نگاهي به زندگي و مبارزات سياسي آيت الله
سيستاني
سيدمحمود جوادي
آيت الله سيستاني نام آشنايي است براي هر فردي كه
حوادث عراق را دنبال مي كند , ايشان امروز مركز ثقل حوزه
علميه نجف و اميد شيعيان عراق به شمار مي روند و حضورشان
در عراق مايه خير و بركت بسيار براي مردم مظلوم آن كشور
است .
بر كسي پوشيده نيست كه آيت الله سيستاني از اثرگذارترين
شخصيتهاي حال حاضر در عراق به شمار مي روند. ايشان در
شرايط حساس عراق با استفاده از جايگاه برجسته مرجعيت به
كمك مردم مظلوم و ستمديده آن كشور شتافته اند و با
موضعگيري هاي صريح ايشان در مقابل اشغالگران و توطئه هاي
آنان عليه ملت عراق , مردم را هشيار كرده اند.
ايشان پيش از ورود نامشروع اشغالگران به خاك عراق
اسلامي , از جايگاه مهمي چون مرجعيت جامعه تشيع عراق
(پس از رحلت آيت الله خوئي ) برخوردار بوده و هستند و در عين
حال در آن دوران مبارزات زيادي عليه رژيم بعث داشتند و تا
آنجا پيش رفتند كه اين مبارزات منجر به ترور نافرجام ايشان
گرديد. اكنون اين مرجع بزرگ پس از سرنگوني صدام از نقش
تعيين كننده اي در انسجام وحدت مردم عراق و بسيج كردن آنها
عليه اشغالگران آمريكايي برخوردار هستند.
كشور عراق منهاي شخصيت برجسته اي چون آيت الله
سيستاني , لقمه راحتي براي بلعيدن توسط متجاوزين اشغالگر
است اما خوشبختانه وجود بابركت ايشان در حوزه نجف
به گونه اي است كه آمريكايي ها نمي توانند ايشان را در معادلات
سياسي عراق ناديده بگيرند.
مقاله اي كه پيش روي خوانندگان گرامي است نگاهي به
زندگي و مبارزات آيت الله سيستاني و واكنش هاي ايشان پيرامون
حوادث موجود در عراق است . اميد آنكه اين اقدام موجب
شناخت بيش از پيش خوانندگان نسبت به اين شخصيت علمي و
جهادي شود.
ولادت و نسب
آيت الله سيستاني در روز 9 ربيع الاول 1349 هـ ق در شهر
مقدس مشهد متولد شد و پدرش به ميمنت نام جدش ايشان را
علي نام نهاد. نام پدر گراميشان مرحوم سيدمحمدباقر و نام جد
ايشان كه از بزرگان علم و زهد بوده سيدعلي است (زندگينامه
ايشان را مرحوم شيخ آقابزرگ طهراني در طبقات اعلام الشيعه ـ
قسمت چهارم ص 1432 ذكر نموده است ) كه گفته شده ايشان
در نجف از شاگردان مولي علي نهاوندي و در سامرا از شاگردان
مجدد شيرازي (ميرزاي شيرازي ) سپس از شاگردان خاص
مرحوم سيداسماعيل صدر گرديد . ايشان در حدود سال 1308
هـ ق به شهر مقدس مشهد بازگشتند و در آنجا مستقر شدند و از
مهمترين شاگردان فقيه بزرگوار شيخ محمدرضا آل ياسين
مي باشند.
خاندان ايشان كه از سادات حسيني مي باشند در عهد
صفوي در اصفهان مي زيستند كه از طرف سلطان حسين صفوي
جد اعلاي ايشان سيدمحمد را به منصب شيخ الاسلامي در
سيستان منصوب نمود و ايشان به آنجا منتقل شده و با
خانواده شان در آنجا سكني گزيدند. از نواده هاي ايشان سيدعلي
جد معظم له به شهر مقدس مشهد مهاجرت نمود و در مدرسه
مرحوم ملامحمدباقر سبزواري مستقر گرديد و از آنجا براي
تكميل درس خود به نجف اشرف مهاجرت كرد.
ايشان در پنج سالگي به تعليم قرآن كريم پرداخت و سپس
وارد مدرسه دارالتعليم ديني به منظور آموختن خواندن و نوشتن
شد كه در اين مدت خوشنويسي را از استاد فن « ميرزاعلي
آقاظالم » آموخت .
تحصيلات و مهاجرت
در سال 1360 هـ ق به دستور پدر بزرگوارش شروع به
آموختن مقدمات علوم حوزوي پرداخت كه مجموعه اي از
دروس ادبي همچون شرح الفيه ابن مالك , مغني ابن هشام , مطول
تفتازاني و مقامات حريري و شرح النظام را نزد مرحوم اديب
نيشابوري و بعضي ديگر از اساتيد فن آموخت . سپس شرح لمعه
و قوانين را نزد مرحوم سيداحمد يزدي معروف به « نهنگ »
خواند و قسمتي از دروس سطوح مثل مكاسب و رسائل و كفايه
را نزد عالم جليل شيخ هاشم قزويني خواند.
