كسي كه اندك شناختي از آموزه هاي دين مبين اسلام و يا
كمترين اطلاعي از تاريخ صدر اسلام به ويژه حكومت نبوي و
علوي داشته باشد; به جايگاه بس حساس و اهميت فوق العاده
بيت المال در اسلام و حكومت اسلامي را نيز بخوبي
مي داند.
بررسي اهداف انقلاب اسلامي كه برهمان پايه ها بنا شده است
و منويات تمامي انقلابيون و رهبران انقلاب و در راس آنان حضرت
امام خميني (قدس ) نيز نشان مي دهد كه حفظ اموال عمومي و
سرمايه ملي و به عبارتي بيت المال مسلمين از چپاول خانواده هزار
فاميل پهلوي , در صدر ليست اهداف برپايي نظام جمهوري اسلامي
ايران قرار دارد.
امام و بيت المال
اساسا اهتمام به بيت المال و ثروت ملت , آنچنان با حكومت
اسلامي عجين مي باشد كه بقول حضرت امام :
« ما كه مي گوئيم حكومت اسلامي , مي گوييم حكومت عدالت ,
ما مي گوييم يك حاكمي بايد باشد كه به بيت المال مسلمين خيانت
نكند , دستش را دراز نكند بيت المال مسلمين را بردارد » (1 )
به همين خاطر , آن حضرت تنها چند روز پس از پيروزي
انقلاب اسلامي طي حكمي مرقوم فرمودند : « شوراي انقلاب
اسلامي به موجب اين مكتوب ماموريت دارد كه تمام اموال منقول
و غير منقول سلسله پهلوي و شاخه ها و عمال و مربوطين به اين
سلسله را كه در طول مدت سلطه غير قانوني از بين اموال مسلمين
اختلاس نموده اند به نفع مستمندان و كارگران و كارمندان ضعيف
مصادره نمايند » (2 )
بالاتر از آن هنگامي كه حضرت امام در تير ماه 1358 به
مناسبت نيمه شعبان , ميلاد مسعود حضرت ولي عصر(عج ) كليه
متهميني را كه در رژيم سابق مرتكب تقصيراتي شده اند , مشمول
رافت ديني ساخته اند(3 ) تنها چهار دسته از ميان آنان را استثنا
كردند كه بسيار عبرت آموز است :
1 ـ كساني كه شخصا مبادرت به قتل شخص يا اشخاص
نموده اند.
2 ـ آنهايي كه دستور قتل شخص يا اشخاصي را صادر كرده اند .
3 ـ افرادي كه زندانيان را شكنجه داده و يا دستور آن را داده اند .
4 ـ اشخاصي كه به نحوي از انحا از بيت المال سو استفاده
نموده اند!
در اين حكم تاريخي سو استفاده كنندگان از بيت المال در
رديف افراد قاتل و شكنجه گران سياه چال هاي رژيم گذشته و دستور
دهندگان اين اعمال شنيع قرار گرفته اند.
بيت المال و حكومت علوي
اين حساسيت ويژه نسبت به بيت المال دقيقا برگرفته از ذات
حكومت اسلامي و نمونه روشن آن حكومت اميرالمومنين (ع )
است . حضرت امير هنگامي كه پس از 25 سال خانه نشيني پس از
انحراف حكومت هاي قبلي از مسير اصلي به خصوص پس از ظلم و
بي عدالتي هاي اقتصادي بعضي از حكام گذشته مورد اقبال عمومي
قرار مي گيرد , تنها براي مبارزه با سيري ظالمان و گرسنگي مظلومان
امر حكومت را مي پذيرد با اينكه ميداند حكومت در آن شرايط
داراي « چهره ها و رنگهاي گوناگون » است و عاقبت خوشايندي
ندارد اما اجراي عدالت بر هر امري براي او مقدم است .
