تاملي ديگر در حكمتهاي زيباي « نماز »
قسمت دوم
احمد محسن زاده
مرحوم حاج سيد احمد مي گفت : شبي در ماه رمضان من
در پشت بام خوابيده بودم , بلند شدم ديدم كه صدا مي آيد و
بعد متوجه گشتم كه آقاست كه در تاريكي در حال نماز خواندن
است و دستهايش را به طرف آسمان بلند كرده و گريه مي كند.
برنامه عبادي ايشان اين بود كه شب تا صبح در ماه مبارك
رمضان نماز و دعا ميخواندند و بعد از نماز صبح و مقداري
استراحت , صبح زود براي كارهايشان آماده بودند . (26 )
يكي از همراهان امام گفت : آن روزي كه خبر شهادت حاج
آقا مصطفي را به ايشان داديم و ما اجازه گرفتيم كه براي
كارهاي دفن به كربلا برويم , آن روز ما خيال كرديم كه امام
ناراحت مي شود و حتي برايشان دكتر آوردند كه وقتي امام اين
موضوع را فهميدند گفتند كه « حالا براي من دكتر مي آورند. »
آن روز ما فكر كرديم كه امام به نماز جماعت نمي روند ولي
ديديم كه امام سر وقت , نماز رفت . (27 )
اين درس عملي است كه روح خدا(ره ) از انبيا آموخته
است زيرا اولين برنامه عملي كه انبيا به آن دعوت مي كردند
نماز بود. اولين فرمان خداوند باريتعالي به حضرت موسي (ع )
بعد از رسيدن به مقام نبوت نماز بود.
كه فرمود : واقم الصلاه لذكري » (28 ) آري نماز تفكر , اعتقاد ,
ادب , طهارت , رعايت حقوق ديگران , عمل , شيوه , الگو ,
خواسته , خط و آينده هر انسان را روشن مي سازد. معلم و مربي
بزرگ اخلاق اسلامي بعد از معصومين خميني كبير(ره )
مي فرمايد : « نماز كه كارخانه آدم سازي است » . )(29 ) زيرا در
نماز شرايط و آدابي نهفته است كه تمام نظامها و برنامه هاي
اخلاق اسلامي را به طور خود كار تنظيم و اصلاح مي كند.
مقام معظم رهبري نيز در اين رابطه مي فرمايد : « نماز درس
ادب , درس پوشش و عفاف , درس وحدت , درس مراعات
حقوق ديگران , درس طهارت است , نماز گنجينه ذكر و راز
است , نماز انباشته از رمزها و سرهاست » (30 )
حكمت سلام نماز
در مورد حكمت سلام نماز آمده است كه انسان وقتي
ملاقات و مناجاتش با خدا تمام شد و به ميان مردم برگشت , به
آنان سلام مي دهد. آيه الله جوادي آملي فيلسوف عارف
مي فرمايد : يكي از عرفاي بزرگ اسلام سخني دارد كه در كتاب
« سرالصلاه » امام خميني (ره ) هم آمده است وي مي گويد : كسي
كه در نماز حواسش پيش غير خدا و متوجه زندگي است
چگونه به خود اجازه ميدهد در پايان نماز بگويد : « السلام
عليكم و رحمه الله » چون پيغمبر اكرم (ص ) فرمود : « المصلي
يناجي ربه » (31 ) نماز گزار مشغول مناجات با خدا است , پس با
مردم و در جمع ديگران نيست . وقتي نمازش تمام شد و
مناجاتش با خداي سبحان به پايان رسيد , از حضور خدا
برمي گردد و در بين مردم قرار مي گيرد و چون وارد جمع ديگران
مي شود مي گويد : السلام عليكم ... » افرادي كه در مجمع و
مجلس در كنار يكديگر نشسته اند هيچ كدام به يكديگر سلام
نمي كنند , زيرا در حضور يكديگرند. كسي كه در آن جمع نيست
و از جاي ديگر وارد ميشود سلام مي كند. سلام آخر نماز نه
دعاست و نه ذكر , بلكه تحيت است . لذا اگر در وسط نماز كسي
عمدا بگويد : « السلام عليكم » , نمازش باطل است . و اگر اشتباها
گفت دو سجده دارد. سلام آخر نماز بعنوان تحيت و درود
است , چون نماز گزار با خدايش مناجات مي كند و در بين مردم
نيست , وقتي كه نمازش تمام شد و از مناجات با خدايش
برگشت و زميني شد و به جمع مردم پيوست , به مردم سلام
مي كند. آن عارف بزرگوار مي گويد :
من در تعجبم كسي كه حواسش پيش زندگي است و اصلا
با خدا مناجات نكرده و از مردم جدا نشده چگونه به خود
اجازه ميدهد كه بگويد : « السلام عليكم و الرحمه ... ! » ((32 )
امام راحل (ره ) خودش مخلص , و همه كارهايش براي خدا
بود.
