار پاپيه ماشه ارائه مي گردد.
اين هنر در اصفهان هم انجام مي گيرد
ث برخي هنرمندان اصفهاني از جمله نقاشان و خاتم كاران با ما
همكاري دارند . حدود 40 % از كارها به صورت خام توسط اصفهاني ها
خريداري مي شود و عمليات رنگ و نقاشي در اصفهان روي آنها
صورت مي گيرد , اما كيفيت كار پاپيه ماشه اصفهان از مشهد پايين تر
است و به جرات مي توان گفت پاپيه ماشه استان خراسان مرغوبترين در
ايران است .
كداميك مراحل كار را استادكار انجام مي دهد
ث در نقاط حساس كار يعني در مرحله برش سركار كه احتياج به
تبحر فراوان دارد و همچنين در يك سوم از مراحل تويه و رويه ظرافت
زيبايي كار مربوط به استادكار است . همچنين كار نقاشي حتما توسط
اساتيد فن صورت مي گيرد.
آيا روش و نحوه كار در حال حاضر با قديم تفاوت كرده است
ث غير از مواد اوليه كه از راه هايي مثل چسباندن كاغذهاي باطله به
يكديگر براي تهيه مقوا صورت مي گرفته و نيز استفاده از چسبهاي
دست ساز مسئله دخالت ماشين در توليد بسيار مشهود است .
در كار پرداخت اكنون كار با ماشين انجام مي گيرد در حاليكه در
گذشته كليه مراحل با دست صورت مي گرفته است . همچنين با توجه به
اينكه كيفيت رنگ با كيفيت فعلي متفاوت بوده محصولات قديم باجديد
تفاوت محسوسي دارند. همچنين روشهاي جديدي براي توليد
پايه ماشه مورد استفاده قرار گرفته است .
منظورتان از روشهاي جديد توليد پاپيه ماشه
چيست
نمونه هاي جديدي از پاپيه ماشه به روش ديگري تهيه مي شود. اين
نوع كار با اسكلت چوبي و پاپيه ماشه مي باشد. روي اسكلت چوبي كه به
شكل دلخواه قلمدان , جعبه و غيره ساخته مي شود كاغذ گراف چسبانده
مي شود. سپس اين سطح پرداخت و صاف مي گردد. روي اين سطح
رنگ آميزي و نقاشي دقيقا مثل حالت گذشته صورت مي گيرد و مانند
قبل جلا مي خورد و عرضه مي شود.
آيا روش جديد راتاييد مي كنيد
ث اين روش داراي استحكام وظرافت بيشتري است , اما نسبت به
پاپيه ماشه قديم سنگين تر است . گر چه اين روش سنتي بودن كار قبل را
كم كرده اما در بازار كار با توجه به وضعيت اقتصادي استقبال بهتري
مي شود.
رابط ونحوه استاد و شاگردي در اين فن چگونه است
ث شاگردان در كارگاه يك دوره كارآموزي 6 ماهه دارند و پس از
پايان كار جهت كارمزد در كارگاه مشغول به كار مي شوند و اكثر
هنرجويان داراي شغل ديگري مي باشند و در اوقات فراغت به اين كار
مشغولند. هم اكنون نيز هنرجويان مشتاق در نوبت كارآموزي قرار دارند.
وضعيت اقتصادي اين پيشه چگونه است
ث متاسفانه سازمان صنايع دستي ايران به دليل كمبود بودجه
توليدات ما را نمي خرد. در حال حاضر اجناس به اشخاصي كه كار
صادرات يا فروش داخل دارند طبق قرارداد سالانه فروخته مي شود. در
گذشته به دليل اقتصادي بودن كار تعداد شاگردان زياد بود , ولي اكنون با
توجه به گراني مواد اوليه و عدم مشكلات اقتصادي اين هنر درآمد
مناسبي براي استادكار و شاگردان ندارد.
مواد اوليه كارتان از چه منابعي تامين مي شود
ث قيمت مواد اوليه از سال 68 تاكنون حدود 3 برابر گرديده است .
به نسبت هزينه انجام شده سالهاي 60 تا 68 سالهاي استفاده مطلوب
اقتصادي براي اين كار بوده است , اما اكنون با توجه افزايش 300
درصدي قيمت مواد اوليه و تورم اقتصادي حداكثر سود حدود 15 تا
20 درصد آن هم در صورت فروش خارجي است . حدود 70 درصد
فروش اين كالا در كشورهاي خارجي شامل اروپا و مقداري هم در
كشورهاي عربي است .