تعدادي از كتب فلسفي همچون شرح منظومه سبزواري و
شرح الاشراق و اسفار را نزد اساتيد وقت خواند و شوارق الالهام
را نزد مرحوم شيخ مجتبي قزويني آموخت و از محضر علامه
محقق ميرزامهدي اصفهاني (متوفي 1365 هـ ق ) بهره هاي
فراوان برد. همچنين از محضر ميرزامهدي آشتياني و ميرزاهاشم
قزويني بهره ها برده است .
پس از فراگيري علوم ابتدائي مقدمات و سطح , نزد برخي از
اساتيد و مدرسان به فراگيري علوم عقليه و معارف الهيه
پرداخت . سپس در سال 1368 هـ ق به شهر مقدس قم مهاجرت
نموده و از محضر مرجع بزرگ آيت الله بروجردي (قدس سره )
در فقه و اصول بهره هاي فراوان برد و از دانش و معرفت فقهي
ايشان بويژه در علم رجال و حديث استفاده هاي بسياري نمود.
همچنين در دروس فقيه و عالم فاضل آيت الله سيدمحمد حجت
كوهكمري (قدس سره ) و تعدادي از علماي معروف آن دوره
شركت كرد.
ايشان در سال 1371 هـ ق از قم به نجف اشرف مهاجرت
نمودند و در روز اربعين حسيني وارد كربلا شده سپس به نجف
سفر نمودند و در مدرسه بخارائي مستقر گرديدند. در مدتي كه
ايشان در شهر نجف اقامت داشتند از محضر اساتيد بزرگي
همچون آيت الله خوئي و شيخ حسين حلي (قدس سره ) در فقه و
اصول استفاده كردند و از دروس بزرگاني همچون مرحوم
آيت الله سيد محسن حكيم و مرحوم آيت الله شاهرودي (قدس
سرهما) نيز بهره بردند.
خصوصيات و ويژگي هاي اخلاقي
يكي از ويژگي هاي آيت الله سيستاني مطالعه , تتبع فراوان و
آگاه شدن از آراي ديگر علما (و حتي اگر داراي شهرت چنداني
هم نباشند) است . ويژگي ديگر ايشان پرهيز از تندي هنگام بحث
و بازگذاشتن ميدان محاوره و انتقاد براي شاگردان خود است .
ايشان ضمن رعايت ادب و احترام از اشكال وارد كردن هنگام
درس و بحث استقبال كرده و براي درك درست مطلب گاهي
مساله را دوبار براي شاگردان تكرار مي كنند , اما اگر سئوال كننده
روي نظر خود اصرار كند , ايشان سكوت را بر ادامه محاوره
ترجيح مي دهند.
آنچه در خصوصيات اخلاقي آيت الله سيستاني مشاهده
مي شود , برگرفته هايي از اخلاق حسنه اساتيدي مانند آيت الله
حكيم و آيت الله خوئي (قدس سرهما) است . ايشان ضمن
توصيه رعايت احترام كامل به شاگردان خود نسبت به اساتيد , از
آنها مي خواهند هنگام سئوال يا بحث كردن هر موضوعي با
شاگردان , نهايت ادب را رعايت كنند.
ايشان براي آشنايي بيشتر طلبه ها مدام براي آنان نمونه هايي
از روحيه عالي اساتيد خود نقل مي كنند.
اجتهاد
ايشان در سال 1380 هـ ق تصميم بازگشت به موطن خود
(مشهد) گرفتند و در همان زمان آيت الله خوئي و شيخ حسن
حلي (قدس سرهما) رسيدن ايشان به درجه اجتهاد را مكتوب
نمودند. همچنان كه محدث بزرگ آقابزرگ طهراني شهادت
ديگري در تبحر ايشان به علم رجال و حديث مكتوب نمود.
ايشان در سال 1381 هـ ق بارديگر به نجف بازگشتند و با
ورودشان درس خارج در فقه در باب مكاسب شيخ انصاري و
متعاقب آن شرح عروه در باب طهارت و بيشتر كتاب صلاه را
تدريس نمودند.
در سال 1418 هـ ق بعد از آن كه كتاب صوم را به پايان
رسانده بودند , شروع به شرح كتاب اعتكاف نمودند. همچنين در
اين مدت در موضوعات مختلفي همچون كتاب قضا و ابحاث
ربا و قاعده الالزام و قاعده تقيه , بحث هاي فقهي داشته اند. در
اين مدت بحث هايي نيز در علم رجال كه شامل حجيت مراسيل
ابن ابي عمير و شرح مشيخه التهذيبين و غيره بود نيز داشته اند.
