علي ارسنجاني
اشاره
جشنواره تئاتر دفاع مقدس يكي از مهم ترين جشنواره هاي
تئاتر ايران است كه پس از جشنواره بين المللي تئاتر فجر ,
بي ترديد , بيشترين تعداد متقاضي حضور را دارد و طيف وسيعي
از هنرمندان تئاتر در آن حضور يافته و يا مايلند اثرشان در اين
جشنواره به نمايش درآيد. امسال نيز يازدهمين دوره جشنواره
تئاتر دفاع مقدس در شهر مقدس مشهد در استان پهناور
خراسان برگزار مي شود و پيش از برگزاري مرحله نهايي
جشنواره , سه جشنواره منطقه اي نيز برگزار شده و يا در حال
برگزار شدن است . جشنواره اي منطقه اي اروميه , كه ماه پيش
برگزار شد و جشنواره منطقه اي كرمان و همدان كه مرداد ماه
برگزار خواهند شد. اما آنچه باعث شد اين مطلب نگاشته شود ,
نقل قول برخي هنرمندان تئاتر در خصوص اين جشنواره است
كه عموما نگاهي منفي و بدبينانه به آن داشته اند و جالب
اينجاست كه منعكس كننده اين نظرات , خبرگزاري « مهر » وابسته
به حوزه هنري سازمان تبليغات اسلامي بوده است . و از آن جا كه
اين خبرگزاري بسيار تاكيد دارد كه نامش به هنگام بهره گيري از
اخبار و گزارش ها ذكر شود تا امانت داري و اخلاق مداري رعايت
گردد , ما نيز تاكيد مي كنيم كه تمامي نقل قول هاي اين مطلب ,
برگرفته از تلاش خبرنگاران خبرگزاري مهر حوزه هنري
است !
آماتوران فرصت طلب !
« قطب الدين صادقي » كه فرصت كار در تمامي دوره هاي
مختلف مديريت هنرهاي نمايشي كشور را از دست نداده و آثار
خود را در صحنه هاي تئاتر كشور به اجرا درآورده و از اين طريق
تجربيات زيادي اندوخته است , فعالان در عرصه تئاتر دفاع
مقدس را عده اي آماتور فرصت طلب معرفي كرده است .
وي دقيقا گفته است : « مسوولين جشنواره در اين زمينه
مقصرند. زيرا با شرايطي كه در اين جشنواره ايجاد كرده اند تنها
عده اي آماتور فرصت طلب جذب جشنواره تئاتر دفاع مقدس
مي شوند. »
شايد در نگاه اول , نتوان دقيقا منظور صادقي را از
آماتورهاي فرصت طلب درك كرد. آيا منظور هنرمندان بي غل و
غش و دغدغه دار متقاضي شركت در جشنواره هستند يا
مسوولان اجرايي كه از جمله آنها مي توان به حسين
مسافرآستانه , فرهاد مهندس پور , اميد دژاكام , حسين پارسايي
و.... اشاره كرد.
در سوي هنرمندان نيز به ويژه در دوره اخير نامهايي حضور
دارند كه كسي نمي تواند اتهام فرصت طلبي به آنها بزند. مثل
افشين هاشمي (بازيگر برگزيده سال 82 تئاتر) , فرزين صابوني ,
حميد آذرنگ , نگار عابدي (بازيگر برگزيده كانون ملي منتقدان
تئاتر سال 82 ) و ......
هم مسوولان و هم هنرمندان نامبرده , اكنون در فعاليت هاي
تئاتري كشور نقش تعيين كننده دارند و با حضور خود به تئاتر
معنا و مفهوم مي بخشند. آيا همه اينها فرصت طلبند يالله فردي كه
در انتهاي گفت و گو با خبرگزاري « مهر » استدعا مي كند كه
« حاضرم يك نمايش تحليلي درباره جنگ بسازم » و همين
استدعايش تيتر مطلب مي شود!
