ماسوله يكي از پنج روستا ـ شهر شگفت انگيز ايران و از
جذابترين مناطق مورد علاقه جهانگردان است . ماسوله زيبا و
سرسبز در غرب شهرستان فومن در استان گيلان در تقاطع سه
استان گيلان , زنجان و اردبيل واقع شده است و كوچكترين شهر
استان گيلان است . از ويژگيهاي مهم ماسوله نوع معماري آن
مي باشد. قرار گرفتن خانه ها به گونه اي است كه گويي پلكاني
بزرگ از كوه به دره كشيده شده باشد. در دوران رونق اقتصادي
بنابر نوشته ها و اسناد و مدارك موجود , ماسوله داراي چهارصد
واحد تجاري فعال در بازار , سه كاروانسرا كه روزانه سه الي
چهار هزار قاطر و اسب در آن تردد مي كردند , سه آسياب آبي كه
آرد مورد نياز جهت نانوايي ها را تامين مي نمود و دو دباغ خانه
كه پوست احشام ذبح شده را دباغي مي نمود بوده است . همچنين
تاسيس شهرداري از سال 1311 هـ . ش و اداراتي مانند ماليه ,
سجل احوال , پست و تلگراف , ژاندارمري و فرهنگ نيز از دلايل
عمده فراواني جمعيت و رونق اقتصادي به شمار مي رفته است .
يكي از عوامل مهم رونق اقتصادي , مركزيت ماسوله به عنوان
محل تردد كالا بين گيلان , زنجان و تبريز بوده است . اين روند تا
سال 1320 ادامه داشت و از آن زمان به بعد به عللي پديده
مهاجرت به سمت ركود اقتصادي آغاز شد و تا سال 1370 ادامه
يافت . به طوريكه در فاصله 1300 تا 1335 جمعيت از 5 الي
10 هزار نفر به 3 هزار و در سال 1370 به 727 نفر تنزل پيدا
كرد. دلايل عمده ركود اقتصادي و مهاجرت بي رويه را مي توان
در عوامل زير جستجو كرد :
ايجاد راههاي ارتباطي جديد و شوسه بين گيلان , زنجان و
آذربايجان از طريق منجيل , قزوين و اردبيل كه به كلي راه
ارتباطي ماسوله را قطع نمود و همچنين رواج صنايع ماشيني كه
موجب تقليل درآمد صنعت كاران محلي در ماسوله كه تعداد آنها
قابل ملاحظه بود گرديد. بايد توجه داشت كه ماسوله بخاطر
قدمت تاريخي , بافت سنتي و ويژگيهاي معماري در سال 1354
به شماره 1090 در فهرست آثار ملي ايران به ثبت رسيده
است .
سابقه تاريخي ماسوله
داستانهاي زيادي درباره سابقه تاريخي ماسوله آميخته اي
از واقعيت و اسطوره وجود دارد كه از آن جمله است كه , چون
عون بن علي از اسلاف پيامبراسلام (ص ) در طارم (روستايي در
انتهاي گيلان ) در جنگ شكست مي خورد و در گذر از دره
ماسوله فوت مي كند , يكي از حكام محلي شيعي تبار به نام
سيدجلال الدين او را در آنجا دفن مي نمايد و آنگاه بر مزار او
آرامگاه و بارگاهي ايجاد مي شود كه زيارتگاه شيعيان منطقه و
نهايتا منجر به سكونت در اطراف آن مي گردد.
صنايع دستي ماسوله
صنايع دستي ماسوله به دونوع فلزي و غيرفلزي تقسيم
مي شود.
صنايع فلزي ماسوله
اين صنعت بيشتر به عنوان ابزارسازي مطرح است تا آن كه
جنبه هاي هنري آن در نظر گرفته شود. ماسوله از نخستين
مكان هايي بوده كه اسلحه سازي در آنجا رواج پيدا كرده است , به
طوري كه در زمان فتحعلي شاه گلوله توپ در ماسوله ساخته
مي شده و ساختن تفنگ نيز رواج داشته است . از صنايع فلزي
ديگر چاقو , كارد , ساطور , قيچي , شمشير , داس , چكش , بيل ,
كلنگ , قفل و كليد , وسايل مسي مانند سيني , ماهيتابه , منقل ,
بوده است .
چاقوسازي
مواد مورد نياز از تهران تهيه مي شود و قيمت مواد با توجه
به قيمت روز بازار متغير است . مواد لازم شامل فولاد (كه از
قطعات كوچك و قراضه فولا د استفاده مي كنند) و شاخ گوزن
(كه از گرگان مي آورند) مي باشد. انواع سوهان , گيره , كوره , اره
آهن بر , سنگ , درل , چرخ نيز مورد استفاده قرار مي گيرد.