شايان ذكر است كه رقابت علمي شديدي در حوزه نجف
ميان آيت الله سيستاني و شهيدصدر (قدس سره ) بود , براي
تاييد اين امر مي توان به گواهي اجتهادي دو تن از اساتيد وي
يعني آيت الله خوئي و علامه حسين حلي (قدس سرهما) مراجعه
كرد. و معروف است كه آيت الله خوئي به هيچ يك از شاگردان
خود , بجز آيت الله سيستاني و آيت الله شيخ علي فلسفي (كه از
علماي معروف مشهد مي باشد) گواهي خطي ندادند دريافت و
اين دستخط در حالي بود كه آيت الله سيستاني 31 سال بيشتر
نداشتند.
تاليفات
آيت الله سيستاني همزمان با تدريس و بحث دست به تاليف
و نگاشتن كتابهاي مهم و چند رساله شدند و كليه تقريرات
بحثهاي اساتيد خود را به رشته تاليف درآورده اند.
تاليفات ايشان عبارتند از :
1 ـ المسائل المنتخبه
2 ـ فقه براي غرب نشينان
3 ـ مناسك حج
4 ـ ملحقات مناسك حج
5 ـ توضيح المسائل
6 ـ الفتاوي الميسره
7 ـ الرافد في علم الاصول
8 ـ قاعده لاضرر و لا ضرار
9 ـ شرح العروه الوثقي ـ چند مجلد
10 ـ منهاج الصالحين ـ 3 جلد
11 ـ مختصر الرساله
12 ـ البحوث الاصوليه ـ دوره كامل اصول
13 ـ كتاب القضا
14 ـ كتاب البيع و الخيارات
15 ـ رساله في الكتاب المشكوك فيه
16 ـ رساله في قاعده اليد
17 ـ رساله في صلاه المسافر
18 ـ رساله في قاعده التجاوز والفراغ
19 ـ رساله في القبله
20 ـ رساله في التقيه
21 ـ رساله في قاعده الالزام
22 ـ رساله في الاجتهاد و التقليد
23 ـ رساله في الربا
24 ـ رساله في جحيه مراسيل ابن ابي عمير
25 ـ رساله في مسالك القدما في حجيه الاخبار
26 ـ نقد رساله تصحيح الاسانيد للاردبيلي
27 ـ شرح مشيخه التهذيبين
28 ـ مختصر توضيح المسائل
29 ـ الفوائد الرجاليه
30 ـ احكام نوجوانان و جوانان
31 ـ رساله في قاعده القرعه
32 ـ الفوائد الغرويه
33 ـ رساله في صيانه الكتاب العزيز عن التحريف
34 ـ الفوائد الفقهيه
35 ـ رساله في تاريخ تدوين الحديث في الاسلام
36 ـ رساله في تحقيق نسبه كتاب العلل الي الفضل بن شاذان
37 ـ رساله في حكم ما اذا اختلف المجتهدان المساويان
في الفقه
38 ـ تعليقه علي العروه الوثقي
39 ـ رساله في اختلاف الافاق في رويه الهلال
40 ـ شرح مشيخه الفقيه
روش ايشان در بحث و تدريس
نزديك به 34 سال پيش آيت الله سيستاني تدريس بحث
خارج فقه و اصول و رجال را آغاز كردند و بحث هايي را در
زمينه هاي مختلف نيز به انجام رساندند.
روش ايشان كه از ديگر روشهاي اساتيد حوزه و ارباب بحث
خارج تفاوت دارد در زمينه بحث علم اصول با ويژگي هاي ذيل
مي باشد.
الف : ذكر تاريخ بحث و شناخت اصول و پايه هاي آن و گوشه
وكنار آن مساله .
ب : پيوند ميان فكر حوزوي و فرهنگهاي معاصر.
ج : اهتمام نسبت به اصولي كه با فقه ارتباط دارد.
د : تجدد و نوآوري
خـ : مجاز دانستن نكاح اهل شرك با دلايل خاص در اين زمينه .
و : توجه به شرايط اجتماعي
ز : داشتن علم و درايت در استنباط .
ح : مقايسه ميان مكتب هاي گوناگون .
روش فقهي ايشان
1 ـ مقايسه ميان فقه شيعه و فقه ديگر مذاهب اسلامي
2 ـ بكارگيري علم حقوق معاصر در بعضي از موارد فقهي
3 ـ تنوع بخشي بعضي از قواعد فقهي
مرجعيت ايشان
در 29 ربيع الثاني 1409 و در عيادتي كه از استادشان
مرحوم آيت الله خوئي داشتند , آيت الله خوئي از آقاي سيستاني
خواستند كه بجاي ايشان در مسجد خضرا امامت نماز جماعت
را به عهده بگيرند كه در بدو امر اين موضوع را قبول نكردند , اما
آيت الله خوئي اصرار زيادي نمودند و گفتند : « اگر مي توانستم
همچنانكه مرحوم حاج آقا حسين قمي (قدس سره ) حكم
مي كرد , شما را مجبور به قبول مي كردم » , اما ايشان چند روز
مهلت خواستند و پس از آن در 5 جمادي الاول 1409 امامت
نماز را تقبل نموده و اين كار تا آخرين جمعه ماه ذي الحجه سال
1414 كه مسجد خضرا بسته شد , ادامه داشت .
