« سقاتالارهاي مازندران » عنوان كتابي است اثر معصومه
رحيم زاده كه به يادمان هاي كهن و آيين و هنر خطه مازندران
مي پردازد.
كتاب در 326 صفحه , تمام رنگي روي كاغذ گلاسه و
قيمت 6000 تومان توسط اداره كل ميراث فرهنگي استان
مازندران منتشر شده است .
كتاب با پيش گفتار سهيلا رجايي علوي مديركل ميراث
فرهنگي استان مازندران آغاز شده است . وي سقاتالارهاي
مازندران (منطقه بابل ) يا به زبان محلي سقانفارها را به عنوان
يكي از نفيس ترين و غني ترين گنجينه هاي ناشناخته آييني ـ
هنري ايران كه ريشه در فرهنگ و معماري آيين سرزمين ايران
دارد , معرفي كرده است .
نويسنده نيز در مقدمه كتاب يك ماموريت ساده اداري
براي ديدار از يادماني تاريخي موسوم به سقاتالار « كيجاتالار »
در محوطه گورستان شهر بابل و در كنار تكيه اي به همين نام را
آغازگر پژوهشي طولاني دانسته كه نهايتا به صورت كتاب
حاضر درآمده است . به منظور آشنايي با مطالب مندرج ,
جمع بندي پايان كتاب از نظر خوانندگان گرامي
مي گذرد.
سقاتالارها به دو صورت ساده و بدون نقش و تزيين يافته
و آراسته به طرح و نقش و خط و رنگ مشاهده مي شوند , ليكن
از نظر شكل , نوع و سبك معماري , همه آن ها از اصل و قاعده
كلي و يكساني پيروي مي كنند. همه سقاتالارها داراي
سرستون هايي به شكل اژدهايي دهان گشوده اند. همه آن ها از
قطعات تزييني چوبي به نام شيرسر كه شبيه به نوعي مقرنس
كاري است بهره برده اند. همه آن ها بر روي پايه ساخته شده و
اجزا و عناصر ساختار معماري شان يكسان و مشابه است .
گمان مي رود سقاتالارهايي كه ساده و بدون نقش و
بي پيرايه اند با توجه به فرسودگي شان از قدمت و سابقه بيشتر
برخوردار باشند , ليكن به دليل عدم وجود خط يا نشاني از
تاريخ گذاري بر روي آن ها , تنها با انجام آزمايش هاي خاص
تاريخ سنجي مي توان عمرشان را محاسبه و تعيين نمود.
اما آن دسته از سقاتالارهايي كه با نقوش بي شمار و متنوع
تزيين و آراسته شده اند با توجه به نوشته ها و تاريخ روي آن ها ,
پيشينه شان به عهد قاجار باز مي گردد. هر چند با توجه به دلايل
و شواهد ارائه شده مي توان پيشينه معماري اين بناهاي آييني
را به ايران باستان رساند ليكن اين پرسش مطرح مي شود كه به
راستي چه عامل يا عواملي سبب شده تا در دوره قاجار برخي
از سقاتالارها اين چنين با نقوش گوناگون و متنوع برخود پيرايه
بندند
مي دانيم كه در عهد قاجار روابط ايران با غرب گسترش
يافت كه اين خود موجب شد تا تعدادي از باستان شناسان و
علاقه مندان به فرهنگ و تاريخ ايران زمين كه از غناي فرهنگ و
تمدن كشور ما آگاهي داشتند به همراه هيات هاي سياسي و
تجاري به ايران آمده و در مكان هاي گوناگون كشور به مطالعه ,
پژوهش و كاوش بپردازند.
اين كاوش ها عليرغم آن كه موجب شده تا شمار زيادي از
اموال و ميراث فرهنگي ما با كمال تاسف به موزه ها و گالري ها و
مجموعه هاي خصوصي غربيان سرازير شود اما از سويي سبب
رويكرد شماري از روشنفكران ايراني به تاريخ و گذشته كشور
شد و حساسيت و علاقه مندي و دقت نظر بيشتر آن ها را نسبت
به فرهنگ و تمدن ما برانگيخت . به دنبال چنين رويكرد و
حساسيتي بود كه مسئله هويت و فرهنگ و تمدن و تاريخ ايران
زمين به روزنامه هاي وقت آن دوره نيز كشيده شد و عامه مردم
به آن توجه نشان دادند. همچنين در اين عهد خاصه در دوره
مشروطيت با گسترش صنعت چاپ و سهولت دسترسي به
كتاب خاصه كتاب هاي مصور بود كه مردم به بسياري از متون
كهن و نو دست يافته و با تاريخ و ادب فرهنگ ايران بيش از
پيش آشنا شدند.
