اشاره
دست كم سه سال است كه نام « بن لادن » و عنوان « جنبش القاعده » ورد
زبان منابع سياسي جهان غرب و رسانه هاي گروهي آنهاست . اين نام و
آن عنوان در فرهنگ سياسي رايج دنياي امروز ما با ترور , انفجار , انتحار
و ويرانگري مترادف شده است . اينكه واقعا بن لادن و القاعده براي
چنين اقداماتي شكل گرفته اند و يا نوع رفتار با آنها , از آنان هيولائي
اينچنيني ساخته است .سوالي است كه كمتر فكر و ذهن منابع سياسي و
خبري جهان را به خود مشغول داشته است . در نتيجه مبارزه قهرآميز ,
سركوب و مجازات تنها روش شناخته شده اي است كه در برابر بن لادن
و تشكيلات او در پيش گرفته شده و هر عكس العمل اين چنيني در برابر
اين مبارزه نيز خود تنها سبب تشديد مبارزه شده است . به همين دليل
مردم جهان نمي دانند كه بن لادن كيست , القاعده چيست چگونه شكل
گرفته , چه مي خواهد و...
مقاله حاضر پاسخي به همين سوالات است .
سرگذشت بن لادن و القاعده به شدت در هم گره خورده به طوري
كه وجود هر يك مكمل وجود ديگري است . شبكه القاعده در واقع
مجموعه اي است از گروه هاي سياسي كه در چند وجه باهم مشتركند ,
اعضاي آنها همگي از مسلمانان اهل سنت و داراي قرائتي بسيار افراطي
و متعصبانه از اسلام هستند , همگي آنها مشي مبارزه مسلحانه را براي
رسيدن به اهداف خود برگزيده اند , همگي آمريكا و اسرائيل را دشمن
مشترك مسلمانان مي دانند , خواهان خروج آمريكا از كشورهاي اسلامي
و امحاي كامل اسرائيل هستند , و اكثر آنها ضد شيعه و صاحب
گرايشهاي وهابي و تفكر تند سلفي مي باشند.اسامه بن لادن , سرمايه دار
عرب حلقه اتصال تمامي اين گروه ها و حامي مادي و معنوي آنهاست .
القاعده را بن لادن در دوران جهاد اسلامي افغانستان كه عليه اشغالگران
شوروي برپا شده بود , تشكيل داد. پس از پايان اشغال شوروي در
افغانستان بسياري از اعضاي اين جنبش فرامليتي كه در افغانستان در
فنون جنگ چريكي مهارت يافته بودند به سرزمين هاي خود بازگشتند و
گروه هايي براي مبارزه مسلحانه در جهت برقراري حكومت اسلامي ـ
البته با قرائت خاص خودشان از اسلام ـ به راه انداختند. اين گروه ها در
هر سرزميني كه مسلمانان در آن حضور داشتند , از فيليپين گرفته تا
الجزاير و از چين گرفته تا بالكان استقرار يافتند و شبكه اي را ايجاد
كردند كه توانست به بزرگترين عمليات تروريستي در تاريخ دست
زند.
القاعده چگونه شكل گرفت
القاعده كه حيات رسمي آن از سال 1367 آغاز شده در واقع
شبكه اي جهاني است كه نشانه هاي حضور آن تاكنون علاوه بر
افغانستان در كشورهاي الجزاير , مصر , مغرب , تركيه , اردن ,
تاجيكستان , ازبكستان , سوريه , چين (منطقه سين كيانگ ) , پاكستان ,
بنگلادش , مالزي , ميانمار , اندونزي , فيليپين (ميندانائو) , لبنان , عراق ,
عربستان سعودي , كويت , بحرين , يمن , ليبي , تونس , بوسني , كوزوو ,
چچن , داغستان , كشمير , سودان , سومالي , كنيا , تانزانيا , جمهوري
آذربايجان , اريتره , اوگاندا , اتيوپي و سرزمين هاي اشغالي فلسطين ديده
شده است .