بعضي از اساتيد حوزه علميه نجف نقل كردند كه عده اي از
فضلا و علما از آيت الله خوئي بعد از فوت آيت الله
سيدنصرالله مستنبط خواستند جانشيني كه داراي صلاحيت
مرجعيت حوزه علميه نجف اشرف مي باشد معرفي كنند و ايشان
آيت الله سيستاني را بخاطر علمشان , پاكي مسلكشان و نيز
خط مشي استوارشان انتخاب كردند.
آيت الله سيستاني ابتدا نماز را در محراب آيت الله خوئي
برپا كردند , سپس شروع به بحث و نگاشتن تعليقات بر رساله
ايشان پرداختند. پس از رحلت آيت الله خوئي , ايشان جنازه آن
مرحوم را مشايعت و نماز ميت بر پيكر ايشان گذاردند.
پس از درگذشت آيت الله خوئي , آيت الله سيستاني
مسئوليت خطير مرجعيت را بعهده گرفتند و به تدريس از روي
منبر ايشان در مسجد خضرا پرداختند. و اكنون اغلب مقلدين
آيت الله خوئي در عراق و انحا مختلف كشورهاي اسلامي
همچون ايران , لبنان , كشورهاي حوزه خليج فارس , شبه قاره ,
آفريقا , اروپا و آمريكا پس از تاييدهاي آيت الله خوئي و ديگر
علما نجف به آيت الله سيستاني رجوع كردند. با شرحي كه ذكر
شد , ايشان اكنون يكي از مراجع بزرگ و از پشتوانه هاي جهان
تشيع به شمار مي آيند.
رابطه با امام خميني (ره )
آيت الله سيستاني بيش از پنجاه سال است كه در عراق
زندگي مي كنند و در اين سالها معاصر بزرگاني چون آيت الله
خوئي , علامه آقا بزرگ تهراني , آيت الله سيدمحسن حكيم ,
شيخ حسن حلي و امام خميني (ره ) بوده اند.
به دنبال سخنراني مشهور امام (ره ) عليه رژيم شاه و حاميان
او و تبعيد ايشان به تركيه در سال 1343 و پس از آن , تبعيد به
عراق در سال 1344 , امام خميني (ره ) وارد شهر نجف شدند و
تا سال 1357 در حوزه علميه نجف مشغول تدريس
بودند.
در اين مدت علماي بزرگ نجف با امام (ره ) مرتبط بودند و
شخصيتهاي زيادي با شنيدن خبر حضور ايشان در نجف و
بخاطر آوازه علمي و مبارزاتي امام (ره ) با ايشان مرتبط بودند , كه
آيت الله سيستاني يكي از آنان بودند. ايشان به دليل روشن بيني و
داشتن روحيه مبارزاتي , ارتباط ويژه اي با امام (ره ) داشتند و
علاقه خاصي نسبت به ايشان از خود نشان مي دادند.
ايشان پيش از پيروزي انقلاب اسلامي ايران در جريان
جزئيات اخبار انقلاب قرار داشتند و حتي در يكي از ملاقاتهايي
كه با امام (ره ) داشتند , نظرات خود را نسبت به افراد فرصت طلب
مطرح كردند و به امام (ره ) گفتند : برخي افراد كه به شما ابراز
علاقه مي كنند و ادعا مي كنند انقلابي هستند , انقلابي نيستند و
ميخواهند از فرصت به نفع خودشان استفاده كنند , امام خميني
در جواب گفتند بعد از پيروزي انقلاب , هركس مرتكب خلاف
شود , خود مردم او را كنار خواهند زد.
آيت الله سيستاني بخاطر دارا بودن فكر و ديد روشن و
روحيه مبارزاتي , به مطالعه كتابهاي انقلابيون معروف جهان
مي پرداختند اما به تحقيق مي توان گفت كه انديشه هاي سياسي
امروز ايشان تاثير گرفته از انديشه هاي مبارزاتي امام خميني (ره )
در زمان حضور ايشان در حوزه علميه نجف است .
نفوذ مردمي
آيت الله سيستاني پس از رحلت آيت الله خوئي و به دست
گرفتن زمام مرجعيت در عراق يكي از مراجع بزرگ آن كشور به
شمار مي روند به طوري كه اغلب مقلدين آيت الله خوئي در عراق
و كشورهاي مختلف به ايشان رجوع كرده و از وي تقليد مي كنند.
سوابق درخشان علمي و عملي و تاييد ايشان از سوي بزرگان
حوزه علميه نجف , آيت الله سيستاني را به عنوان چهره اي
برجسته و ممتاز ميان ديگر شخصيتهاي مذهبي مطرح كرده
است .