« قسم به كسي كه دانه را شكافت و انسان را آفريد , اگر حضور
مردم براي بيعت نبود و حجت با يافتن ناصر تمام نمي شد و اگر نبود
پيماني كه خداوند متعال از عالمان گرفته است كه بر پرخوري و
شكمبارگي ستمگران و گرسنگي و بي رمقي ستمديدگان آرام
ننشينند , ريسمان خلافت را رها مي نمودم و آغاز و پايانش را
يكسان مي انگاشتم و چون گذشته خود را كنار مي كشيدم و شما
دانسته ايد كه اين دنياي شما از عطسه بز ماده نزد من كم ارزش تر
است » (4 )
همين هدف از اقامه حكومت اسلامي است كه حضرت را
واميدارد و در عين توجه به حاد بودن شرايط سياسي جامعه و علم
به عدم ظرفيت اطرافيان بنام خود , اعلام نمايند :
« به خدا سوگند! بيت المال تاراج شده را هر كجا بيابم , به
صاحبان اصلي آن باز مي گردانم و گر چه با آن ازدواج كرده و يا
كنيزاني خريده باشند , زيرا در عدالت براي عموم گشايش است و
آن كسي كه عدالت بر او گران آيد , تحمل ستم براي او سخت تر
است . » (5 )
بر اين اساس با عنايت به ماهيت انقلاب اسلامي , اهتمام به
حفظ بيت المال و استفاده حداقل و با حزم و احتياط از آن , پس از
پيروزي انقلاب مورد توجه جدي قرار گرفت . حضرت امام بعنوان
نمونه اي تمام عيار با تاسي از الگوي علوي از بسياري از حلال هاي
الهي اجتناب ورزيده , خود و خانواده اش به كمترينها در زندگي
شخصي اكتفا كردند. امام , در خانه اي محقر در محله اي قديمي در
جماران سكونت گزيد و حاضر نشد لقمه اي از بيت المال بر سر
سفره او حاضر شود و يا كسي از طريق ايشان بر اموال عمومي دست
اندازد. مسئولين نظام نيز با پيروي از حضرت امام زهد و تقوا را
پيشه خود ساخته , بسوي حكومت علوي گام نهادند تا روش آنها
الگويي باشد براي دوست داران حكومت اسلام و مستضعفان و
محرومان جهان .
يك نمونه
باتوجه به عملكرد حضرت امام آنچنان فضايي در كشور حاكم
شد كه اگر كسي مايل به رعايت بيت المال نيز نبود در جو احتياط
آميز غالب بر جامعه , كمتر جرات تعدي به اموال مردم را پيدا
مي كرد. نمونه جالبي از زهد و ساده زيستي مسئولين و خدمت
گذران مردم در حكومت ديني كه در مجلس بررسي نهايي قانون
اساسي جمهوري اسلامي ايران اتفاق افتاد(6 ) نشان دهنده , فضاي
حاكم و روحيه بي آلايش در جمهوري اسلامي ايران
است .
قضيه از اين قرار بود كه در هنگام بررسي ماده 56 آئين نامه
داخلي اين مجلس كه دبيرخانه مجلس را ملزم مي ساخت « نسبت به
چاپ و انتشار جزوه قانون اساسي به تعداد مورد لزوم اقدام و در
سراسر كشور آن را توزيع نمايد » كه البته لازم ولي داراي بار مالي
بود , عده اي از نمايندگان به شك و ترديد افتادند كه آيا پس از
استقرار نظام جمهوري اسلامي هزينه كردن چنين بودجه اي از
بيت المال وجاهت دارد يا خير يكي از نمايندگان اعلام
كرد :
« شنيدم ده ميليون تومان اعتبار براي هزينه اين مجلس در نظر
گرفته شده » و اين امر را در حقيقت اتهامي نسبت به همه نمايندگان
دانست !