بنابراين القاعده شبكه اي فرامليتي است و ازانواع و اقسام مليت ها
در آن به چشم مي خورند. از نظر القاعده تقريبا تمامي دولت هاي حاكم
بر كشورهاي اسلامي فاسد هستند و بايد كنار گذاشته شوند. الگوي
حكومتي القاعده نيز نظام خلافتي است . برآوردي شده كه تاكنون بيش
از سيزده هزار تن در پايگاه هاي القاعده در افغانستان آموزش ديده اند كه
تقريبا نيمي از آنها اهل عربستان سعودي بوده اند. پس از سعودي ها ,
الجزايري ها و مصري ها و پس از آنها , يمني ها , سوداني ها , پاكستاني ها و
سوري ها از لحاظ تعداد بر بقيه مليت هاي تشكيل دهنده القاعده برتري
داشته اند. اين عده حضور تشكيلاتي خود را در سالهاي اخير با انجام
اقدامات تروريستي و تخريبي به اثبات رسانده اند.
هسته اصلي
اسامه بن محمد بن عواد بن لادن در سال 1336 هجري شمسي از
مادري سوري و پدري يمني در منطقه حضرموت يمن متولد شد. او
هفتمين فرزند خانواده اي بود كه بعدها تعداد فرزندانش به پنجاه تن بالغ
گرديد. پدر فقيرش در سال هاي دهه سي ميلادي در جست وجوي كار به
حجاز مهاجرت كرد و در بندر جده به باربري مشغول گرديد. اين باربر
مدارج ترقي را چنان طي كرد كه سرانجام صاحب بزرگترين شركت
ساختماني در عربستان سعودي شد. آنچه موجب ترقي و پيشرفت
ناگهاني وي گرديد شركت در مناقصه ساخت كاخ هاي ملك سعود ,
پادشاه وقت عربستان سعودي بود , رقمي كه او پيشنهاد داد از پايين ترين
رقم پيشنهاد شده هم پايين تر بود. بدين ترتيب لادن روابط نزديكي با
خاندان سلطنتي و به خصوص ملك سعود برقرار كرد. در سال هاي دهه
1340 كه بين ملك سعود و برادرش اميرفيصل اختلاف بالا گرفت
محمدبن لادن كه با هر دو برادر رابطه نزديكي داشت ملك سعود را
راضي كرد كه به نفع برادر از سلطنت كناره بگيرد. با كناره گيري ملك
سعود در 11 آبان 1343 (1 ) خزانه مملكت خالي شد و محمدبن لادن به
مدت شش ماه دستمزد تمام كاركنان دولت را از جيب خود پرداخت
كرد. ملك فيصل هم دستور داد كه از آن پس تمام مقاطعه كاري هاي
ساختماني به محمدبن لادن واگذار شود. او مدتي هم در دولت عربستان
سعودي عهده دار سمت وزير فوايد عامه شد.
از جمله طرح هاي بزرگ ساختماني محمدبن لادن , بازسازي
مسجدالاقصي پس از آتش سوزي سال 1348 بود . خانواده بن لادن
همواره به اينكه بازسازي مقدس ترين بناهاي جهان اسلام ,
مسجدالاقصي , مسجدالحرام و مسجدالنبي را انجام داده است به خود
مي بالد.
محمدبن لادن مردي مومن , سخاوتمند و فروتن بود. گوني پاره اي
را كه در دوران جواني به پشت مي انداخت و با آن بار حمل مي كرد را در
تالار پذيرايي قصر خود قرار داده بود و به همه نشان مي داد. او
فرزندانش را با تربيت اسلامي سختگيرانه اي بار آورد و تلاش كرد آنان
را از همان سنين جواني در كارهاي خود سهيم كند.