صادقي بدون تحقيق و تحليل ! كافي مي گويد; « گردانندگان
جشنواره تئاتر دفاع مقدس به اندازه كافي وقت و بودجه
نمي گذارند تا نويسندگان و كارگردانان با تجربه و بزرگ وارد اين
عرصه شوند. »
در حالي كه همين امسال تركيب داوران بازبيني تئاتر دفاع
مقدس شامل افرادي باتجربه و نخبه در تئاتر دانشگاهي و
حرفه اي بود كه با دقت تمام به مشاهده نزديك به 60 نمايش
نشستند و به گفته خودشان به نقل از اخبار مطبوعات , سطح
نمايشها را آنقدر قوي ديده اند كه انتخاب برايشان دشوار شده
است . ضمن اينكه نبايد از ياد برد كه مراحل برگزاري جشنواره ,
تئاتر دفاع مقدس بلافاصله پس از اختتاميه يك دوره , آغاز شده
و به مدت يك سال تا جشنواره بعدي به طول مي انجامد و اين ,
يعني حداكثر وقت و تواني كه مي توان براي برگزاري يك رويداد
مهم صرف كرد.
صادقي در بخش ديگري از گفته هايش , اشاره كرده است كه ;
« مسوولين جشنواره تئاتر دفاع مقدس براي رشد كيفي آثار اين
جشنواره بايد پذيراي همه نوع نگرشي باشند و موضوعات
كارهاي اين جشنواره بايد از شكل ايدئولوژيك خود به شكل
ملي تبديل شود. »
شايد اگر از مسوولان جشنواره خواسته شود كه صادقي را
به عنوان مهمان يا ناظر به مرحله نهايي جشنواره دعوت كنند
خود پي به بي اساس بودن حرف خود ببرد. تنوع مضامين در
جشنواره بسيار زياد است و نگاه خالقان آثار متنوع و اكثر اوقات
بديع است . اما نكته ديگر در اين حرف صادقي , جدا كردن هشت
سال دفاع مقدس از مردمي و ملي بودن آن است . معلوم نيست
چرا صادقي اين دفاع جانانه را صرفا ايدئولوژيك مي بيند و اين
واقعه مهم را منفك از مردم و ملت فرض مي كند.
در اين هشت سال كه بهتر است صادقي و هنرمندان مثل او ,
نگاه تحليلي و دقيق تري به آن داشته باشند , نه تنها مسلمانان
ايراني به دفاع از آب و خاك كشور پرداختند , بلكه مسيحيان و
ارمنيان و.... در كنار ديگران و به سبب دفاع از ناموس و شرف ,
جانانه در برابر دشمن ايستادند و شهيد دادند. بنابراين بهتر است
تا صادقي پيش از ساخت اثري تحليلي درباره دفاع مقدس ,
تحليلش را نسبت به دفاع مقدس و تاثيرات آن بر هنرمندان انجام
داده و به درك درست تري از موقعيت برسد.
چيزي به اسم تئاتر دفاع مقدس وجود ندارد!
« خبرگزاري مهر » در پي تلاشهايش براي آسيب شناسي (يا
آسيب زدن ) به تئاتر دفاع مقدس به سراغ عليرضا نادري رفته و
اين گفته نادري را « تيتر » مطلب كرده است كه : « افكار حاكم بر
جشنواره , خواهان همين اندازه رشد كيفي هستند »
به تاكيد « مهر » ; عليرضا نادري كارگردان و نمايشنامه نويسي
است كه در تمام آثار خود رويكردي به موضوع جنگ دارد. او در
گفت و گو با خبرنگار مهر با بيان مطلب فوق تصريح كرده است :
« با افكاري متفاوت از افكار مسوولين جشنواره نمي شود تئاتر
كار كرد » .