در استان مازندران كه از ديرباز يكي از كانون ها و مراكز
فرهنگي ايران زمين بوده اين برخورد انديشه و دسترسي و
آشنايي با كتاب هاي چاپي حتي در دل روستاها نيز به سرعت
صورت پذيرفت و به جرات مي توان گفت كه در خانه بيشتر
مردم مازندران ديوان حافظ و مثنوي مولوي و بوستان و
گلستان سعدي و شاهنامه فردوسي يافت مي شد. هنرمند بومي
كه الگو و نمونه اي از معماري آييني همواره در محيط
پيرامونش وجود داشت و هر روز با آن مواجه بود , زمينه
مناسبي جهت بروز خلاقيت هاي هنري خود يافت .
اين امر محدود به سقاتالارها نمي شد بلكه تكيه ها را هم
دربرمي گرفت و شايد نخستين كسي كه مبادرت به آراستن
سقاتالارها و نقش پردازي بر روي آن ها كرد خود الگو و
نمونه اي شد براي ديگر هنرمندان و پيرايه بستن بر ساير
سقاتالارها. خاصه نقاشي به نام « آقاجان نوايي » كه چندين
سقاتالار را نقاشي كرده و باقي نقاشان نيز به تاسي از او
نقاشي هايش را تقليد كردند. و بدين ترتيب بود كه شماري از
سقاتالارها با كپي برداري از نقوش متون و كتاب هاي مصور
عهد قاجار آراسته و تزيين شد.
ليكن هنرمند نقاش عاميانه با كمال آزادي و بدون هيچ گونه
وابستگي به سبك و سياقي خاص كه از ويژگي ها و خصلت هاي
بارز هنر عاميانه است ضمن به تصويركشيدن آنچه كه در
كتاب ها ديده خود نيز مبادرت به ترسيم موضوعاتي كه در
محيط پيرامونش مي ديد , كرد. موضوعاتي كه شامل همه چيز
مي شد. فعاليت هاي فردي و اجتماعي , سنت و دين و آيين و
رسوم و اقتصاد و معيشت و ورزش و رزم و بزم و... خلاصه
آنكه او خود را در به كارگرفتن موضوعات رها كرده و به همين
سبب است كه عليرغم آن كه بسياري از نقوش در سقاتالارها
مشابه و يكسانند ليكن هر سقاتالاري با داشتن نقش هايي كه
تنها منحصر به خود اوست از هويت و شخصيت خاص خود
برخوردار است .
و سخن آخر اين كه سقاتالارها به منزله كانون و مركز
فرهنگي و آييني حامل و شامل ميراث ملتي ديرپاست . در اين
مركز آييني و فرهنگي كه بي ترديد تنها منحصر و مختص به
جغرافيا يا فرهنگي خاص نيست مي توان يادگارهاي حماسي ,
اساطيري , سنتي , آييني , ادبي و هنري ملتي را به تماشا و نظاره
نشست كه داراي روحي مشترك و كيش و مذهب و آيين
مشتركند.
هنرمند بومي مازندراني كه به حفظ و صيانت و پاس داشت
چنين سنتي همت گماشته , در حقيقت نخست يك ايراني بوده
كه ميراث دار سنت و فرهنگ و ايمان و آيين سرزمين بزرگ و
كهنسال خويش است و با ساختن چنين بناهايي يا بهتر است
گفته شود حفاظت از چنين سنتي , به تاريخش , به فرهنگش , به
اعتقادات و باورداشت هاي و ادبيات و هنر معماري سرزمينش
عشق ورزيده و از سر مهر و اشتياق همه آن ها را در خزانه اي
گران بها و ارزشمند چون سقاتالارها پاس داشته
است .