تاكنون در نمايشگاه هاي داخلي يا خارجي شركت كرده ايد
ث در نمايشگاههاي مختلف داخلي شركت كرده ايم مثلا در سال 73
در نمايشگاه همدان توليداتمان به عنوان آثار برجسته لوح تقدير بهترين
كار نمايشگاه رااز دكتر حبيبي معاون وقت رئيس جمهور نصيب مان
كرد. شركت در نمايشگاههاي داخل و خارج به آشنايي و همچنين بهبود
وضعيت اقتصادي ما كمك مي كند. لازم به ذكر است كه بنده جزو
صنعتگران نمونه استان خراسان مي باشم , اما تاكنون در هيچ نمايشگاهي
خارجي شركت نكرده ام .
در يك جمع بندي كلي نظرتان را در مورد روشهاي بهبود كيفيت
و نيز ترويج پاپيه ماشه بيان كنيد
ث براي تداوم اين پيشه و ايجاد انگيزه لازم است يك ترتيبي داده
شود تا مواد اوليه به قيمت مناسب در اختيار صنعتگران قرار گيرد , به
علاوه با بهادادن به كار هنرمندان اين صنف بايد امكان خريداري
توليدات توسط سازمان صنايع دستي فراهم گردد تا در كنار اين رشته پر
زحمت هنري , دلگرمي براي صنعتگران به وجود آيد و به آينده كارشان
اميدوار گردند. همچنين براي ترويج و آموزش اين صنعت پيشنهاد
مي شود در بخش آموزش فني و حرفه اي به آن بها داده شود.
اين هنر با توجه به ويژگيهاي منحصر به فردش و قابليت هايي كه
براي عرضه در بازارهاي داخل وخارج از كشور دارد , شايسته توجه و
التفات بيشتري است .
ث احمد سيماب
|
رويدادهاي فرهنگي هنري
|
كوچكترين قرآن جهان در چين
كوچكترين قرآن شناخته شده موجود و همچنين
كوچكترين كتاب جهان در موزه منطقه « نين شيا » چين
نگهداري مي شود.
به گزارش خبرگزاري مهر , به نقل از سايت هاي اينترنتي ,
باستان شناسان منطقه « نيان شيا » چين پس از تحقيق و بررسي
متوجه شدند قرآني كه درموزه اين منطقه نگهداري مي شود ,
كوچكترين قرآن موجود و كوچكترين كتاب جهان است . اين
قرآن 19,7 ميلي متر درازا , 13,2 ميلي متر عرض , 76 ميلي
متر ضخامت و 71 گرم وزن دارد . روي جلد اين كتاب با كاغذ
بسته بندي بنفش و سرخ رنگ تزئين شده است . روي صفحه
عنوان كتاب آرم ملي مصر و حروفي به زبان عربي چاپ شده
است . به اين معنا كه قرآن كتابي مورد احترام و گرانبها است و
تنها كساني كه پاكيزه هستند مي توانند آن را با خود داشته
باشند و لمس كنند.
« هه شين يو » دانشيار مركز پژوهش موزه منطقه « نيان شيا »
در اين مورد گفته است : قرآني كه پيش از اين در استان « هه نان »
چين كشف شده و در كتاب ركوردهاي گينس , به عنوان
كوچكترين كتاب جهان معرفي شده است , بيش از 25 ميليمتر
درازا , بيش از 19 ميليمتر عرض , بيش از 9 ميلي متر ضخامت ,
بيش از4 گرم وزن داشته و حدود 200 سال پيش چاپ ومنتشر
شده است , اما قرآن موجود در موزه « نين شيا » چه به لحاظ
بزرگي و چه از لحاظ وزن , از قرآن مذكور كوچكتر است . به
همين دليل , قرآني كه در موزه « نين شيا » نگهداري مي شود ,
كوچكترين كتاب جهان محسوب مي شود. صحافي و طرح
قرآن مذكور بسيار نفيس اعلام شده است , چاپ خطوط زبان
عربي در اين كتاب كوچك , واضح و روشن است , هيچ
اصلاحي در آن ديده نمي شود و بدون ذره بين مي توان موضوع
آن را تشخيص داد. اين كتاب در يك جعبه نفيس آهني
نگهداري مي شود و روي اين جعبه علاوه بر حلقه هاي آهني
متصل شده با نخ , نقاشي شده است كه با ارزش و ديدني است .
« هه شين يو » در مورد قرآن فوق مي گويد : اين قرآن كوچك
را مسلمانان چيني هنگام زيارت از مكه به چين آوردند , اما
چگونگي آمدن آن به « نين شيا » معلوم نيست و براي تحقيق و
بررسي , مدارك تاريخي نياز است .