با ورود اشغالگران به خاك عراق و موضعگيري هاي صريح و
ضدآمريكايي ايشان و پيروي مردم و مسئولين سياسي عراق از
مواضع و دستورات ايشان , آيت الله سيستاني را مي توان
بانفوذترين چهره هاي ديني و سياسي دانست , از سوي ديگر و
مي توان اذعان كرد كه جايگاه والاي مرجعيت ايشان باعث اين
همه اقتدار و نفوذ مردمي گرديده و ملت عراق را با همين جايگاه
ممتاز , با تمام اختلافات قومي و مذهبي موجود گرد آرماني
بزرگ (يعني عراق مستقل , آزاد , آرام و يكپارچه ) متحد كرده
است .
درخواست ملاقات از ايشان توسط چهره هاي سياسي
خارجي و نمايندگان سازمان ملل و ديدارهاي متعدد برخي از
اعضا دولت انتقالي عراق با ايشان حاكي از نفوذ مردمي آيت الله
سيستاني و تاثيرگذاري مواضع صريح و صحيح سياسي ايشان
در معادلات سياسي عراق است , به طوري كه اغلب گروه هاي
شيعه و حتي احزاب و گروه هاي مختلف داخلي عراق مواضع
خود را با مواضع ايشان همسو و منطبق مي كنند و براين باورند كه
مواضع آيت الله سيستاني در راستاي مطالبات همه مردم عراق
مطرح مي شود.
برخورد با رژيم صدام
تدارك گسترده صدام براي كشتار شيعيان در طول دوران
حاكميت 24 ساله خود به ويژه كشتار شيعيان در سالهاي
1370 , 1371 و 1377 ادامه روش استبدادي ديكتاتور عراق
براي ارعاب شيعيان و رهبران ديني آنان بود كه اين جنايتها
قربانيان بزرگي چون آيت الله غروي , آيت الله بروجردي ,
آيت الله سيدمحمدصادق صدر و پيش از آن آيت الله
سيدمحمدباقر صدر و خاندان حكيم در خود جاي داده است .
اتخاذ شيوه مبارزاتي از سوي علما حوزه علميه نجف عليه
رژيم حاكم كه برخاسته از بطن مكتب و اعتقادات ديني مي باشد ,
روشي بود كه بعثي ها را وادار به سركوب شديد و برخورد حذفي
در برابر آنان مي شد و آيت الله سيستاني كه از تربيت يافتگان
همين حوزه به شمار مي رفت از اين امر مستثني نبودند چرا كه
ايشان را به دست داشتن در قيام شيعيان عليه رژيم صدام متهم
مي نمودند.
بدين جهت و به قصد انتقام از ايشان در شب سيزدهم ماه
رجب مصادف با سالروز ولادت حضرت اميرالمومنين (ع )
(1375,9,2 ) دو ساعت بعد از اذان مغرب , سه نفر ملبس به
لباس روحاني به قصد اينكه از آيت الله سيستاني سئوالاتي دارند
به منزل ايشان مراجعه و پس از باز شدن در توسط خدمتكار
(ابوحيدر) , داخل منزل شده و سلاح هاي (كلت ) مجهز به صدا
خفه كن را از كيف هاي خود خارج مي كنند. در اين هنگام يكي از
مهاجمين (عضو استخبارات ) توسط فرزند آيت الله سيستاني
شناسائي شده و مهاجمين به طرف وي تيراندازي مي كنند اما
ايشان به طبقه بالا فرار كرده و در اين هنگام ابوحيدر خود را
روي مهاجمين مي اندازد , كه در اثر تيراندازي مهاجمين به
شهادت مي رسد. مهاجمين با سر وصداي زيادي كه توسط
كاركنان بيت ايجاد شد , سراسيمه مي شوند و با جا گذاشتن يك
قبضه كلت متواري مي گردند1.
در اين درگيري علاوه بر ابوحيدر (خدمتكار) فرد ديگري نيز
مجروح مي شود , و با بررسي كلت بجامانده از مهاجمين جمله اي
با اين مضمون « هديه السيدالرئيس » (يعني هديه صدام ) روي آن
مشاهده مي شود.
روز بعد از اين حادثه يكي از مامورين استخبارات عراق با
مراجعه به بيت آيت الله سيستاني و به بهانه تحقيق در خصوص
حادثه , كلت مزبور را برداشته و با خود مي برد.
اين حادثه به دليل گسترش رو به تزايد نفوذ آيت الله
سيستاني در بين مردم و شايعه مثبت بودن ديدگاه آيت الله
سيستاني نسبت به نظريه ولايت فقيه در ايران صورت
گرفت .
به دنبال اين تهاجم , آيت الله سيستاني از سوي دولت بغداد
ممنوع الخروج مي شود و راديو عربي وابسته به مخالفان صدام در
تحليلي از اين موضوع اعلام مي كند : رژيم بغداد قصد دارد
آيت الله سيستاني را دچار سرنوشت آيات عظام بروجردي و
غروي كند. چرا كه رژيم صدام تمام علمايي را كه از هواداري
« صدام » خودداري كرده اند , ازميان برداشته است 2.