سقاتالار , ميراث مشترك همه ايرانيان است , زيرا اصيل
بوده و حيات آن از پس قرون متمادي از سرچشمه دو سنت و
آيين قدسي نوشيده و سيراب شده و باليده است . هر چند بايد
اذعان كرد چند دهه اي است كه اين گنجينه بي بديل سخت مورد
بي مهري و غفلت قرار گرفته و پيكر خرد و كوچكش به دليل
ناآگاهي و عناد لجوجانه افرادي كه درك درستي از مفاهيم
باطني آن نداشته اند از يك سو و كم رنگ شدن و بي توجهي به
سنت و مواريث ارزشمند فرهنگي و تاريخي مان از ديگر سو ,
در حال خم شدن و فروريختن است . ليكن سقاتالارها همچون
شاخص و سنگ نشاني گرانقدر از گذشته , بي ترديد از اين
فرودها , فرازمند بيرون خواهند آمد زيرا چنان كه گفته اند سنت
و آيين و امر قدسي قدرتمندتر از آن است كه بتوان با تغيير
شكل يافتن و از خاطر بردن و جايگزيني پديده هاي نوظهوري
چون رايانه و ماهواره و فرهنگ غير و بيگانه , آن ها را از
خاطره ها زدود و به فراموشي سپرد. خاصه سنت و آييني كه
متعلق و مربوط به ملت كهن , ديرپا و نجيب ايران
باشد.
ارزش معنوي سقاتالارها به بركت معنويت هنر اسلامي به
اوج حيات خود رسيد. اين امر خود نشات گرفته از
سرچشمه هاي زلال دين اسلام است . از سويي ديگر فيضان
حضور روحاني و مقدس حضرت ابوالفضل (ع ) نيز اين بناي
آييني را سرشار از معنويتي زنده و درخشنده و پويا كرده است .
معنويت اسلام كه با زيبايي و جمال پيوند خورده و همچنين
روح هنر اسلامي كه به صفت جمال كه صفتي الهي است
آراسته در اين بنا به طرز بارز و چشمگيري بازتاب يافته است .
به بركت حضور اسلام سقاتالارها از هماهنگي , تعادل آرامش و
صفا و نجابت لبريز شده و صفاتي كه از خصايص آشكار و
روشن يك هنر ناب و اصيل است .
بي ترديد با اندك توجهي از سرمهر وعشق , سقاتالار به
مثابه گنجينه اي از هنر و ذوق و آيين و فرهنگ و سنت اين ملت
كهن , ققنوس وار از زير خاكستر آتشي كه ناآگاهي از يك سو و
فرهنگ بيگانه از سوي ديگر به پا كرده , بار ديگر زنده و سرشار
از حياتي نو , سربرخواهد كرد. زيرا كه مانند خود حيات ,
توانمند و نيرومند است . با اين گفتار به سخن خود پايان
مي دهيم كه « فقط آثار اصيل يعني آن ها كه مستقيما از باطن
طبيعت و زندگي اقتباس شوند مانند خود طبيعت و زندگي
هميشه جوان و توانا مي مانند زيرا تعلق به هيچ عصر معيني
ندارند بلكه متعلق به انسانيت اند » و سرانجام از كلام مولانا
مددجسته و از زبان ايشان مي گوييم :
هم دعا از تو , اجابت هم زتو
ايمني از تو مهابت هم زتو
گرخطا گفتيم اصلاحش تو كن
مصلحي تو , اي تو سلطان سخن
شايد نخستين كسي كه مبادرت به آراستن سقاتالارها و
نقش پردازي بر روي آن ها كرد خود الگو و نمونه اي شد براي
ديگر هنرمندان و پيرايه بستن بر ساير سقاتالارها
ارزش معنوي سقاتالارها به بركت معنويت هنر اسلامي به
اوج حيات خود رسيد. اين امر خود نشات گرفته از
سرچشمه هاي زلال دين اسلام است
|
رويدادهاي فرهنگي هنري
|
رقابت چهار هزار و پانصد عكاس در دومين جشنواره عكس
مهر
چهار هزار و پانصد عكاس آثار خود را براي شركت در دومين
دوره جشنواره عكس مهر كه با مشاركت دفتر بهداشت و تغذيه
وزارت آموزش و پرورش برگزار خواهد شد , ارسال كرده اند. به
گزارش ستاد خبري دومين جشنواره عكس مهر , عكاسان زير 18
سال , آثار خود را براي شركت در بخش دانش آموزي و عكاسان
بزرگسال آثار خود را براي شركت در بخش بزرگسال اين
جشنواره در هر دو گرايش آموزش و پرورش از نگاه دوربين و
آزاد ارسال داشته اند.