حفاظت ژاپني ها از آثار باستاني عراق
كارشناسان ژاپني در عراق تلاش دارند با ايجاد موانع و
حصارهايي از آثار باستاني شهر تاريخي اوروك متعلق به تمدن
سومري حفاظت به عمل آورند.
به گزارش فارس به نقل از پايگاه اينترنتي المحيط , در حال
حاضر براي حفاظت از شهر تاريخي اوروك در حدود 30
سرباز ژاپني عمليات ترميم ديوارها , حصارها و نصب سيم هاي
خاردار را در اطراف اين شهر آغاز كرده اند. ديوارهاي مزبور در
پي جنگ هاي اخير در عراق آسيب هاي بسياري ديده و اين
مكان به هدف مناسبي براي سارقان و غارتگران آثار باستاني و
اشياي عتيقه و مقبره ها تبديل شده است .
شهر تاريخي اوروك در نزديكي شهر سماوه در فاصله 30
كيلومتري جنوب بغداد واقع است و بخش زيادي از آثار
مربوط به تمدن سومري كه قدمت آن به 3500 سال قبل از
ميلاد مي رسد در اين منطقه يافت
تجليل از خوشنويسان برگزيده در مسابقه تركيه
انجمن خوشنويسان ايران از برگزيدگان ششمين مسابقه
جهاني خوشنويسي تركيه تجليل مي كند. به گزارش رسيده از
انجمن خوشنويسان , اين مراسم با حضور استادان و اعضاي
شوراي عالي انجمن خوشنويسان ديروز برگزار شد. عبدالله
ملكي پور مدير اجرايي انجمن در همين زمينه گفت : مسابقه
جهاني خوشنويسي تركيه ششمين مسابقه جهاني خوشنويسي
است كه در كشور تركيه برگزار ميشود. وي افزود : اين مسابقات
با سعي و كوشش استاد غلامحسين امير خاني به نام عماد
نامگذاري شد و هنرمندان ايراني علاوه بر احراز جوايز بخش
مهمي از جايزه هاي محقق , ريحان و ديواني را از آن خود
كردند. گفتني است شش نفر از هنرمندان ايراني در اين مسابقه
جهاني برگزيده شدند.
بازدهي آموزش فيلمسازي , 6 هزارم درصد!
مدير عامل مركز گسترش سينماي مستند و تجربي آموزش
ديدگان عرصه فيلمسازي را بيش از 90 هزار نفر ذكر كرد و
افزود : متاسفانه از حاصل كار اين تعداد تنها 5 تا 6 فيلم
خروجي وجود دارد.
به گزارش خبرگزاري فارس , محمد آفريده كه در گفت و گو
با دفتر ارتباطات رسانه اي جشنواره فيلم آيينه (سينما و
معضلات اجتماعي ) سخن مي گفت , ادامه داد , عاقلانه ترين
روش براي حال معضلات حوزه فرهنگ , استفاده از زبان هنر
است .
وي گفت : براي از بين بردن معضلات اجتماعي , بايد در
زمينه فرهنگي كار كنيم والبته اهرم هاي ديگر هم مي توانند در
كنار آن تاثير گذار باشند.
آفريده با اشاره به فعاليت هاي مركز گسترش سينماي
مستند و تجربي و انجم سينماي جوانان ايران اظهار داشت :
اين مركز در دو سال گذشته حدود 50 فيلم با موضوع مواد
مخدر و پيشگيري از اعتياد توليد كرده اند و 40 فيلم هم در
دفتر پيشگيري از اعتياد وزارت ارشاد توليد شده كه
بنيانگذاران , بخش خصوصي است و قرار است از تلويزيون
پخش شود.
وي در پاسخ به اين سوال كه چرا تا بحال برنامه هاي
تاثيرگذاري در اين باره نداشته ايم , تصريح كرد : همه ما دوست
داريم فيلم هاي پرهزينه و شاخص انجام دهيم , در حاليكه بايد
يك جريان فرهنگي بسازيم و همه عرصه ها را درگير
كنيم .
آفريده , عدم مشاركت سازمان ها در توليدات تاثيرگذار را ,
از نقاط ضعف كار دانست و گفت : براي فرهنگ سازي , به
همراهي و همدلي نياز داريم , البته فيلمسازان جوان كه سربازان
راستين اين راه هستند , هميشه آماده اند ولي مشكل از طرف
بروكراسي است كه گرفتار آن هستيم و به همين دليل دچار
روزمرگي شده ايم و انگيزه جوانان تحصيل كرده در حال هدر
رفتن است .
|
|