انتقال رسمي قدرت به دولت عراق در هشتم تيرماه يعني
دو روز قبل از تاريخ مقرر از جهات مختلف داراي اهميت
است .
انتقال قدرت در عراق , در حالي صورت گرفت كه سران
ناتو در تركيه گردهم آمده بودند.
بطور قطع اين رويداد را مي توان از جنبه هاي مختلف
سياسي و امنيتي (داخلي و خارجي ) مورد بررسي قرار داد , اما
آنچه كه داراي اهميت بيشتري است , اثرات و پيامدهاي اين
رويداد است كه بايد باكنكاش در رفتار كنش گران و بازيگران
اصلي به اين مهم دست يافت .
بطور كلي اين رويداد را مي توان در سه سطح مشخص
مورد بررسي قرار داد :
سطح اول ـ داخلي , اين سطح به بررسي پيامدهاي سياسي و
امنيتي انتقال زود هنگام قدرت در داخل عراق مي پردازد.
سطح دوم ـ منطقه اي , سطح دوم به بررسي اثرات سياسي و
امنيتي انتقال قدرت در عراق بر كشورهاي پيراموني
مي پردازد.
سطح سوم ـ بين المللي , در اين بخش به سياستهاي امنيتي
آمريكا در عراق بعد از انتقال قدرت دراين كشور پرداخته
خواهد شد.
(الف ) سطح داخلي , امنيت در اولويت
با انتقال قدرت به عراقي ها , دولت موقت اميدواراست
بتواند كليه امور جاري كشور را بطور كامل در اختيار بگيرد , اما
شرايط سياسي و امنيتي موجود در عراق ازجمله مولفه هايي
است كه اين دولت نمي تواندآن را ناديده بگيرد.
اياد علاوي , نخست وزير موقت عراق , بازسازي نيروهاي
امنيتي براي مبارزه با تروريسم را اولويت دولت خود اعلام
كرده است .
كارشناسان معتقدند بسنده كردن دولت اياد علاوي به
مشروعيت نسبي در داخل , اين توانايي را از اولين دولت بعد از
رژيم بعثي عراق سلب كرده است تا بتواند مشكلات خود را به
تنهايي حل نمايد , مشكلاتي كه بطور قطع شمشير دولبه اي
است كه مي تواند دولت اياد علاوي و حتي شخص وي را
قرباني كند.
در اين خصوص سيد عبدالعزيزحكيم , رييس مجلس
اعلاي انقلاب اسلامي عراق مي گويد : « انتظارمي رود مردم
عراق بعد از انتقال قدرت هم روزهاي دشواري را در پيش رو
داشته باشند » .
به اعتقاد برخي كارشناسان خشونتهاي فزاينده ناشي از
عدم كنترل كامل امنيتي و مشكلات اقتصادي پاشنه آشيل
دولت علاوي است كه ممكن است وي در آينده بهاي سنگيني
براي آن بپردازد.
دولت جديد باتوجه به شرايط خودـ ناتواني ازاداره كامل
امنيتي عراق ـ تصميم گرفته است تامين امنيت كشور را با
مشاركت نيروهاي ائتلاف به انجام برساند و بر همين اساس از
آنها خواسته است تا در تامين امنيت حامي نيروهاي عراقي
باشند.
علاوي در قالب بازسازي , در صدد ايجاد كميته امنيت
ملي در سطح وزارت و با شركت وزراي عمده دولت خود
مي باشد تا استراتژي امنيتي مورد نظر خويش را از طريق يك
مركز عمليات هماهنگ كننده براي كنترل تمامي فعاليتهاي
مربوط به امنيت ملي , اعمال كند.
از سوي ديگر برخي گروهها و احزاب سياسي فعال در
داخل عراق با اين رويداد محتاطانه برخورد كردند.
برخي گروه هاي عراقي با متهم كردن اعضاي جديد دولت
عراق به « سرشناس نبودن , انتخاب نشدن ازسوي عراقي ها ,
منصوبين اشغالگران و تحميلي ها » , معتقدند كه اين تشكيلات
قانوني نيست , اما به رغم وجود مخالفين , علاوي با دولت
خود اسناد انتقال قدرت را در اختيار گرفت .
نگراني هاي كردهاي عراق
هنوز برخي گروهها مانند كردها نگرانند.نگاه كردهاي عراق
به انتقال قدرت , نگاهي مثبت بوده اما ترديد آميز وبدون
شادماني , آنها كماكان نسبت به نيروهاي اشغالگر سوظن دارند
و در انتظار تدوين قانون اساسي آينده عراق هستند , تا نظم
مورد نظر خود را(فدرالي )برجسته كرده و خود را به تحقق آن
نزديك نمايند.