اسامه سيزده ساله بود كه پدرش را از دست داد و در هفده سالگي با
دختري اهل سوريه از خويشاوندان مادري اش ازدواج كرد. در زندگي
زناشوئي اسامه بن لادن هيچ گاه اثري از انحراف اخلاقي ديده نشده
است . او تمام دوران تحصيل خود را از دبستان تا دانشگاه در شهر جده
سپري كرد و در سن 24 سالگي از دانشگاه ملك عبدالعزيز در جده در
رشته مديريت دولتي فارغ التحصيل شد. اينكه گفته مي شود او در آمريكا
تحصيل كرده روايتي بي اساس است , وي در طول زندگي اش جز به
كشورهاي منطقه جزيره العرب , سوريه , پاكستان , افغانستان و سودان به
كشور ديگري سفر نكرده است . (2 )
بن لادن پس از پايان تحصيلات دانشگاه در شركت ساختماني
بزرگي كه از پدرش براي وي به ارث رسيده بود , مشغول به كار شد پدر
بن لادن هرساله در موسم حج در خانه اش ميزبان صدها تن از علما و
روحانيون برجسته كشورهاي اسلامي بود كه براي اداي فريضه حج به
حجاز مي رفتند , اين رسم كه پس از فوت محمدبن لادن هم ادامه يافت
براي اسامه جوان امكان آشنايي با شخصيت ها و جريان هاي سياسي
اسلامگرا در گوشه و كنار جهان را فراهم آورد. عبدالله عزام كه بعدها
نقش مهمي در مسائل افغانستان ايفا كرد , محمد عتوب , نويسنده و
متفكر مشهور مسلمان و همچنين جنبش اخوان المسلمين بيش از همه
افراد و گروه ها او را تحت تاثير خود قرار دادند . (3 )
در سايه اين نوع ارتباطات , اسامه بن لادن درست دو هفته پس از
ورود ارتش شوروي به افغانستان سفر مخفيانه يك ماهه اي از طريق
جماعت اسلامي پاكستان به داخل خاك افغانستان كرد. پس از بازگشت
جرياني را از طريق برادران و خويشاوندان و همكلاسان دانشگاهي اش
براي كمك به مجاهدان افغان به راه انداخت . پس از اينكه ميزان هنگفتي
پول و اجناس براي مجاهدين فراهم آورد همراه با كارگران افغاني و
پاكستاني اش آنها را به مرز افغانستان و پاكستان انتقال داد و در اختيار
مجاهدين قرار داد.
كمك هاي بن لادن به مجاهدين و سفرهاي او به پاكستان و گاه
افغانستان تا سال 1361 ادامه يافت . در اين سال او تصميم به حضور
دائم در خاك افغانستان گرفت و ميزان زيادي از وسائل و تجهيزات
راهسازي و ساختمان سازي به افغانستان برد. عمده فعاليت او در
افغانستان در زمينه تداركات بود گاهي نيز در جنگ هاي چريكي و
پراكنده شركت مي جست .
نكته حائز اهميت اين است كه هيچيك از اقدامات بن لادن در اين
سالها , بدون اطلاع دولت عربستان و يا خلاف ميل مقامات رياض
صورت نمي گرفت . در سالهاي اشغال افغانستان توسط ارتش سرخ ,
عربستان به انگيزه تقويت پشتونهاي وهابي افغانستان كه 60 درصد
جمعيت آن كشور را تشكيل مي دهند و سازمان « سيا » به دليل تقويت
جبهه مبارزه عليه ارتش سرخ , مشتركا به صفوف وهابيهاي افغان
كمكهاي مالي و تسليحاتي مي رساندند. آمريكا و عربستان اگرچه دو
ديدگاه متفاوت در عرصه حوادث افغانستان دنبال مي كردند , ولي لااقل
در زمينه ياري رساندن به وهابي هاي پشتون , راهكار مشتركي را دنبال
مي كردند. بن لادن در اين سالها از عوامل موثر در دريافت اين كمكها و
توزيع آنها ميان افغانها بود.