نادري افزوده است : « سياست گزاري ها و افكار حاكم بر اين
جشنواره اجازه يك حد رشد را به آثار نمايش مي دهد و تو به
عنوان نويسنده نمي تواني نمايشنامه اي بنويسي كه كاملا فكر
شده به مساله جنگ نگاه كند. به دليل محدوديت موجود در
ارزيابي آثار اين جشنواره , تنها مي تواني بخشي از فكر خود را در
اثر ارائه دهي و حاصل اين نوع كار , همان چيزي است كه
برگزاركنندگان مي خواهند. »
نادري با اين گفته ها , گذشته خود را زير سوال برده است .
آثار او در دوره هاي پيشين جشنواره تئاتر دفاع مقدس به اجرا
درآمده و خود نيز حداقل يك بار در تركيب هيات داوري
جشنواره قرار گرفته است . از طرف ديگر با نقل قول هايي كه از او
شده است , اين مطلب برمي آيد , كه تمام هنرمندان حاضر در
جشنواره برده وار , سرتسليم فرود آورده و افكار خود را كاملا
منطبق با خواسته هاي مسوولان جشنواره كرده اند. در صورتي كه
باز هم آمار و ارقام و محتواي نمايشهاي اجرا شده در جشنواره ,
كاملا چيز ديگري را نشان مي دهد. سطح تحصيل شركت كنندگان
در جشنواره تئاتر دفاع مقدس بنابر آمار و گفته مسوولان , بسيار
بالاست و تعداد زيادي از شركت كنندگان در جشنواره
فارغ التحصيلان و دانشجويان رشته تئاتر هستند. اين
شركت كنندگان , آزادانه افكار و انديشه هاي خود را در خصوص
دفاع مقدس , ارائه داده اند. هر چند همانگونه كه در مركز هنرهاي
نمايشي به عنوان مهم ترين بخش سياستگذار تئاتر كشور ,
معاونت نظارت و ارزشيابي وجود دارد تا به هر اثر مبتذل و
منحطي اجازه اجرا ندهد. در تئاتر دفاع مقدس اين بخش وجود
دارد و پيش از اينكه مسوولان اين بخش تذكراتي به هنرمندان
بدهند , هنرمندان , خود واقف به وضعيت موجود هستند.
همانگونه كه امثال دكتر صادقي , عليرضا نادري و..... براي
اجراي عمومي آثارشان تن به برخي خواسته هاي مسوولان مركز
هنرهاي نمايشي مي دهند و مي پذيرند كه كاملا مطابق تفكرات
آنها , اثرشان را به اجرا درآورند!
البته نادري از حق نمي گذرد و در بخشي از صحبت هاي خود
مي گويد : « بنيان گذاران جشنواره تئاتر دفاع مقدس افرادي چون
« فرهاد مهندس پور » و « هوشنگ هي هاوند » بودند. كساني كه در
دوران خود , يكي از بهترين تئاتري ها به شمار مي رفتند. پس چرا
بايد سرنوشت جشنواره تئاتر دفاع مقدس به اينجا بيانجامد »
از نادري بايد پرسيد كه مگر سرنوشت تئاتر دفاع مقدس به
كجا انجاميده است مگر سرنوشت تئاتر غيردفاع مقدس ! جالب
و بي نقص است كه توقع كمال و بي نقصي از تئاتر دفاع مقدس
باشد
تعارف با جنگ
« محمد يعقوبي » نيز در گفت و گو با خبرگزاري « مهر »
اعتقادش را اينگونه به زبان آورده است كه ; « مسوولين و
برگزاركنندگان جشنواره تئاتر دفاع مقدس با موضوع كار خود
يعني « جنگ تعارف دارند و اگر هنرمندي بخواهد صادقانه به اين
موضوع بپردازد , اثرش را ضدارزش تلقي مي كنند. »
يعقوبي , با گفتن اين جملات , هنرمندان و تلاشگران حاضر
در جريان جشنواره تئاتر دفاع مقدس را « ناصادق » مي داند. وي
در ادامه صحبت هايش باز هم به كلمه صداقت اشاره مي كند و
مي گويد : « عدم وجود صداقت در موضوعات نمايشنامه هاي
دفاع مقدس , علت ضعف كنوني اين جشنواره است » و باز هم
يعقوبي بر كلمه صداقت تاكيد مي كند و مي گويد : « مسوولين و
برگرازكنندگان اين جشنواره و به خصوص مسوولان جديد آن ,
اجازه نمي دهند , هنرمند صادقانه درباره جنگ صحبت كند و
آسيب هاي جنگ را شناسايي كند »
يعقوبي هم نمك خورده و نمكدان مي شكند! او با نمايش
زمستان 66 در جشنواره تئاتر دفاع مقدس شركت كرده و
جوايزي نيز برده است اما به يكباره و با چندين بار تاكيد ,
هنرمندان جشنواره تئاتر دفاع مقدس را غيرصادق مي داند و همه
تلاشهاي هنرمندان را زير سوال مي برد. به اين ترتيب دكتر
صادقي افراد حاضر در جشنواره را فرصت طلب و يعقوبي آنها را
دروغگو مي نامد.