منطقه كردستان عراق پس از 13 سال جدايي و
خودمختاري از اين كشور روز هشتم تيرماه بطور رسمي به
عراق پيوست .
در همين راستا « جلال طالباني » رهبر اتحاديه ميهني و
« مسعود بارزاني » رهبر حزب دمكرات كردستان عراق , تهديد
كرده بودند كه در صورت مخالفت دولت انتقالي با ايجاد نظام
فدرالي در اين كشور , از مشاركت در حكومت مركزي
كناره گيري خواهند كرد.
نگراني كردهاو تهديدآنها باعث شد كه « غازي عجيل
الياور » رييس جمهوري عراق باانتشار بيانيه اي برايجاد نظام
فدرالي در اين كشور تاكيد كند.
رييس جمهوري عراق اين نظام فدرالي را همراه با وجود
تعادل ميان دستگاه هاي مناطق خودمختار و دولت مركزي و
حفظ حاكميت دولت , دانسته بود. اما ذكر چند نكته مهم از
منظرداخلي ضروري بنظر مي رسد :
1 ) برخي كارشناسان پيش بيني كرده اند باانتقال قدرت به مردم
عراق , اين كشور در كوتاه مدت كماكان دچار خشونتهاي
پراكنده خواهد بود. ايجاد تشكيلات امنيتي و پليسي و استفاده
از بعثي هاي قديمي در ساختار اين تشكيلات نمي تواند كمربند
امنيت ملي عراق را مستحكم نمايد , چرا كه سطح امنيتي در
داخل دچار گسست و شكاف شده است .
2 ) مهمترين حاصل اين خشونتها , ايجاد محدوديت است ,
محدوديتي كه با آمال عراقي ها در تضاد خواهد بود. مشت
آهنين علاوي بطور قطع , بخشي از سطوح قدرت در عراق را
ناراضي خواهد كرد و اين موضوع مي تواند , آسيبهاي جدي را
بر دولت موقت وارد نمايد.
3 ) آينده سياسي كردهاي عراق حداقل در كوتاه مدت تضمين
است , از ديدگاه برخي كارشناسان نقش آنها در تحولات
سياسي عراق بعد از خروج تدريجي عمده نيروهاي خارجي از
اين كشور , به چالش كشيده خواهد شد.
ايجاد نظام فدرالي در عراق , باماهيت سرزميني ازيكسو
وقومي ومذهبي از سوي ديگر در تضاد خواهد بود وبنظر
مي رسد كردها بازهم بايد براي آنچه كه سالهادر پي آن بوده اند ,
تلاش كنند.
ثبات عراق وابسته به ثبات كردستان است واعراب عراقي
نيز به اين موضوع واقفند , برهمين اساس تلاش دارند برخورد
محتاطانه اي با اكراد داشته باشند.
نظام فدرالي در عراق , نظامي نيست كه شرايط فعلي نظام
بين الملل و منطقه اي اجازه بروز به آن بدهد.
از سوي ديگر نظام حاشيه منطقه اي عربي , يعني تركيه و
ايران باانتقال قدرت در عراق , موافق هستند.
جمهوري اسلامي ايران از هرگونه اقدامي كه در جهت
منافع ملت عراق باشد. تاكنون استقبال كرده است و اعتقاد
دارد كه ثبات وامنيت در عراق به معناي ثبات وامنيت در كل
منطقه است .
از همان ابتداي اشغال عراق توسط آمريكا , تهران بر
خروج نيروهاي اشغالگر از اين كشور تاكيد داشت و در تمام
مواضع خود بر انتقال واقعي قدرت به مردم عراق تاكيد كرد.
درهمين رابطه سخنگوي دولت جمهوري اسلامي اظهار
داشت : « جمهوري اسلامي از هراقدامي كه در جهت خاتمه
دادن به اشغال همسايه اين كشور توسط نيروهاي خارجي
باشد , استقبال مي كند. ما از پيش ديدگاه رسمي خود را نسبت
به عراق اعلام كرده ايم و از هر اقدامي كه حاكميت عراق را به
اكثريت مردم اين كشور بازگرداند و به اشغال كشور همسايه ما
خاتمه دهد , استقبال مي كنيم . »
البته حضور آمريكا در عراق , تهديدي عليه منافع و امنيت
ملي جمهوري اسلامي است , اما بدون شك تعامل حساب شده
ايران در منطقه بطور قطع مي تواند تهديدهاي متوجه تهران را
كاهش دهد.