مرحوم شهيد بهشتي بعنوان نايب رئيس و اداره كننده مجلس
خبرگان توضيح دادند :
« گر چه مساله قانون اساسي براي ملت سرنوشت ساز است
ولي نمايندگان شما در برابر اين خدمت هم مسلما هيچ گونه پاداش
مالي دريافت نخواهند كرد (نمايندگان : صحيح است ) بنابر اين
هزينه ها صرفا هزينه هايي است كه در مورد خدمات بايد صرف
شود , يا احيانا پذيرايي هاي بسيار ساده اي است كه ظهر يا شب
هنگام افطار انجام مي گيرد و يا تهيه كاغذ و نوشت افزار و چيزهايي
در همين رديف كه حتما مبلغ آن خيلي كم است ... به اطلاع همه
ميرسانيم كه ما نمايندگان براي اينكه ظهر و شب اينجا باشيم و
خدمتي بكنيم همين جا در همين سرسراها و سالنها مي نشينيم و كار
مي كنيم »
و يكي از نمايندگان گفت : « در مورد پذيرايي هم فكر مي كنم
همه نمايندگان حاضرند پول چايشان را هم از جيب بدهند كه
لطمه اي به بودجه بيت المال نخورد »
و نماينده ديگري پيشنهاد كرد : « دولت بودجه را پس بگيرد : ما
مي توانيم مثل هميشه به مسجد برويم ! » و نماينده سومي پيشنهاد
كرد : « به عقيده من اين اعتبار را به برادران روستايي و كشاورزان و
گرسنگاني كه در ميان جامعه هستند بدهيد , ما حاضريم توي
پاركهاي شهر هم مثل يك مسافر بخوابيم !! و به يك افطاري و
سحري ساده هم اكتفا مي كنيم »
اگر چه با فضايي كه امروزه در اين رابطه حاكم شده است و
نگاهي كه به مساله حساس بيت المال مي شود ممكن است اين گونه
برخورد با بيت المال نوعي سادگي به حساب آيد ولي جان كلام در
اين است كه آن زمان نمايندگان ما در مجلس سرنوشت ساز خبرگان
تدوين قانون اساسي كه اكثر آنان از علما و فرهيختگان جامعه به
حساب مي آمدند بر اين اعتقاد بودند كه :
« فرق ما با نمايندگان سابق اين است كه آنها به روال طاغوتي
رفتار مي كردند و ما به روال اسلامي و حاضريم بدون ادعا با
كوچكترين هزينه به مردم خدمت كنيم »
اين نگاه به امانت داري مردم , نمايندگان مردم يا كارگزاران
حكومت را وامي داشت نسبت به حراست از اموال عمومي ,
مسئوليت شرعي احساس كرده , احتياط فوق العاده اي نسبت به آن
مبذول دارند.
تساهل در بيت المال
متاسفانه اين روحيه ديني به مرور زمان به فراموشي سپرده
شده , الانه به جايي رسيد كه اگر در سازماني يا اداره اي يك نفر در
حفظ و نگهداري بيت المال دقت به خرج دهد و در بهره برداري از
آن خست نمايد در موضع انواع اتهام قرار گيرد! و بعنوان ساده لوح
تمسخر شود. در چنين شرايطي در حالي كه گروهي از مردم در فقر و
تنگنا زندگي مي كنند , عده اي قليل كه دستشان در كار است و به
ثروت ملت دست رسي دارند , به راحتي از بيت المال استفاده كرده
بر آن جولان مي دهند. حقوق ميليوني , پاداش هاي آنچناني ,
بهره برداري بي حساب , زد و بندهائي كه گاه سر از ميليارد
درمي آورد چشم هر بيننده را خيره و دل هر شنونده را خالي
مي كند.
مجلس هفتم و بيت المال
از ميان انواع زد و بندهايي كه راجع به بيت المال , اين مظلوم
هميشگي تاريخ , صورت مي گيرد. اخيرا يك بخش كوچك آن يعني
حقوق ميليوني نمايندگان مجلس شوراي اسلامي مورد توجه
بخشي از نمايندگان تازه نفس دوره جديد قرار گرفت . اين مقدار اگر
چه در مقابل فساد اداري موجود كه كشور ما را در رتبه بالاي
جهاني ! قرار داده است قلوه سنگي در دريا است ولي اصل نگرش به
اين مساله پس از سالها فرياد رهبري معظم انقلاب راجع به رفع
فقر , فساد و تبعيض در جامعه , غنيمت است .