جالب اينجاست كه وقتي مسوولان به قول يعقوبي جديد!
تئاتر دفاع مقدس كه اتفاقا از اهالي تئاتر هستند و داراي
تجربيات فراوان در حيطه مديريت تئاترند , از حفظ ارزشها و
اصول اخلاقي در تئاتر ياد مي كنند , يعقوبي اين حرفها را
نگران كننده مي خواند.
چه بسا اين كارگردان مايل است كه همانند نمايش « قرمز و
ديگران » فرصت انجام هر حركت و گفتن هر حرفي را در تئاتر
داشته باشد تا از آن به عنوان نمايش قابل تامل ياد شود.
يك طرفه به قاضي رفتن !
« كوروش زراعي » نمايشنامه نويس و كارگردان برگزيده چند
دوره گذشته جشنواره تئاتر دفاع مقدس در گفت و گو با خبرنگار
تئاتر « مهر » با اعتماد به نفس تمام گفته است : « كساني كه اكنون
در راس جشنواره تئاتر دفاع مقدس قرار گرفته اند , اصلا
اعتقادي به تئاتر و موسيقي هنرهاي تجسمي ندارند و فكر مي كنم
در اين شرايط , عمر جشنواره امسال به پايان خواهد رسيد » . چه
كساني در راس جشنواره تئاتر دفاع مقدس قرار
گرفته اند
مهرداد راياني مخصوص ; عضو هيات علمي دانشكده هنر و
معماري , دبير جشنواره تئاتر ماه , نويسنده , كارگردان و.... دكتر
فرشيد ابراهيميان با رئيس كانون ملي منتقدان تئاتر ايران ,
مترجم , مدرس و... دكتر فردوس حاجيان , رئيس قبلي دانشكده
هنر و معماري , معلم شهرك الفبا , عضو هيات علمي دانشكده
هنر و معماري و.... و به جز اينها افرادي چون رحمت اميني ,
فرهاد مهندس پور , دكتر محمود عزيزي , تاج بخش فنانيان و....
كه در تركيب هيات هاي بازبيني و داوري قرار
گرفته اند.
زارعي حضور چنين افرادي را ياس آلود مي خواند و اظهار
مي كند كه به اين ترتيب ديگر امكان كار آزادانه به هنرمندان داده
نخواهد شد.