تركيه هم با انتقال قدرت در عراق , مواضع مناسبي را
اتخاذ نمود. وزارت امورخارجه تركيه , با صدور اطلاعيه اي از
تفويض حكومت به دولت موقت عراق ابراز خشنودي كرد.
به گزارش خبرگزاري « آناتولي » , در اين اطلاعيه از تفويض
حكومت به دولت موقت عراق به عنوان پايان اشغال عراق ياد
شده و آمده است : « دولت موقت عراق پس از اين بطور رسمي
اختيار و مسووليت اداره عراق را عهده دار است .
تركيه آماده ياري و همگامي با دولت موقت عراق براي
برقراري صلح , آرامش , ثبات و دمكراسي در آن كشور است » .
تركيه در حال حاضر نگران بخش كردنشين خود (شمال
عراق ) مي باشد و بنظر مي رسد در آينده با توجه به مساله
كردها , باز هم مشكلات مرزي با عراق داشته باشد اما آنكارا
اميدوار است از طريق ارتباط با اكراد , از مسائل امنيتي آتي
جلوگيري نمايد.
3 ـ سطح بين المللي , عراق وبلوك غرب
ثبات و موفقيت در عراق براي آمريكا بسيار اهميت دارد و
از ابتداي اشغال اين كشور , امنيت وحفظ ثبات اين كشور براي
واشنگتن از هرچيزي بيشتر داراي اولويت بوده
است .
نگاهي به اقدامات آمريكا در عراق بعداز اشغال اين
كشور , اين موضوع را ثابت مي كند كه فاز امنيتي براي كاخ سفيد
بعد از اشغال عراق , از هراقدام ديگري با اهميت تر بوده است .
مجموعه كشورهاي غربي در عراق دو فضاي متفاوت را
تجربه كردند , اول مسئله يكجانبه گرايي آمريكا , در اين فضا
آمريكا به همراه انگليس , تلاش داشت تا بدون همراهي ساير
كشورها سياست هاي خود را در عراق عملي كند.
مخالفين غربي اشغال عراق يعني فرانسه و آلمان , بارها
خود را در مقابل آمريكا قرار دادند و اقدامات يكجانبه گرايي
اين كشور را در عراق نكوهش كردند.
اما به تدريج فشارهاي امنيتي در عراق از يكسو و فشار
افكار عمومي هدايت شده توسط برخي مخالفين جنگ , باعث
شدآمريكا اقدام به تعديل رفتار يكجانبه خود در عراق نمايد.
اين تعديل رفتاري البته با اقدامات يكجانبه محدود
ومشاركت دادن آلمان و فرانسه در برخي حوزه هاي اقتصادي
منطقه نمود پيدا كرد , بطوري كه كشورهاي غربي بطور يكپارچه
دست خود را با يكديگر فشردند.
اجلاس گروه 8 در ويرجينياي آمريكا , نشست مشترك در
ايرلند و نشست سران ناتو در تركيه همگي نشان داد كه غرب در
خصوص منافع خود به اجماع رسيده و اروپا از يكطرف به نقش
آمريكا به عنوان كشور مسلط اعتراف كرده است واز طرف ديگر
آمريكا به شراكت اروپا در منافع اقتصاد جهاني اذعان كرده
است .
بنابراين انتقال قدرت در عراق , در زماني كه سران ناتودر
تركيه گرده آمده بودند نشان داد كه غرب مايل است عراق ثبات
پيدا كند وحاضر است براي اين ثبات وامنيت ناتو را هم وارد
اين حوزه كند.
انتقال قدرت در عراق , چند جانبه گرايي آمريكا را روشن
كرد ونشان داد كه واشنگتن واقعيت جهاني را پذيرفته است
ونمي خواهد خود را در مقابل ديگراني قرار دهد كه بناست از
آنها در حوزه هاي سياسي ديگر استفاده كند.
(ب ) سطح منطقه اي , عراق ونظام منطقه اي عربي
نظام منطقه اي عربي و بطور مشخص زير سيستم خليج
فارس روز هشتم تيرماه با تولد دولتي با ويژگيهاي نوين روبرو
شد.
