به مناسبت پنجم مرداد , سالروز برگزاري اولين نماز جمعه
ابراهيم اميري
برگزاري گسترده « نمازهاي جمعه » درايران , يكي از
مهمترين آثار و بركات تاسيس نظام جمهوري اسلامي است كه
خوشبختانه در حال حاضر , اكثر شهرها , بخش ها و مناطق
مختلف كشور از اين نعمت بزرگ برخوردار مي باشند.
اين فريضه الهي كه بزرگترين اجتماع عبادي ـ سياسي
مسلمانان در طول هفته به شمار مي رود , از جايگاه والايي
برخوردار است كه با برنامه ريزي هاي صحيح , مي تواند آثار و
نتايج بسيار مثبتي را در جامعه بر جاي گذارد و از چنان
ظرفيتها و قابليتهاي برخوردار است كه قادر است تحولات
ديني , فرهنگي , سياسي , اجتماعي , معنوي و اخلاقي را در كل
كشور ايجاد نمايد. همچنان كه در برهه هاي گوناگون و حساس
انقلاب همچون دوران دفاع مقدس يا فتنه هاي داخلي كه از
سوي مزدوران داخلي استكبار جهاني صورت گرفت , مهمترين
پشتوانه جبهه هاي جنگ و نظام اسلامي به شمار مي رفت . از
اين رو اگر قداست , منزلت و اهميت و جايگاه اين سنگر مهم
مورد ارزيابي جدي و توجه خاص همه متوليان بخصوص ائمه
جمعه قرار گيرد و از تمامي ظرفيتهاي آن بهره برداري گردد.
دشمنان انقلاب اسلامي هرگز به اهداف شوم خود در از بين
بردن نظام اسلامي نخواهند رسيد و هر چه بيشتر بر استحكام
بنيانهاي آن افزوده خواهد شد.
متاسفانه , در حال حاضر از اين سنگر و مركز مهم انقلاب , به
دلايل گوناگون استفاده كافي و لازم برده نمي شود كه بخشي از
آن به ائمه جمعه بر مي گردد از جمله اينكه , وظايف ائمه جمعه
در بسياري از مناطق كشور محدود به اقامه جمعه و يا
احيانااقامه جماعت در يكي از مساجد منطقه شده در حاليكه
امروزه از سويي باتوجه به انبوه تهاجمات وشبهاتي كه متوجه
دين و مباني ديني و انقلاب اسلامي است و از سوي ديگر
تبليغات گسترده اي كه نسبت به بي هويت نمودن مردم
بخصوص جوانان و نوجوانان و نيز بي اعتقاد و بي تفاوت كردن
آنان نسبت به ارزشهاي اسلامي وانقلابي مي شود , پذيرفته
نيست كه فعاليتهاي يك امام جمعه به اقامه نماز جمعه يا
جماعت و برخي فعاليتهاي خاص محدود شود.
اين نكته را هم بايد افزود كه متاسفانه برخي ائمه جمعه به
جهت داشتن مسئوليتهايي خارج از منطقه خود , فقط يكي دو
روز از هفته را در محل خود حضور داشته كه اين نيز با
مسئوليت امامت جمعه سازگار نيست .
با توجه به اينكه يكي از اركان مهم نمازهاي جمعه , ائمه
جمعه مي باشند , اگر آنان به مسئوليت و رسالت بزرگ خويش
به خصوص عصر حاضر و در شرايط كنوني , توجه ويژه اي
نموده و به ويژگي ها و صفات شايسته و مناسب يك امام جمعه
عنايت خاص داشته باشند , مي توانند هر يك در مناطق خود به
عنوان نمايندگان نظام اسلامي , ارتباط وثيق تري ميان مردم و
نظام برقرار نموده و در رشد و تعالي معنويت , اخلاق و
دينداري در ميان مردم و جامعه نقش بسزايي ايفا
نمايند.
بنيانگذار جمهوري اسلامي , حضرت امام خميني
درديدارهاي متعددي كه با امامان جمعه سراسر كشور داشتند ,
تذكرات و نصايح دلسوزانه اي را خطاب به آنان فرمودند و
ويژگي ها و صفاتي را مورد تاكيد قرار دادند كه در صورت توجه
بيشتر به آنها , نمازهاي جمعه از رونق بيشتري برخوردار
خواهد شد و هرچه بيشتر جايگاه واقعي اش را باز خواهد
يافت .
در اينجا به منظور بهره مندي بيشتر از رهنمودهاي آن
بزرگوار نمونه هايي ارائه مي گردد.