« زارعي » گفته است كه ; « زماني كه آقايان انتظار داشته باشند
در اين جشنواره , هنرمندان فقط به تعريف و تمجيد بپردازند و
امكان طرح ديدگاه هاي خود را از جنگ نداشته باشند , چطور
مي توان انتظار داشت كه نوشته ها و آثار دفاع مقدس رشد كند
در پاسخ به تمامي آنچه كه به نقل از خبرگزاري سازمان
تبليغات اسلامي (مهر) گفته شد , فقط مي توان يك پيشنهاد داد
كه بهتر است اين هنرمندان به مرحله نهايي جشنواره دعوت
شوند و شاهد باشند كه در يازدهمين جشنواره تئاتر دفاع مقدس ,
چه آثاري اجرا مي شود , سطح كيفي آن چگونه است
دغدغه هاي هنرمندان چگونه مجال بروز يافته است و.... تا آنگاه
كه سخني بر زبان مي آورند , به اندازه لحن بيان آن , محكم و
استوار باشد.
|
تعامل مجلس با شوراي توسعه تئاتر كشور
|
الهام بهرامي
نمايندگان مجلس در دوره هاي گذشته گاه به مقوله فرهنگ و
هنر اشاراتي مي كردند و در نطق هاي خود از نابساماني هاي اين
عرصه سخن مي راندند. اما به ندرت , يك نماينده درخصوص
هنر تئاتر در تريبون رسمي مجلس سخن مي گفت و از آن دفاع
مي كرد.
خوشبختانه با شروع به كار مجلس جديد , به تناوب
مي شنويم كه برخي نمايندگان مجلس , از بي مهري ها و
كم لطفي هايي كه به تئاتر شده است سخن گفته اند و لزوم توجه به
اين هنر را يادآور شده اند.
اولين بار « سعيد ابوطالب » در دوره جديد مجلس , اشاره
مستقيم به تئاتر داشت و اين هنر را پشتوانه هنرهاي ديگر
دانست . پس از آن نماينده مشهد (خانم عفت شريعتي ) اشاره
كرد كه در برنامه توسعه چهارم , فقط كلمه « سينما » در بخش
توسعه فرهنگ و هنر آماده و اصلا نامي از تئاتر برده نشده است .
به جرات مي توان گفت كه چنين توجهي به تئاتر در حيطه
مجلس شوراي اسلامي نخستين بار است كه صورت مي گيرد و
اميد مي رود كه از حد حرف و سخن گذشته و به عمل برسد.
يعني اينكه با توجه به بازخواني مجدد برنامه چهارم توسعه در
مجلس شوراي اسلامي , ضروري به نظر مي رسد كه بخش كاملا
مشخص براي هنرهايي به غير از سينما باز شده و تئاتر نيز مورد
حمايت جدي قرار بگيرد.
خوشبختانه اين توجه به تئاتر در مجلس شوراي اسلامي ,
مصادف با تشكيل شوراي توسعه تئاتر كشور شده و طبق اخبار
رسيده , يكي از دغدغه هاي مهم اين شورا رسيدگي به بودجه و
تشكيلات متناسب با رشد دوستداران و هنرمندان اين هنر است .
اكنون به طور متوسط سالي هزار نفر در رشته تئاتر
فارغ التحصيل مي شوند. درحالي كه اين رقم در سينما به صد نفر
هم نمي رسد. اين تعداد فارغ التحصيلان , جداي از افرادي هستند
كه به طور تجربي تئاتر كار مي كنند و يا عضو انجمن هاي نمايش
هستند.
مجلس شوراي اسلامي وظيفه دارد كه به تئاتر و فعالان آن ,
اهميتي بيش از پيش دهد. چه , در چند سال گذشته , مسوولان
مركز هنرهاي نمايشي در اين بخش موفق عمل نكرده اند و صرفا
به امور جاري پرداخته اند كه البته در آن امور نيز جاي حرف و
حديث بسيار است . دكتر نشان , رئيس مركز هنرهاي نمايشي نيز
چندي پيش در ميزگردي در خبرگزاري فارس اعلام كرد كه تئاتر
ايران برنامه ريزي ندارد. و به همين دليل شوراي توسعه تئاتر
كشور تشكيل شده است كه به اين وضعيت بي سروسامان ,
رسيدگي كند.