اين نظام پيش از آن با دولتي خودكامه ومتجاوز تعامل
داشت , البته اين تعامل بر اساس منافع بازيگران اين نظام
تنظيم شده بود. بعبارتي در مقطعي اين تعامل براساس
همگرايي بادولت بعثي تعريف مي شد(جنگ عراق عليه ايران )
وگاهي اين تعامل سمت و سويي منفي داشت (جنگ عراق عليه
كويت ) اما آنچه مسلم بود دول عربي , براي عراق نقشي
متعادل كننده در منطقه قائل بوده اند ونه بهم زننده توازن
منطقه اي .
بر همين اساس است كه وقتي احساس كردند نظم
منطقه اي عربي باحمله صدام به كويت درحال فروپاشي است ,
از غرب كمك گرفتند تا متعادل كننده نظم مورد نظر آنها باشد.
با حذف صدام , كشورهاي عربي تلاش مي كنند تا عراق , به
نقطه متعادل مورد نظربرسد , عراقي كه بتواند همگرا با
كشورهاي منطقه باشد و نه واگرا0 پيامدهاي فوري انتقال
قدرت درعراق بعد از گذشت دو روز , نمايان شد و برخي
كشورهاي عربي مانند اردن ضمن به رسميت شناختن دولت
عراق , به بازگشايي نمايندگي خود در بغداد اقدام كردند.
بطور كلي انتقال قدرت در عراق باتوجه به رويكرد مثبت
كشورهاي عربي منطقه حاوي چند نكته اساسي است :
1 ـ مشروعيت بخشي كشورهاي عربي به دولت جديد عراق ,
مي تواند اين كشور اشغال شده را زودتر به نهادهاي سياسي و
اقتصادي عربي نزديك كند واين براي دولت جديد علاوي ,
يك امتياز محسوب مي شود.
البته كشورهايي مانند سوريه ومصر برخورد احتياط آميز
بيشتري داشتند اما برخي كارشناسان معتقدند اين دو كشور نيز
بتدريج با دولت علاوي ارتباط نزديكي پيدا مي كنند و علاوي
مي تواند مطمئن باشد كه دولتهاي عربي با نفوذ , درآينده
دولتش را حمايت خواهند كرد.
2 ـ به اعتقاد كارشناسان ورود عراق به مجموعه هاي
سياسي و اقتصادي عربي , مي تواند به كمرنگ شدن موقعيت
ديدگاههاي افراط گرايانه در سطح منطقه كمك كند.
3 ـ حمايت دولتهاي عربي منطقه از دولت عراق و تثبيت
حاكميت در عراق , در كاهش تحركات القاعده در منطقه موثر
خواهد بود.
عراق از نبود امنيت و باز بودن منفذهاي امنيتي ومرزي
بسيار نگران است و اين در گفته هاي علاوي بخوبي مشهود
است .
علاوي بعد از انتقال قدرت در عراق , تامين امنيت را در
زمره اقدامات مهم و اساسي دولتش عنوان نموده و از نبود
امنيت و رسوخ نيروهاي خارجي به داخل خاك عراق اظهار
نگراني كرده است .
باانتقال رسمي قدرت به دولت عراق , كشورهاي عربي
كمك به چنين دولتي را براي خود مهم و اقدامي اساسي تلقي
خواهند كرد و مسووليت بيشتري را در جهت ثبات و امنيت
اين كشور پذيرا خواهند شد.
بعبارتي ثبات در عراق وسركوب هرگونه تحرك از سوي
نيروهاي خارجي مي تواند , كشورهاي عرب پيرامون عراق را
اميدوار به امنيت بيشتر نمايد.
در اين زمينه وزير كشور عراق قبل از انتقال قدرت حتي
بطور تلويحي به برخي كشورهاي منطقه هشدار داده بود كه آنها
بايد از تضعيف عراق و تحقق اهداف راهبردي خود در عمليات
تروريستي عليه اين كشور دست بردارند.
بهر صورت اقدام كويت , اردن , عربستان و ديگر كشورهاي
عربي نسبت به حمايت از دولت جديد نشان داد كه آنها
مي خواهند مسووليت جديدي درخصوص امنيت عراق داشته
باشند.
خبرگزاري جمهوري اسلامي
دولت علاوي در تلاش است تا با كسب مشروعيت
سياسي از جانب رژيمهاي عرب منطقه , سرزمين
اشغال شده عراق را زودتر به نهادهاي سياسي و
اقتصادي اعراب نزديك كند
بعضي گروههاي عراقي با متهم كردن اعضاي
جديد دولت عراق به مشهور نبودن , مرتبط نبودن با
آرا مردم , منصوب شدن از سوي اشغالگران و
تحميل شدن بر ملت عراق , معتقدند كه اين دولت
قانوني نيست