مراحل كار
ابتدا فلزات را به صورت قطعات كوچك در كوره قرار
مي دهند , پس از اينكه سرخ شد از درون كوره درمي آورند و
سپس چكش كاري مي كنند و شي مورد نظر را شكل مي دهند و
سپس آن را در آب قرار مي دهند تا سخت شود و بعد قطعات
چاقو را كه شامل دسته , تيغه و نگهدارنده متغير است و بطور
جداگانه ساخته شده اند , روي هم سوار مي كنند و براي روكش
روي دسته از شاخ گوزن استفاده مي كنند كه در آخرين مرحله , بر
روي دسته چاقو نصب مي شود.
استادكاران
استاد رحمان صولتي كه پنجاه و چند سال دارد و در اثر
سختي اين كار چهره اش مسن تر نشان مي دهد 45 سال است كه
به اين صنعت اشتغال دارد و از سن 5 سالگي به اين هنر روي
آورده است او علاقه اي ندارد كه فرزندانش راه وي را ادامه
دهند , چون اين بيشه را بسيار طاقت فرسا مي داند. كار ايشان در
واقع 24 ساعته است ولي بطور قراردادي از ساعت 7 صبح الي 8
شب كار مي كند و كارگري ندارد و كسي نيز علاقه اي به آموختن
اين صنعت از خود نشان نمي دهد تا راه ايشان را ادامه
دهد.
ايشان به طور فصلي كار مي كند. از اوايل پاييز تا موقع عيد
تفنگ مي سازد و در فصل بهار قيچي پشم بري گوسفند و در فصل
تابستان كارد و چاقو مي سازد.
حدود 5 نفر در ماسوله به اينكار اشتغال دارند كه از آن
جمله مي توان اسامي شعبان صولتي و ابراهيم بنيايي كه به اينكار
اشتغال دارند را نام برد.
مسگري
در قديم حدود 10 كارگاه مسگري در ماسوله فعال بوده كه
به كار ساختن ظرف , قابلمه و تابه مشغول بودند ولي به دليل
رواج يافتن ظرف هاي آلومينيومي كار آنها كساد شد , به طوريكه
اكنون تنها دو مسگري در ماسوله به فعاليت مشغولند كه كار آنها
فقط در حد سفيد كردن ظروف مسي با قلعه است .
صنايع غير فلزي
به دليل وجود مواد اوليه فراوان مثل پشم , چرم و چوب و
غيره اين صنايع رونق فراواني دارد.
چاروق يا چموش
نوعي كفش چوبي است . اين صنعت به صورت نسل اندر
نسل در خانواده استاد رايج بوده است و معلوم نيست كه از چه
زماني آغاز شده و تنها جايي است كه در ايران به اين هنر اشتغال
دارند. البته در زنجان هم مشابه آن ديده مي شود ولي اصلا قابل
مقايسه با چموش ماسوله نيست .
وسايل مورد نياز شامل كنده , چرم كوب , گازن چرم بري ,
چرم (چرم مورد نياز را از همدان تهيه مي كنند) نخ , موم عسل ,
كامواهاي رنگي (كه براي تزئين استفاده مي كنند) مي باشد.
روش كار
ابتدا چرم را با استفاده از چرم كوب مي كوبند , سپس پستايي
مي گيرند كه در واقع نوعي قالب است , در اين مرحله دوردوزي
مي كنند , مرحله آخر شامل تزئينات است كه يك گلوله كاموايي
رنگي براي تزئين آن به كار مي برند.
آشنايي با استاد كار اين صنعت
مرحوم استاد علي اكبر فردنيا كه به هنگام تهيه اين گزارش
85 سال سن داشت , چند سالي است كه مرحوم شده است . او
70 سال به اين پيشه اشتغال داشت و از ساعت 8 صبح الي 8
غروب غير از روزهاي تعطيل كار مي كرد. كارگري نداشت و حتي
فرزندانش نيز علاقه اي به دنبال كردن حرفه پدر نداشتند و حتي
به عنوان هنر جنبي هم اين صنعت را نياموختند , استاد پيرمرد
خوش اخلاق و خنده رويي بود كه سال هاي طولاني نشانه اي
آشنا براي ماسوله بود. شنيده ايم كه نوه اش اين هنر ويژه ماسوله
را زنده نگه داشته است .
موارد استفاده چموش
چموش كوچك بيشتر به عنوان تزئين استفاده مي شود و
اندازه هاي بزرگتر آن به عنوان روفرشي مورد استفاده قرار
مي گيرد.
محصولات بافتني
زنان ماسوله محصولات بافتني خود شامل روفرشي ,
عروسك بافتني , دستكش , جوراب , دستگيره و... را به مسافران
عرضه مي كنند
مواد مورد استفاده براي محصولات بافتني شامل پشم
گوسفند , دو ميل , پنج ميل , قلاب و كاموا مي باشد.
براي بافت جوراب پشمي از پشم گوسفند كه به صورت نخ
درآمده استفاده مي كنند كه معمولا با پنج ميل بافته
مي شود.
عروسكها هم ابتدا با دو ميل بافته مي شود و سپس داخل آن
را با خرده هاي كاموا يا پارچه پر مي كنند و سپس با استفاده از
قلاب بافتهاي تزئيني به روي آن انجام مي دهند. دستگيره ها نيز با
قالب بافته مي شوند.