شايد بد نباشد كه شوراي تئاتر كشور , يك سوي توجهش را
به سمت مجلس شوراي اسلامي سوق دهد و حتي نمايندگان
دغدغه دار مجلس را به جلسات شورا دعوت كند تا از نزديك ,
سخنان اعضاي شوراي توسعه تئاتر را شنيده و تا دير نشده , در
برنامه چهارم توسعه , لحاظ كنند.
متاسفانه سياست هاي مسوولان قبلي مركز هنرهاي نمايشي ,
تئاتر را به شدت در تهران متمركز ساخته و دامنه فعاليت اين هنر
مردمي را بسيار محدود كرده است . اكنون بسياري از شهرستانها
و حتي استانهاي بزرگ كشور از داشتن سالنهاي مناسب و
مخصوص تئاتر محرومند و هنرمندان تئاتر شهرستانها , تنها
مجال بروز استعدادهاي خود را در استان تهران و آن هم مركز
شهر مي يابند , تمامي آنهايي كه از شهرستانها نيز براي تحصيل
عازم تهران مي شوند , تلاش بسيار مي كنند كه بعد از تحصيل در
تهران بمانند چرا كه در شهر خود مجالي براي كار تئاتر
نمي يابند. انتظار مي رود , مجلس شوراي اسلامي , با شوراي
توسعه تئاتر كشور تعامل كند تا بخش عمده اي از مشكلات تئاتر
به ويژه مربوط به بودجه و تشكيلات مي شود حل گردد.
|
شنيده هاي تئاتري
|
پس از استعفاي مهدي پوررضائيان از رياست مركز هنرهاي
نمايش حوزه هنري , عذر « تاج بخش فنائيان » از مديريت گروه
نمايش دانشگاه سوره نيز خواسته شد و فنائيان پس ازحدود يك
سال فعاليت در اين سمت , اين پست را ترك كرد!
تا لحظه تنظيم اين خبر. سعيد كشن فلاح , رئيس تازه مركز
هنرهاي نمايشي حوزه هنري , در سفر حج به سر مي برد و مركز
هنرهاي نمايشي حوزه هنري , در ركود مطلق قرار دارد. افراد
مطلع عقيده دارند كه مديريت كشن فلاح در اين سمت , مديريتي
آرام و بي سر و صدا خواهد بود و حوزه هنري , فعاليت هاي خود
را در زمينه تئاتر محدود خواهد كرد.
مهرداد راياني مخصوص دبير جشنواره تئاتر ماه , هنوز هيج
اظهار نظر صريح و رسمي در خصوص تعطيلي و يا ادامه
فعاليت هاي جشنواره تاتر ماه نكرده است . هنوز تعدادي زيادي
از نمايشهايي كه حوزه هنري متعهد به اجراي عمومي آنهاست ,
در اين مجموعه به اجرا در نيامده است . يكي از تعهدات
جشنواره تئاتر ماه , اجراي عمومي نمايشهاي اجرا شده در
جشنواره بود كه از اين تعهدات , فقط دو نمايش تاكنون به
اجرادرآمده است .
مسوول امور تئاتر شهرستانهاي مركز هنرهاي نمايشي و نيز
برخي مسوولان ديگر اين مركز. هنوز تغيير نكرده اند. پيش از
اين , صحبت تغيير اين مديريت ها شده بود و انتظار مي رفت اين
تغييرات سريعا صورت پذيرد. ناظران معتقدند به دليل در پيش
بودن جشنواره هاي استاني و عروسكي , و پيدا نكردن فردي
مناسب , اين مسئوليت همچنان پابرجاست .
با وجود تشكيل شوراي توسعه تئاتر كشور و برگزاري جلسات
آن , هنوز اخباري درست و دقيقي از اين شورا به طور رسمي ,
منتشر شده و هيچ مكان و جايگه مشخصي در مركز هنرهاي
نمايشي براي اين شورا وجود ندارد.
|
|
|