مقام معظم رهبري (دام ظله العالي ) فرمانده كل قوا در مورد
مقتدايش خميني كبير مي فرمايد : او در دل , يك انسان مخلص
و پرهيزكار بود در همه كارها آن بزرگوار براي خدا و در راه خدا
و بنام خدا حركت مي كرد و عمل مي كرد . » (33 )
خداوند باريتعالي به بعضي از حالات بندگانش توجه
خاص دارد و به آنها نظر مي كند از آن موارد است كه بندگان به
نماز ايستاده باشند كه اين مسئله اهميت نماز را مي رساند.
پيامبر بزرگ اسلام مي فرمايد : « اذا قام العبد المومن في صلاته
نظر الله اليه حتي ينصرف و اضله الرحمن من فوق راسه الي
افق السما و المائلكه تحفه من حوله الي افق السما. » چون
بنده مومني به نماز برخيزد خداوند متعال با نظر رحمت به
سوي او نگاه مي كند تا نمازش را تمام كند و رحمت خداوند بر
او سايه مي افكند از بالاي سرش تا افق آسمان و فرشتگان در
اطراف او تا افق آسمان گرد مي آيند.
لذا پيامبر اسلام (ص ) نماز را بيشتر دوست داشت و مي فرمود :
« وقره عيني في الصلاه » (34 )
كه شاعري در اين زمينه سروده است :
نوري كه در آن نجات هر مرد و زن است
خود نور نماز است كه ظلمت شكن است
احمد (ص ) كه جهان منور از جلوه اوست
فرمود نماز نور چشمان من است (35 )
و نيز فرمودند : از دنياي شما چند چيز را بيشتر دوست
دارم , يكي از آنها نماز است و به اندازه اي نماز مي خواند تا
اينكه پاهاي مباركش درد مي گرفت و متورم مي شد.
اهميت نماز
همان طور كه نماز اولين بنده فروع دين , اولين سفارش
تمام انبيا و امامان و اوصيا الهي است آخرين سفارش آنها
نيز مي باشد. و بهترين حالات بزرگان دين اعم از معصومين (ع )
و ساير جانشينان آنهاست كه در تاريخ و سيره بيشتر در اين
رابطه سخن گفته شده است .
كه بعنوان نمونه به چند مورد آن اشاره مي شود.
پيامبر(ص ) مي فرمايد : « اني احب الصلاه » (36 ) من نماز را
دوست دارم و نيز امام حسين (ع ) مي فرمايد : « فهو يعلم اني
كنت احب الصلاه له » پس خدا مي داند همانا من نماز را دوست
مي دارم (37 ) و در زيارت آل يس كه به امام زمان (عج ) اين چنين
سلام مي دهيم : « السلام عليك حين تصلي و تقنت » سلام بر تو
هنگامي كه به نماز و قنوت مي ايستي . امام حسن مجتبي (ع )
مي فرمايد : ماكان في الدنيا اعبد من فاطمه (س ) » (38 ) عابدتر از
حضرت فاطمه (س ) كسي در دنيا نبود. امام باقر(ع ) مي فرمايد :
« بر پدرم وارد شدم كه در عبادت بود , پاهايش ورم كرده ,
رنگش متغيير , چشمانش از گريه سرخ , پيشانيش نشان سجده
داشت , به گريه افتادم . وقتي متوجه من شد فرمود : فلان نوشته
را بياور! , در آن نوشته , از عبادت هاي علي (ع ) مقداري بر من
خواند و فرمود : چه كسي مي تواند همچون علي (ع ) عبادت
كند . » (39 ) اما اهميت عبادت به اندازه اي است كه بزرگان و
پيشوايان معصوم (ع ) با اين عبادتها و نمازها به درگاه ايزدي
مي گفتند « ما عبدناك حق عبادتك » (40 )
حتي برخي از پيروانان بزرگ ائمه اطهار(ع ) زندگي را
براي نماز مي خواستند سلمان فارسي مي گويد : « اگر سجده
نبود , من آرزوي مرگ ميكردم . » « لولا السجود لله ... لتمنيت
الموت » (41 ) ملا هادي سبزواري در قنوت نماز شب خود ,
دعاي جوشن كبير را ميخواند كه از دعاهاي ماثور و طولاني
ميباشد و شامل هزار نام و صفات خداوند متعال است (42 ) .