خودسازي
يكي از مسائلي كه همواره در مورد عالمان ديني و مبلغان
اسلامي در منابع ديني بدان توجه خاص مبذول شده و امام
خميني نيز در بيانات و پيامهاي متعدد خويش بدان اهتمام و
تاكيد ويژه اي داشتند , توجه به امر تهذيب نفس و خودسازي
است كه اين مهم , نقش زيادي در دينداري مردم و جذب آنان
به عالمان ديني و ارزشهاي اسلامي دارد. بخصوص در باره
ائمه جمعه كه ارتباط بيشتري با طبقات و اقشار گوناگون
جامعه دارند از اهميت بيشتر برخوردار است . اگر عالمان ديني
خود را مهذب واصلاح نموده و اعمال و گفتارشان يكي باشد ,
مردم به راحتي پذيراي آنان شده و هر چه بيشتر مجذوب آنها
مي شوند.
امام خميني (ره ) , اصلاح جامعه را مرتبط با اصلاح
روحانيون دانسته و تاثيرات عالمان متدين و مهذب را چنين
بيان مي فرمايند : روحاني اگر درست شد همه چيز درست
مي شود و اگر ـ خداي نخواسته ـ فاسد شد , فسد العالم . اين
مسئله , واقعيتي است . من در جواني در بعضي از بلادگاهي در
ايام تابستان مي رفتم و بعضي جاها را مي ديدم كه مردم همه
خوبند. (شهر) محلات راـ محلاتي كه نزديك خمين است ـ
مي ديدم كه مردم چقدر متدين و خوبند. بعد وقتي كه انسان
متوجه مي شد مي ديد كه عالم آنجا مرد خوبي است يكي ـ دوتا
عالم خوب بودند , مردم به تبع آنها خوب مي شدند. هر جا
عالم خوب باشد اصلاح مي كند مسائل را , البته عالم عاقل
متدين . » (1 )
ايشان بار ديگر , اين مهم را خطاب به ائمه جمعه , مورد
تاكيد قرار دادند كه « آن چيزي كه در راس همه امور است , براي
همه ماها اول تهذيب نفس است و در خلال او تهذيب مردم
است . اگر انسان خودش مهذب نباشد نمي تواند ديگران را
تهذيب كند , حرف اثر ندارد. وقتي كه آقايان خودشان را
تهذيب كردند , خصوصا , ائمه جمعه كه سركارشان با توده هاي
عظيم مردم است ... ائمه جمعه بيشتر الان مورد توجه هستند ,
آنها بايد انشاالله به مقام عالي تهذيب برسند و مردم را هم
دعوت به اين مطلب كنند . » (2 )
با نگاهي به گذشته تاريخ , اين حقيقت به خوبي خود را
نشان مي دهد كه اسلام , بيشترين صدمات و ضربات را از
عالمان غير مهذب متحمل شده است . چرا كه مردم , اسلام را
در چهره عالمان ديني مي بينند كه اگر خداي ناكرده عالمي غير
خود ساخته , مسئوليتي را برعهده گيرد , به واسطه اعمال
خلاف و ناشايست او كه به نام اسلام انجام مي شود , از دين و
احكام و ارزشهاي اسلامي فاصله خواهند گرفت از اين جهت
ضروري است ائمه جمعه كه مستقيما و به طور دائم به مردم در
ارتباط هستند و تمامي اعمال و رفتار آنان در برابر چشمان
تيزبين مردم قرار دارد , توجه كافي به مسائل اسلامي وامور
اخلاقي داشته باشند تا هر چه بيشتر مردم را به دين خوشبين
نموده و با اعمال صحيح و شايسته خود , همگان را به سوي
خود و نمازهاي جمعه جذب نمايند. بنيانگذار نظام جمهوري
اسلامي مي فرمايد : « من گمان مي كنم كه آن چيزي كه به اسلام
بيشتر از همه چيز ضرر زده است عدم تربيت صحيح
است , تحقق پيدا نكردن تهذيب واخلاق اسلامي است . اگر
شما در طول تاريخ اسلام بلكه همه انبيا توجه كنيد و البته
توجه داريد , آن قدري كه اسلام از اين اشخاص منحرف و
غيرمهذب صدمه خورده است و تمام اديان صدمه ديده اند , از
هيچ چيز ديگر نديده اند... آنقدري كه به ملتهاي توحيدي از
اين سنخ جمعيت كه عالم بودند و همه جور علمي هم شايد
مي دانستد , صدمه خورده است , از هيچ طايفه اي نخورده
است .
هدايت و اصلاح مردم
باتوجه به حجم گسترده تبليغات مخالفان و دشمنان اسلام
و نظام اسلامي , عليه دين و ارزشهاي الهي امروزه بيش از هر
زماني نياز به حضور فعال , جدي و موثر عالمان و روحانيون
ديني در جامعه وايفاي نقش و رسالت اصيل و مناسب و ارائه
چهره اسلام ناب محمدي بدور از افكار متحجرانه , انحرافي و
خرافي به اقشار گوناگون جامعه بخصوص جوانان ونوجوانان
است .