بر پايه اين گزارش , هيات انتخاب جشنواره با حضور شش نفر از
همكاران دفتر انتشارات كمك آموزشي از 23 تير ماه كار خود را
آغاز كرده تا پس از پايان انتخاب اوليه آثار , داوران شامل سه
عكاس حرفه اي , يك گرافيست و يك نفر از سردبيران مجلات
رشد , آثار برتر را معرفي نمايند.
نمايشگاه آثار برگزيده و مراسم اهداي جوايز نفرات برتر دومين
جشنواره عكس مهر , مهر ماه سال جاري در تهران برگزار خواهد
شد.
« شهود و شيدايي » به مناسبت ميلاد امام خميني (ره )
برنامه تلويزيوني « شهود و شيدايي » به مناسبت ميلاد امام
خميني (ره ) تهيه و توليد خواهد شد.
« شهود و شيدايي » نام طرحي تلويزيوني است كه از سوي مركز
امور رسانه اي براي موسسه عروج فيلم (وابسته به موسسه تنظيم
و نشر آثار امام خميني (ره ) ارسال شده و مورد تصويب موسسه
ياد شده قرار گرفته است .
عروج فيلم با تصويب و اعلام پشتيباني از ساخت اين طرح آن را
براي شبكه دوم سيما ارسال كرده تا پس از تصويب نهايي ,
مراحل اجرايي ساخت آن آغاز شود.
طرح برنامه « شهود و شيدايي » در شرح و تفسير مقام عرفاني
حضرت امام خميني (ره ) , با رجوع به اشعار ايشان و با حضور
استادان و شاعران متعهد به صورت موضوعي تنظيم شده است
كه در صورت توافق شبكه دوم سيما به مناسبت ميلاد امام
خميني تهيه و توليد خواهد شد.
نمايش گزيده اي از آثار گنجينه موزه هنرهاي معاصر به همراه آثار
دوتن از زنان نقاش نوگراي ايراني
نمايش برگزيده اي از آثار هنرمندان اكسپرسيونيسم انتزاعي
همزمان با پنجمين نمايشگاه پيشگامان هنر نوگراي ايران با
نمايش آثار دوتن از زنان نقاش , « بهجت صدر و منصوره
حسيني » روز 27 تير ماه سال جاري در موزه هنرهاي معاصر
تهران گشايش يافت .
بنابر گزارش روابط عمومي موزه هنرهاي معاصر تهران : اين
نمايشگاه به عرضه آثار دو تن از زنان هنرنوگراي ايران اختصاص
دارد. بهجت صدر هنرمندي بدعت گذار و جست و جوگر است
كه تلاش ها و آثارش از او شخصيتي برجسته در نقاشي و هنر
انتزاعي ايران به جاي گذاشته است .
منصوره حسيني نيز هنرمندي است كه با نمايش ريتم عناصر
بصري در آثارش گامي نو در زبان تصويري و انتزاعي نقاشي
نوگراي ايران برداشته است .
بنابر همين گزارش : تعداد 250 اثر نقاشي از اين دو هنرمند
حاصل سال هاي 1335 تاكنون در اين نمايشگاه به تماشا گذاشته
مي شود.
همزمان با اين نمايشگاه كه تا 6 شهريور ماه سال جاري
ادامه دارد , نمايشگاه آثار هنرمندان اكسپرسيونيسم انتزاعي
همچون جكسون پولاك , ويلم دكونينگ , مارك روتكو ,
پي يرسولاژ , مارك تويي و... به نمايش درمي آيد.
|
|