نمايندگاني كه بناي پي گيري اين مهم را دارند بايد توجه داشته
باشند كه كم كردن حقوق نمايندگي اگر صورت گيرد تنها بخشي از
حيف و ميل بيت المال و برداشت هاي بي حساب از اموال ملت است
كه در سازمانهاي رسمي در جريان است . البته از باب اينكه در قدم
اول براي مبارزه با فقر , فساد و تبعيض بايد از خود شروع كرد ,
تقليل حقوق نمايندگان گامي است كه باعث اميدواري و اعتماد
ملت عزيز ما خواهد شد. اما گامهاي مهمتري لازم است كه بايد
پس از اين براي حفظ و حراست از بيت المال مسلمين و به نمايش
گذاشتن عدالت علوي در حكومت ديني و اميدوار كردن مردم
برداشته شود اين گامها بايد در سه سطح برداشته شود :
1 ـ حقوق هاي ميليوني و پاداش هاي بي حساب مختص نمايندگان
مجلس نيست . اين يك سنت سيئه اي است كه در تمام دواير رسمي
و ادارات دولتي كه از بودجه عمومي استفاده مي كنند از سوي
عده اي معدود كه هم تصميم گيرنده اند و هم برخوردار , رواج دارد.
لذا بايد بصورت عام مورد توجه نمايندگان قرار گيرد.
2 ـ آنچه بيش از حقوق ماهيانه در جامعه نمود دارد وباعث ناراحتي
و نگراني و حسرت محرومان و اقشار متوسط جامعه شده است , زد
و بندهاي اداري , فاميل بازي , گروهگرايي و دست رسي به امكانات و
خدمات دولتي از طريق روابط ناسالم كه اثرات بس مخرب تري بر
بيت المال تحميل مي كند. يك نماينده يا مسئول اجرايي قبل از
اينكه از حقوق رسمي به جايي برسد از ارتباطات ناسالم و عنوان
نمايندگي استفاده مي كند كه نمونه هاي بسيار آن و موافقت
اصولي هاي اخذ شده يا حتي وام هاي آنچناني آشكارتر از آن است
كه بر كسي پوشيده بماند.
3 ـ ساختار بيمار روابط اداري و اقتصادي جامعه , خود به خود
رابطه را بجاي ضابطه نشانده , صاحبان قلب بيمار را به طمع
مي اندازد. مجلس شوراي اسلامي هم اهرم قانون گذاري دارد و هم
اختيار نظارتي لذا قبل از هر چيز بايد گلوگاه هاي سواستفاده از
بيت المال و چپاول اموال عمومي را با تصويب قوانين كارآمد يا
نظارت موثر سد نمايد. نمايندگان دوره هفتم خود بهتر از هر كسي
واقفند كه با شعار اصلاح امور اقتصادي و معيشتي مردم پا به عرصه
گذاشته و مورد اقبال نيز واقع شده اند قطعا مهمترين شاخص
ارزيابي عملكرد آنان از سوي مردم همين خواهد بود و پرواضح
است كه مردم با هيچ كس عقد اخوت نبسته اند.