آنان به روشهاي گوناگون و شيوه هاي جذاب بدنبال صيد
جوانان ايران اسلامي هستند. و ما با اهمال كاري و عدم
استفاده مناسب از ابزارها و وسايل تبليغاتي كه در اختيار داريم
نظاره گر بي تفاوتي و بي هويت شدن گروهي از مردم و جوانان
هستيم . در حاليكه ائمه جمعه هر منطقه با برنامه ريزي هاي
صحيح و مناسب توانايي خنثي سازي بسياري از شگردها و
شيوه هاي دشمنان را دارند و مي توانند تاثيرات مثبت فراواني
را در جامعه ايجاد نمايند.
كساني كه همواره در نمازهاي جمعه حضور دارند , از
توجهات و ارشادات و هدايت هاي خاص ائمه جمعه بهره مند
هستند , بايد با روشهاي نوين و برنامه هاي فرهنگي جذاب به
دنبال جذب افرادي بود كه از اين گونه برنامه ها و اجتماعات
بيگانه يا به دور هستند. هنر ائمه جمعه در اين است كه همواره
افراد جديدي را ارشاد و هدايت و به سوي نمازهاي جمعه
جذب نمايند.
امام خميني (ره ) خطاب به ائمه جمعه مي فرمايد :
« روحانيت بايد عضو فعال جامعه باشد و مردم را هدايت و
ارشاد نمايد. شما آقايان ـ ائمه جمعه ـ هم بر امور جاري د
رمحل خودتان نظارت داشته باشيد و مردم را هدايت كنيد . » 4
امروزه به بركت تاسيس نظام جمهوري اسلامي , دستگاه
تبليغي و فرهنگي عظيمي در اختيار روحانيون به ويژه ائمه
جمعه سراسر كشور قرار گرفته و بايد قدر آن را دانست و از اين
طريق به اصلاح و ارشاد و هدايت مردم پرداخت كه هيچ عذر و
بهانه اي نيز پذيرفتني نيست . « امروز قدرت داريد كه مردم را
اصلاح كنيد و قدرت داريد كه ـ خداي نخواسته ـ برخلافش
باشيد و هيچ عذري هم نداريد. نه من عذر دارم نه شما نه
سايرين , هيچ كدام عذر نداريم كه بگوئيم نشد , نمي شد ,
نمي توانستيم . » 5
با توجه به جوان بودن كشور و حضور و خيل عظيمي
جوانان و نوجوانان در جامعه ايران , ائمه جمعه , رسالت و
مسئوليت مضاعفي نسبت به اين قشر برعهده دارند و بايد به
گونه اي با آنان رفتار و برخورد نمايند كه هر چه بيشتر آنان را با
دين و نظام اسلامي آشنا ساخته و به سوي جلسات مذهبي و
نمازهاي جمعه جذب نمايند. و اگر در مواردي اشتباهات و
خطاهايي در آنها وجو ددارد بزرگوارانه و برادرانه به نصيحت و
هدايت آنها همت گمارند. امام خميني در اين رابطه خطاب به
ائمه جمعه مي فرمايند : « آن چيزي كه من از آقايان تقاضا
مي كنم اين است كه آقايان ارشاد كنند مردم را , دعوت كنند
مردم را , اگر فرض كنيد ـ كه اين جوانها , اينها هم نه اينكه سو
قصد دارند , اينها هم يك اشتباهاتي دارند , يك خطاهايي
دارند , البته ممكن است كه از گروههاي مختلفي كه همه
منحرف هستند نفوذ كرده باشند در بين اينها , لكن شما
نصيحتشان كنيد , با برادري با آنها رفتار كنيد. وقتي نصيحت
كرديد و آنها فهميدند راه چيست , اكثرا اينطور هستند كه تابع
مي شوند و بايد با اينها با برادري رفتار كرد و موعظه كرد و
نصيحت كرد . » 6
محور وحدت
ائمه جمعه در هر منطقه بايد محور و عامل وحدت باشند
هم در ميان تمامي روحانيون وحدت و انسجام نمايند و هم به
گونه اي رفتار و عمل نمايند كه تمامي اقشار و صنوف و نيز
گروهها و جريانهاي معتقد به نظام اسلامي ـ هر چند داراي
سلايق گوناگون باشند ـ و همچنين قبايل و دسته هايي كه ممكن
است در هر شهر و منطقه وجود داشته باشند را تحت لواي
اسلام و انقلاب جمع نمايند. حفظ و استمرار نظام اسلامي در
گروي وحدت و انسجام تمامي اقشار جامعه است و ائمه
جمعه در اين زمينه رسالت و مسئوليت بزرگي را برعهده دارند.