بسياري از زنان بومي ماسوله كه ساكن هستند , اين كار را در
ساعات بيكاري به عنوان كار جنبي انجام مي دهند. نقشه ها و
طرح روي بافتني ها ابتكار خودشان است و يكي از تحفه هاي
پرطرفدار مسافران بخصوص در فصل تابستان است .
پنجره هاي مشبك چوبي
پنجره هاي چوبي خانه هاي سنتي ماسوله بخش مهمي از
فرهنگ معماري اين مكان كوهستاني را تشكيل مي دهد. اين
پنجره ها با استفاده از چوب درخت مازو ساخته مي شده است .
از استادان اين فن نصرت پور حبيبي بوده است . اين پنجره ها كه
به شيوه گره چيني اصالت ويژه يي به بناهاي ماسوله مي دهد ,
هنوز بر ساختار ويژه ماسوله خود نمايي مي كند. هر چند در
بناهاي جديدتر با ظرافت به مراتب كمتري به كار رفته است .
ماسوله گنجينه اي است از هنر و معماري و فرهنگ بومي كه بايد
با دقت و مراقبت حفاظت شود تا از گزند حوادث مصون بماند و
بخشي از فرهنگ و تاريخ اين ملت را به آيندگان منتقل سازد.
ث عبدالهي مقدم
ماسوله از نخستين مكانهايي بوده كه اسلحه سازي
در آنجا رواج پيدا كرده است و ساخت گلوله توپ و
تفنگ در آن رواج داشته است
پنجره هاي چوبي خانه هاي سنتي ماسوله بخش
مهمي از فرهنگ معماري اين مكان كوهستاني را
تشكيل مي دهد
ماسوله گنجينه اي است از هنر و معماري و فرهنگ
بومي كه بايد با دقت و مراقبت حفاظت شود تا از گزند
حوادث مصون بماند و بخشي از فرهنگ و تاريخ اين
ملت را به آيندگان منتقل سازد
|
رويدادهاي فرهنگي هنري
|
كنگره بين المللي استاد شهريار
خبرگزاري كار ايران : سفير جديد تركيه در ايران كه براي
بازديد از اماكن تاريخي و فرهنگي و همچنين آشنايي با
پتانسيل هاي اقتصادي آذربايجان شرقي به تبريز سفر كرده بود
با دكتر محمدعلي سبحان اللهي استاندار آذربايجان شرقي
ديدار و گفت وگو كرد.
بوزكورت اران سفير تركيه در تهران در اين ديدار گفت :
قبل از آغاز ماموريت در ايران , سفير كشورش در يونسكو
سازمان علمي , فرهنگي و تربيتي ملل متحد بوده و آشنايي لازم
با پيشينه درخشان فرهنگي و تاريخي ايران را دارد. وي گفت :
طبق هماهنگي هاي به عمل آمده بين مسئولان فرهنگي دو كشور
كنگره بزرگ استاد شهريار در ايران و تركيه به طور مشترك
برگزار خواهد شد. به گفته وي , هم اكنون در دانشگاه هاي تركيه
11 كرسي زبان و ادبيات فارسي داير شده است و طبق
قراردادهاي منعقده بين مقامات دانشگاهي دو كشور رشته زبان
و ادبيات تركي استانبولي در دانشگاه تبريز نيز داير خواهد شد.
استاندار آذربايجان شرقي در اين ديدار با اشاره به روابط
حسنه دو كشور همسايه در طول تاريخ آمادگي دانشگاه تبريز را
براي ايجاد رشته زبان و ادبيات تركي استانبولي اعلام كرد و
گفت : با ايجاد اين رشته در دانشگاه تبريز دانشجويان مي توانند
به منابع علمي به زبان استانبولي دسترسي داشته
باشند.
سفير تركيه در ايران و هيات همراه در سفر به تبريز از
مقبره الشعرا و بازار تبريز بازديد و با تجار و بازرگانان تبريزي
نيز مذاكراتي انجام داد.
تئاتر يكشنبه ها نيم بها شد
طرح بليت نيم بهاي تئاتر ويژه روزهاي يكشنبه به تصويب
رسيد.
حسين پارسايي , دبير شوراي مشورتي تئاتر شهر ضمن
اعلام اين خبر به ايسنا گفت : بليت كليه تالارهاي زيرنظر مركز
هنرهاي نمايشي روزهاي يكشنبه به صورت نيم بها فروخته
مي شود.
وي اجراي اين طرح را جهت جذب مخاطبان بيشتر براي
تئاتر دانست و تصريح كرد : معمولا يكي از روزهاي اول هفته
ويژه بليت نيم بها در نظر گرفته مي شود كه اين طرح براي سينما
در روزهاي شنبه به اجرا درمي آيد و حال براي تئاتر روزهاي
يكشنبه درنظر گرفته شده است . لازم به ذكر است روزهاي
يكشنبه معمولا روزهاي شلوغي در تئاتر است و انتظار مي رود
با اجراي اين طرح , استقبال از نمايش ها بيشتر شود.
|
|