بنيانگذار جمهوري اسلامي خميني كبير(ره ) يكي از
اهداف انقلاب اسلامي را ترويج نماز مي داند در اين مورد
مي فرمايد : شما انقلاب اسلامي كرديد كه اسلام را ترويج كنيد ,
كه اسلام و احكام اسلام را پياده كنيد. در اسلام از نماز هيچ
فريضه اي بالاتر نيست , چطور نماز را اين قدر سستي مي كنيد
در آن از نماز همه اين مسائل پيدا مي شود...نگوييد كه ما
انقلاب كرديم حالا بايد هي فرياد بزنيم , خير , نماز بخوانيد از
همه بالاتر است . (43 )
حتي يكي از اهداف بزرگ قيام اباعبدالله الحسين (ع ) براي
اقامه نماز بود كه فرزند برومندش امام خميني (ره ) اين چنين
فرمود : سيد الشهدا (ع ) در همان ظهر عاشورا كه جنگ بود و
آن جنگ بزرگ بود و همه در معرض خطر بودند وقتي يكي از
اصحاب گفت كه ظهر شده است فرمود : بياد من آورديد نماز را
و خدا تو را از نماز گزاران حساب كند و ايستاد در همان جا
نماز خواند. نگفت كه ما مي خواهيم جنگ بكنيم , خير , جنگ
را براي نماز كردند . » (44 )
اهميت نماز از منظر مقام معظم رهبري
سرو جانبازان انقلاب اسلامي در اهميت و محتوا و اسرار
نماز مي فرمايد : كلمات و اذكار نماز هر يك خلاصه اي است كه
به بخشي از معارف دين اشاره مي كند و بطور مكرر و پي در پي
آن را بياد نمازگزار مي آورد. نمازي كه با تدبر در معاني و بدون
سهو و غفلت گزارده شود انسان را روز به روز به معارف الهي
آشنا و به آن وابسته تر مي سازد . (45 )
پاورقي :
26 ـ سرگذشتهاي ويژه از زندگي امام خميني (ره ) , ص
130
27 ـ همان , ص 125
28 ـ طه , 14
29 ـ 59,3,14
30 ـ نماز جمعه 70,7,16
31 ـ بحار , ج 68 , ص 215
32 ـ حكمت عبادات , آيه الله جوادي آملي , ص 109 و
108
33 ـ نماز جمعه 82,3,14
34 ـ فروع كافي , ج 3 ص 265
35 ـ مجله مسجد , سال 12 , شماره 75 , اسفند 82 , ص
70
36 ـ متقل الحسين مقرم , ص 232
37 ـ جوادي , آملي , حكمت عبادات , ص 232
38 ـ بحارالانوار , ج 43 , ص 61
39 ـ همان , ج 46 , ص 75
40 ـ بحارالانوار , ج 6 , ص 116
41 ـ بحارالانوار , ج 6 ص 116
42 ـ قرائتي , محسن , پرتوي از اسرار نماز , ص 185
43 ـ صحيفه نور , ج 12 , ص 14 , 59,3,148
44 ـ همان
45 ـ پيام سمينار نماز , 70,7,16
حضرت آيت الله خامنه اي :
نماز , درس ادب , درس پوشش و عفاف , درس
وحدت , درس مراعات حقوق ديگران , درس
طهارت است . نماز , گنجينه ذكر و راز است , نماز
انباشته از رمزها و سرهاست .