موضعگيري در برابر اشغالگران
آيت الله سيستاني از بدو ورود اشغالگران به خاك عراق , از
مخالفان سرسخت حضور آنان در اين كشور است . ايشان در
روزهاي آغازين حضور اشغالگران از مردم عراق مي خواهند از
هرگونه معامله منجر به استحكام حضور اشغالگران خودداري
كنند3.
آمريكايي ها با توجه به نفوذ مردمي آيت الله سيستاني تلاش
مي كنند , با بي اعتنايي به ايشان , كارها را پيش ببرند اما هوشياري
آيت الله سيستاني و صادر نمودن اطلاعيه هاي مختلف , مردم را
عليه اشغالگران بسيج كرده و مانع از تحقق يافتن خواسته هاي
آنها مي شود.
« پل برمر » حاكم آمريكايي عراق با پي بردن به اين مساله ,
براي تضعيف شيعيان عراق اعلام مي كند : چون شيعيان
زياده خواه ! هستند حاضر نيست با آيت الله سيستاني ديداركند.
اما پس از پافشاري آيت الله سيستاني بر ديدگاه هاي خود , « پل
برمر » به قصد ديدار و مذاكره با ايشان عازم نجف مي شود ولي
آيت الله سيستاني تقاضاي وي را براي ديدار قبول نكرده و او را
به حضور نمي پذيرند.
آمريكايي ها پس از ناكامي خود تلاش كردند تا رضايت ايشان را
با وارد كردن رئيس جمهور كشور خود در اين ماجرا جلب
نمايند . سفر ناگهاني جورج بوش در آذرماه سال 1382 به عراق
و تسليم نامه اي از سوي او به آقاي « جلال طالباني » (رئيس
دوره اي دولت موقت عراق ) براي تحويل آن به آيت الله سيستاني
قابل تامل است .
اين رويداد چنان براي رسانه هاي گروهي حائز اهميت بود كه
يكي از روزنامه ها چنين نوشت : « بوش به آيت الله سيستاني سلام
رساند » و روزنامه اي ديگر نوشت : « آمريكا : منتظر دريافت پاسخ
آيت الله سيستاني به نامه بوش هستيم » اما اصرار و پافشاري
آيت الله سيستاني بر مواضع خود و عدم سازش با اشغالگران 4 ,
آمريكايي ها را از رسيدن به اهداف خود محروم كرد.
شوراي حكومت انتقالي
آيت الله سيستاني پس از تشكيل شوراي حكومت انتقالي در
عراق همواره از منتقدين اين شورا بوده و نظرات خود را به
اعضاي اين شورا منتقل مي كردند. دخالت مستقيم آمريكا در اين
شورا يكي از موارد اصلي انتقاد ايشان از شوراي حكومت
انتقالي بود كه به صورت مستقيم و غيرمستقيم نسبت به ماهيت
و شيوه گزينش اعضا اين شورا و حق وتوي آمريكا در آن انتقاد
مي كردند.
اعضا اين شورا بخاطر قراردادن آيت الله سيستاني در
جريان امور ضمن ديدار با ايشان و ارائه گزارش عملكرد شورا5 ,
برنامه هاي آينده مجلس را نيز به اطلاع ايشان رساندند و آيت الله
سيستاني با ارائه نظرات خود , نقاط ضعف اين شورا را به اعضا
گوشزد و مواضع خود را اعلام كردند.
ايشان در جايي ديگر با صدور بيانيه اي خطاب به شوراي
حكومت انتقالي از آنها مي خواهد كه دولت آينده را با ماهيت
اسلامي تعيين نموده و از تصويب هرگونه قانوني خلاف شريعت
اسلامي خودداري نمايند6.
آيت الله سيستاني وارد كردن چهار اصلاحيه اساسي در متن
توافق امضا شده بين برمر (حاكم آمريكايي عراق ) و شوراي
حكومت انتقال خواستار مي شوند و در پي اين پيشنهاد دولت
بوش از خود واكنش نشان داده و اعلام مي كند : « مي توان راهي
يافت كه برنامه انتقال قدرت در عراق به نحوي ترسيم شود كه
تامين كننده نظرات رهبر قدرتمند شيعه . آيت الله سيستاني
باشد » . اما به دنبال خودداري كاخ سفيد از برگزاري انتخابات در
عراق , آيت الله سيستاني تصميم مي گيرند از حمايت شوراي
حكومت انتقالي خودداري نمايند7.
قانون اساسي عراق
آيت الله سيستاني در پاسخ به سئوالي در باره چگونگي
تدوين قانون اساسي آينده عراق با انتشار بيانيه اي موضع خود
را مشخص و دخالت اشغالگران در اين امر را محكوم مي كنند.
ايشان از مردم مي خواهند با تمام توان در تدوين قانون اساسي
منطبق بر دين حنيف اسلام توسط خود ملت عراق مشاركت
نمايند.