پي نوشت :
1 ـ صحيفه امام , ج 3 , ص 509
2 ـ همان , ج 6 , ص 267
3 ـ همان , ج 9 , 25 تيرماه 58
4 ـ نهج البلاغه , صبحي صالح , خطبه 3
5 ـ همان , خطبه 15
6 ـ ر . ك , صورت مشروح مذاكرات مجلس بررسي نهايي قانون
اساسي جمهوري اسلامي ايران , ج اول , ص 164 و .165
امام خميني :
ما كه مي گوييم حكومت اسلامي , مي گوييم حكومت
عدالت , ما مي گوييم يك حاكمي باشد كه به بيت المال
مسلمين خيانت نكند , دستش را دراز نكند بيت المال
مسلمين را بردارد
در حالي كه گروهي از مردم در فقر و تنگنا زندگي
مي كنند , عده اي قليل كه دستشان در كار است و به
ثروت ملت دست رسي دارند , به راحتي از بيت المال
استفاده كرده بر آن جولان مي دهند
شهيد مظلوم آيت الله بهشتي در هنگام اداره مجلس
خبرگان قانون اساسي خطاب به مردم : گرچه مساله
قانون اساسي براي ملت سرنوشت ساز است ولي
نمايندگان شما در برابر اين خدمت هم مسلما هيچگونه
پاداشي دريافت نخواهند كرد
معرفي كتاب
اصالت جاويد
|
استقبال جهانيان از نظريه گفت و گوي تمدن ها و انتخاب
سال 2001 ميلادي به نام سال گفت و گوي تمدن ها , آفاق
جديدي را براي سياست خارجي جمهوري اسلامي ايران
گشود. در حقيقت انديشمندي مسلمان , به نام سيد محمد
خاتمي نظريه گفت و گوي تمدن ها را در برابر نظريه « پايان
تاريخ » فرانسيس فوكوياما و نظريه « جنگ تمدن ها » ي
ساموئل ها نتينگتون , مطرح كرده است . موافقت يك پارچه
جامعه جهاني با آن نيز سبب شد تا بار ديگر نگاه جهانيان به
دنياي اسلام معطوف شود. اين گفتار كه با تلاش پژوهشگر
ارجمند آقاي سيد حسين اسحاق فراهم آمده , به بررسي
مسائل اساسي در گفت و گوي تمدن ها , نظريه پردازان گفت و
گوي تمدن ها , تقابل تاريخي بين تمدن ها , نقش نظام سلطه در
تهاجم يا تبادل فرهنگي و نقش مدافعان دفاع از حريم تمدن
اسلامي مي پردازد. كتاب فوق توسط مركز پژوهش هاي اسلامي
صدا و سيما , تهيه و انتشارات بوستان كتاب قم آنرا منتشر
نموده است .
|
افق هاي كمال
|
انسان به گونه اي آفريده شده است كه بتواند زندگي خويش را بسازد
و شخصيت خود را به گونه شايسته اي طراحي كند و سازمان بخشد. با
اين پيش فرض بايد دانست , انسان به سوي كدامين مقصود بايد حركت
كند يعني چگونه بايد باشد تعبيرهاي گوناگوني وجود دارد كه هر كدام
به گونه اي همين حقيقت را دربردارد. انسان كامل يا انسان آرماني , همان
چيزي است كه همه اديان آسماني و مكتب هاي مدعي خوشبختي بشر
درپي آنند. عرفان شرقي مانند عرفان هندي و بوديسم و عرفان اسلامي و
نيز روان شناسي از اين مسئله بحث كرده اند. همه اين مباحث عرفاني ,
فلسفي و روان شناختي هم چون مقدمه اي است براي شناخت انسان
سالم , كامل و آرماني قرآن . اگرچه در اين زمينه , در كتاب هاي تفسيري ,
تلاش هايي صورت گرفته است اما واقعيت اين است كه در اين زمينه
هنوز پژوهشهاي بيش تري لازم است تا الگوي شخصيت سالم و نمونه
انسان كامل قرآني بيان شود. در اين نوشتار سعي بر اين بوده كه برخي از
كليدي ترين ويژگي هاي انسان كامل , مفهوم كمال و راه هاي رسيدن به آن
از ديدگاه قرآن , بيان شود و تلاش شده اين مباحث از انسجامي دروني
برخوردار و ساختار منطقي داشته باشد به گونه اي اگر يك طلبه جوان و
يا دانشجوي مسلمان بخواهد راه رسيدن به كمال را از ديدگاه قرآن دنبال
كند , تصويري روشن از آن را در اين نوشتار بيابد.
اثر فوق نوشته هاي سيدمحمد حيدر علوي نژاد است و توسط
انتشارات بوستان كتاب قم , منتشر شده است .
|
| |