حضرت امام خميني فرمودند : « نماز , كارخانه
آدم سازي است » , زيرا در نماز شرايط و آدابي
نهفته است كه تمام نظامها و برنامه هاي اخلاق
اسلامي را به طور خودكار تنظيم و اصلاح
مي كند.
همراهان حضرت امام خميني پس از آن كه خبر
شهادت فرزند برومندش شهيد آيت الله حاج آقا
مصطفي خميني را به او دادند , چنين مي پنداشتند
كه ناراحتي و غم به ايشان غلبه مي كند و در آن روز
به نماز جماعت نمي روند , لكن مشاهده كردند كه
حضرت امام طبق روال معمول سروقت , به نماز
حاضر شدند.
|
مقابله به مثل
|
مردي است به نام كريب بن صباح , كه از لشكريان معاويه , بشمار
مي آمده است .
مورخين , نوشته اند : بازو و انگشتان اين مرد , به قدري قوي بود كه
سكه را با دستش مي ماليد و اثر آن را هم از بين مي برد.
در جنگ صفين , جلو آمد و مبارز طلبيد.
يكي از شجاعان لشكر اميرالمومنين كه جلو بود , رفت به ميدان ,
ولي طولي نكشيد كه « كريب » اين صحابي اميرالمومنين را كشت و
جنازه اش را انداخت به يك طرف .
دوباره مبارز طلبيد.
يك نفر ديگر آمد , او را هم كشت و بعد از اينكه كشت , فورا از اسب
پريد پايين و جنازه اش را انداخت روي جنازه اولي .
باز گفت : مبارز مي خواهم .
سومي و چهارمي از اصحاب علي (ع ) به ميدان آمدند , اما خيلي
زود در برابر « كريب » به زانو درآمدند و كشته شدند.
بالاخره , اين مرد در شجاعت و زورمندي آنقدر هنرنمايي كرد كه :
افرادي از اصحاب علي (ع ) كه در صفوف جلو بودند , به عقب رفتند , تا
در رودربايستي گير نكنند.
اينجا بود كه علي (ع ) خودش آمد و با يك گردش , او را كشت و
جنازه اش را انداخت به يك طرف .
پس از آن فرياد زد الارجل .
دومي آمد , دويم را هم كشت و فورا جنازه اش را انداخت روي
اولي .
دوباره گفت : الارجل , تا چهار نفر همينطور آمدند و در مقابل
شمشير مولاعلي (ع ) تاب و توان , از دست دادند و كشته
شدند.
ديگر كسي جرات نكرد جلو بيايد. آنوقت علي (ع ) اين آيه قرآن را
خواند :
فمن اعتدي عليكم فاعتدوا عليه بمثل ما اعتدي عليكم و اتقوالله .
بعد فرمود : اي اهل شام ! شما اگر جنگ را شروع نكرده بوديد ما هم
شروع نمي كرديم , چون شما چنين كرديد , ما هم اين كار را
كرديم .
(حماسه حسيني , ج 1 ـ حكايتها و هدايتها در آثار شهيد استاد
مطهري )
|
موذن بد صدا
|
موذني بدصدا , در شهري زندگي مي كرد , او هر روز با صداي بد و
ناهنجاري , اذان مي گفت .
يك وقت , ديد : يك يهودي برايش هديه اي آورد و گفت :
اين هديه ناقابل را قبول مي كني
براي چي
يك خدمت بزرگي به من كردي .
چه خدمتي من كه خدمتي به شما نكرده ام .
من دختري دارم كه مدتي بود تمايل به اسلام داشت , از وقتي كه
شما اذان مي گوييد و الله اكبر را , از تو مي شنود , ديگر از اسلام
بيزارشده , حال اين هديه را آورده ام , براي اينكه تو خدمتي به من كردي
و نگذاشتي اين دختر مسلمان بشود.
در متن فقه اسلامي آمده است كه مستحب است موذن « صيت »
يعني خوش صدا باشد. زيرا : طبع آدمي اينطور است كه وقتي اذان را از
يك خوش صدا مي شنود , جملات آن جور ديگري بر قلبش اثر
مي گذارد. همينطور است قرآن خواندن , تبليغ كردن , كه اگر با لحن
خوش باشد , زودتر بر شنونده اثر مي گذارد . (حماسه حسيني , ج 1 ـ
حكايتها و هدايتها در آثار استاد مطهري )
| |
|