ايشان اينگونه موضع خود را بيان مي كنند كه : اشغالگران از
هيچ گونه شايستگي براي تعيين اعضاي مجلس نگارش قانون
اساسي برخوردار نيستند و هيچ ضمانتي ندارد كه آنچه چنين
مجلسي بعنوان قانون اساسي مي نويسد با ارزشهاي اسلامي و
مصالح عالي مردم عراق همسو باشد. از اين رو طرح ياد شده از
بنياد پذيرفتني نيست 8
اعتقاد آيت الله سيستاني بر اين است كه انتخاباتي آزاد و
عمومي شكل گيرد تا از طريق آن , هر عراقي كه شايستگي انتخاب
كردن را دارد نماينده اش را در مجلسي براي نگارش قانون
اساسي تعيين كند. آنگاه قانون اساسي تدوين شده بوسيله اين
مجلس براي تصويب نهايي به رفراندوم عموم گذاشته شود9 در
غيراينصورت آنچه از طريق اشغالگران بعنوان قانون اساسي
عراق مطرح مي شود. توهيني آشگار به ملت بزرگ عراق
است .
آيت الله سيستاني در نامه اي به كوفي عنان دبير كل سازمان
ملل متحد در باره مشروعيت دادن به قانون اساسي موقت عراق
در قطعنامه شوراي امنيت هشدار ميدهند و ضمن اشاره به
شوراي غيرمنتخب مردم كه در سايه اشغالگري , و با تاثير
مستقيم اشغالگران اين قانون را وضع كرده اند , اين نكته را نيز
گوشزد مي كنند كه هر تلاشي براي مشروعيت دادن به اين قانون
اقدامي خلاف خواست مردم عراق خواهد بود و ضمن اينكه
مجمع ملي در تدوين قانون اساسي دائمي عراق را محدود
خواهد كرد , نتايج خطرناكي نيز در پي خواهد داشت 10 و از
ايشان مي خواهند كه اعضاي شوراي امنيت را از محتواي اين
نامه مطلع كنند.
رابطه با مقتدي صدر
بر خلاف آنچه برخي مطبوعات داخلي و رسانه هاي مختلف
بيگانگان اعم از راديوها , و شبكه هاي ماهواره اي در مورد
اختلافات ميان آيت الله سيستاني و مقتدي صدر مطرح مي كنند ,
رابطه ميان آن دو بسيار خوب و به سالهاي دور بر
مي گردد.
آيت الله سيستاني يكي ازدوستان نزديك آيت الله
سيدمحمدصادق صدر (پدر مقتدي صدر و پسر عمومي شهيد
سيد محمد باقر صدر) بوده و روابط بسيار صميمانه اي ميان آن
دو وجود داشت . اينگونه روابط نه در قالب تعارفات و همكاري
در حوزه علم و تدريس بوده بلكه روابطي در قالب احترام خاص
به خاندان بزرگ صدر و متقابلا به جايگاه برجسته مرجعيت
آيت الله سيستاني است , كه اشغالگران با تلاش در ايجاد شكاف
ميان علما و برهم زدن روابط صميمانه مراجع با خاندانهاي
بزرگ و صاحب نام (با پيشينيه مبارزات ضد رژيم بعث عراق )
سعي در تفرقه و فتنه انگيزي در سطوح بالاي جامعه تشيع در
عراق دارند.
تلاش رسانه هاي خارجي در ايجاد اختلاف ميان آيت الله
سيستاني و مقتدي صدر نوعي همسويي آشكار با اشغالگران
است كه هنوز هم دنبال مي شود اما با تمام اهدافي كه دارد محكوم
به شكست است . مقتدي صدر در ارتباط با اين كه آياميان وي و
مراجع ديني شيعه به ويژه آيت الله سيستاني اختلاف نظر وجود
دارد يا خير گفته است كه « من مطالبي از دشمنان وكساني كه
مي خواهند از آب گل آلود ماهي بگيرند شنيده ام . بارها تصميم
گرفتم به ديدن آيت الله سيستاني بروم تا راز اين فتنه انگيزي را كه
به وسيله دشمنان ايجاد شده كشف كنم . من با هيچ يك از مراجع
اختلاف ندارم , آنها كار خودشان را انجام مي دهند و من كار
خودم را. وظيفه جيش المهدي حفاظت از مراجع است .
رفتن آقاي مقتدي صدر به ملاقات آيت الله سيستاني در
خرداد ماه گذشته و استقبال گرم ايشان از وي 11 تمام شايعات
موجود را برطرف و دروغ پراكني تمام اين رسانه ها را برملا
ساخت .
اتخاذ روش هاي مختلف مبارزه با اشغالگران توسط ايت الله
سيستاني و مقتدي صدر دو لبه تيغي است كه گردن اشغالگران
آمريكايي را تهديد مي كند و هر دو برخاسته از يك اعتقاد مكتبي
است كه همان بيرون راندن اشغالگران متجاوز از خاك عراق
اسلامي است .