« آن روزي كه در بين مردم يك اختلافي پيدا بشود , بين مردم و
حكومت اختلاف پيدا شود , بين خود روحانيون ـ خداي
نخواسته ـ يك وقت اختلاف پيدا شود , آن روزي است كه
ممكن است آنها يك وقتي دخالت بكنند , مادامي كه همه مردم
با هم هستند , روحانيت هست در صحنه و مردم هم هستند در
صحنه , حكومت هم ـ با ـ مردمي است , اسلامي است , آنها
نمي توانند كاري بكنند . » 7
تفاهم با مسئولان
مسئوليت اصلي ائمه جمعه در هرمنطقه فعاليتهاي ديني و
فرهنگي است . در عين حال بايد ميان آنان و مسئولان منطقه
اعم از اجرائي و غير آن به منظور رفع مشكلات مردم مشورت ,
تبادل نظر و تفاهم و وحدت برقرار باشد. اين امر , تاثيرات
زيادي در خوشبين كردن مردم به نظام و جذب آنها به
نمازهاي جمعه دارد. و هرگاه خطا يا اشتباه و يا سو مديريتي
از آنان مشاهده شد با تذكر و نصيحت درصدد رفع آن برآيند و
از دخالت در اموري كه در حيطه مسئوليت آنها نيست پرهيز
كرده و حتي الامكان از علني ساختن آن از طريق تريبونهاي
جمعه اجتناب كنند.
امام خميني در سخنان متعدد خويش در جمع ائمه جمعه ,
اين مهم را مورد تاكيد و توجه خاص قرار دادند , ايشان
مي فرمايد : « ائمه جمعه بلاد نصب و عزل نكنند و كساني كه در
بين ارتش يا ساير ارگانها , انجمنهاي اسلامي دارند , اينها
دخالتهاي غيرچيزهايي كه برعهده آنها نيست نكنند. ارشاد
بكنند دولت را , ارشاد بكنند مامورين دولت را و همه كساني كه
در پيش آنها هست , آنها را ارشاد بكنند و اگر چنانچه كسي هم
گوش به ارشاد نداد , به مصادر اموري كه مسئوليت دارند
مراجعه كنند , حل خواهد شد . » 8
ائمه جمعه در سراسر كشور با ايفاي نقش پدري در منطقه
خويش , مي توانند به روش مسالمت آميز و مناسب , ميان
تمامي مسئولان تفاهم ايجاد كرده و مشكلات , كاستيها و
نارسائيها رابه گونه اي رفع نمايند كه خللي در وحدت و
اعتقادات مردم ايجاد نگردد.
« ائمه جمعه بايد خيلي مواظب باشند كه خداي نخواسته
اگر در يك جايي يك چيزي اتفاق افتاد و چه شد , با جهت
روحاني , جهت پدري حل كنند. اگر خداي نخواسته يك وقت
بنا باشد كه يك اعمال قدرت بخواهد بكند ـ براي اين كه امام
جمعه است ـ اين پاي خودش حساب نمي شود , پاي روحانيت
حساب مي شود , پاي اسلام حساب مي شود. از اين جهت اينها
وظيفه شان خيلي خطير است و بايد خيلي ملاحظه
بكنند . » 9
پاورقي :
1 ـ صحيفه امام , 15 , صص 483 ـ 484
2 ـ همان , ص 505
3 ـ همان , صص 503 ـ 504
4 ـ تبيان , دفتر دهم , ص 165
5 ـ صحيفه امام , ج 15 , ص 485
6 ـ همان , ج 16 , ص 99
7 ـ همان , صص 187 ـ 188
8 ـ تبيان , صص 218 ـ 219
9 ـ همان , ص 227
سوتيتر
امام خميني : آن چيزي كه در راس همه امور
است براي همه ماها , اول تهذيب نفس است و
در خلال او تهذيب مردم است . اگر انسان
خودش مهذب نباشد نمي تواند ديگران را
تهذيب كند , حرف اثر ندارد.
امام خميني : روحانيت بايد عضو فعال جامعه
باشد و مردم را هدايت و ارشاد نمايد. شما
آقايان ـ ائمه جمعه ـ هم بر امور جاري در محل
خودتان نظارت داشته باشيد و مردم را هدايت
كنيد.
امروزه به بركت تاسيس نظام جمهوري
اسلامي , دستگاه تبليغي و فرهنگي عظيمي در
اختيار روحانيون به ويژه ائمه جمعه سراسر
كشور قرار گرفته و بايد قدر آن را دانست و از
اين طريق به اصلاح و ارشاد و هدايت مردم
پرداخت .
حفظ و استمرار نظام اسلامي در گروي
وحدت و انسجام تمامي اقشار جامعه است و ائمه
جمعه در اين زمينه رسالت و مسئوليت بزرگي را
برعهده دارند