با توجه به روش هاي متفاوت مقابله با اشغالگران توسط
رهبران مذهبي عراق , هماهنگ بودن مقتدي صدر با مواضع ضد
آمريكايي آيت الله سيستاني يكي ديگر از نشانه هاي روابط
نزديك و همسو بودن مواضع سياسي , ديني و جهادي آن دو در
برابر اشغالگران آمريكايي به شمار مي رود. و اين شيوه اكنون
آمريكايي ها را برخلاف آنچه در مورد اختلافات مبارزاتي و
مواضع سياسي آيت الله سيستاني و مقتدي صدر مدعي بودند
دچار معضلي جدي و سردرگمي شديد كرده است . شيوه اي كه بر
خلاف آنچه دشمنان سعي در ايجاد آن هستند اما بزرگان با
درايت و درك شرايط زمان ومكان , اين گونه توطئه ها را خنثي و
از بين مي برند.
ـــــــــــ
منابع :
1 ـ روزنامه جمهوري اسلامي (جهت اطلاع ) 1375,9,14
2 ـ روزنامه ابرار 1377,4,8
3 ـ روزنامه خراسان 1382,9,4
4 ـ روزنامه جمهوري اسلامي 1382,9,22
5 ـ روزنامه خراسان 1382,5,18
6 ـ روزنامه حمايت 1382,9,11
7 ـ روزنامه سياست روز 1382,10,27
8 ـ روزنامه جمهوري اسلامي 1382,4,9
9 ـ همان منبع
10 ـ روزنامه جمهوري اسلامي 1383,3,20
11 ـ روزنامه جمهوري اسلامي 1383,3,17
معروف است كه آيت الله خوئي به هيچ يك از
شاگردان خود , بجز آيت الله سيستاني و آيت الله
شيخ علي فلسفي (كه از علماي معروف مشهد
مي باشد) گواهي خطي اجتهاد ندادند. آيت الله
سيستاني زمان دريافت اين دستخط 31 سال بيشتر
نداشتند
به تحقيق مي توان گفت كه انديشه هاي سياسي
امروز آيت الله سيستاني تاثير گرفته از انديشه هاي
مبارزاتي امام خميني (ره ) در زمان حضور ايشان در
حوزه علميه نجف است
آيت الله سيستاني از بانفوذترين چهره هاي ديني
و سياسي عراق به شمار مي روند و مي توان اذعان
كرد كه جايگاه والاي مرجعيت ايشان باعث اين همه
اقتدار و نفوذ مردمي گرديده و ملت عراق را با همين
جايگاه ممتاز , با تمام اختلافات قومي و مذهبي
موجود گرد آرماني بزرگ (يعني عراق مستقل ,
آزاد , آرام و يكپارچه ) متحد كرده است
آيت الله سيستاني از بدو ورود اشغالگران به خاك عراق , از
مخالفان سر سخت حضور آنان در اين كشور بوده است . ايشان
در روزهاي آغازين حضور اشغالگران از مردم عراق خواستند از
هرگونه معامله منجر به استحكام حضور اشغالگران خودداري
كنند
وقتي « پل برمر » حاكم آمريكايي عراق به قصد ديدار ومذاكره
با آيت الله سيستاني عازم نجف شد ايشان تقاضاي وي را براي
ديدار قبول نكرده و او را به حضور نپذيرفتند
آمريكايي ها پس از ناكامي خود تلاش كردند تا رضايت
آيت الله سيستاني را با وارد كردن رئيس جمهور كشور خود در
اين ماجرا جلب نمايند. سفر ناگهاني جورج بوش در آذر ماه
1382 به عراق و تسليم نامه اي از سوي او به « جلال طالباني »
(رئيس دوره اي دولت موقت عراق ) براي تحويل آن به آيت الله
سيستاني قابل تامل است .
اشغالگران با تلاش در ايجاد شكاف ميان علما و برهم زدن
روابط صميمانه مراجع به خاندانهاي بزرگ و صاحب نام (با
پيشينه مبارزات ضد رژيم بعث عراق ) سعي در تفرقه و فتنه
انگيزي در سطوح بالاي جامعه تشيع در عراق دارند
اتخاذ روش هاي مختلف مبارزه با اشغالگران توسط آيت الله
سيستاني و مقتدي صدر , دو لبه تيغي است كه گردن اشغالگران
آمريكايي را تهديد مي كند و هر دو برخاسته از يك اعتقاد مكتبي
است كه همان بيرون راندن اشغالگران متجاوز از خاك عراق
اسلامي است
ملاقات مقتدي صدر با آيت الله سيستاني در خرداد ماه گذشته
و استقبال گرم ايشان از وي تمام شايعات موجود را برطرف و
دروغ پراكني تمام رسانه هاي آمريكايي و رسانه هايي كه در
خدمت اشغالگران است را برملا ساخت
زيرنويس عكس :
آيت الله سيستاني در كنار استادش آيت الله خوئي (ره )