تا سال 1363 جمع كوچكي از اعراب اهل عربستان سعودي دور بن لادن
جمع شده بودند. در اين سال او تصميم گرفت بر روي جذب مسلمانان
خارج از افغانستان به صفوف مجاهدين سرمايه گذاري جدي كند. بدين
ترتيب بود كه بيت الانصار را در پيشاور پاكستان تاسيس كرد(4 ) . همزمان
با او عبدالله عزام نيز مكتب الخدمات الكفاح را در پيشاور تشكيل داد
كه فعاليت تبليغاتي گسترده آن نقش مهمي در جذب مسلمانان گوشه و
كنار جهان به صفوف مجاهدين ايفا كرد.
بيت الانصار تا سال 1365 افرادي را كه از خارج جذب مي كرد به
ميان گروه هاي مختلف جهادي افغان مي فرستاد اما در اين سال بن لادن
تصميم گرفت نيروي مستقلي تشكيل دهد. وي ظرف دو سال شش
پايگاه براي خود ساخت و در آنها مجاهدان خارجي را آموزش مي داد و
تسليح مي كرد. در ميان نيروهاي بن لادن افرادي از سوريه و مصر بودند
كه سابقه طولاني در مبارزه با اسرائيل داشتند و چريك هاي ورزيده اي
به شمار مي رفتند. او براي خود جبهه و سپاه مستقلي ترتيب داد كه روز
به روز بر شمار آن افزوده مي شد. نخستين عمليات بزرگ اين سپاه عليه
ارتش شوروي , جنگ « جاجي » بودكه در استان پكتيا رخ داد. تشكيلات
بن لادن از همان زمان به « القاعده » معروف شد.
با پايان جنگ افغانستان در سال 1368 , اسامه بن لادن به عربستان
سعودي بازگشت اما پس از مدت كوتاهي ممنوع الخروج گرديد و از او
خواسته شد از حضور خود در مجامع عمومي بكاهد.
اين واكنش بخاطر تغييراتي بود كه در سياست منطقه اي آمريكا
نسبت به افغانستان پس از خروج ارتش سرخ پديد آمده بود. پس از اين
رويداد , شوروي به دليل خاتمه يافتن جنگ سرد , رويكرد جديدي را به
صورت همكاري با آمريكا در حل وفصل بحرانهاي جهاني برگزيده
بود(5 ) و حضور هزاران چريك غيرافغان در خاك افغانستان كه اكنون نه
از آمريكا دستور مي گرفت و نه از شوروي براي آمريكائيها غيرقابل
تحمل بود. از اين رو « سيا » از طريق عربستان خواستار انحلال تشكيلات
بن لادن در افغانستان و بازگشت او به فعاليتهاي غيرنظامي و غيرسياسي
در عربستان شد و اين درخواست باب ميل بن لادن نبود. بن لادن در
سالهاي پس از خروج ارتش سرخ در افغانستان از روحيه
استقلال طلبانه اي در عربستان برخوردار شده بود.
گفته مي شود يكي از دلايل فشاري كه از سوي دولت عربستان بر او
وارد گرديد نامه نصيحت آميزي بود كه به ملك فهد پادشاه عربستان
سعودي نوشت و نسبت به روابط نزديك او با صدام و اهداف
توسعه طلبانه رژيم حاكم بر عراق هشدار داد. درست چند ماه پس از اين
نامه , صدام به كويت حمله كرد.
اسامه طي نامه ديگري به ملك فهد پيشنهاد داد كه از جهادگران
ورزيده وي براي مقابله با صدام استفاده شود اما ملك فهد به جاي
پذيرش اين پيشنهاد ترجيح داد دست كمك به سوي آمريكا دراز كند ,
اين امر تاثير ناخوشايندي بر بن لادن نهاد.
به اعتقاد برخي از مفسران سياسي پاسخ رد خاندان آل سعود به
بن لادن نه به دليل نفرت از وي بلكه بخاطر ترس از آمريكا بود.
آمريكائيها بويژه پس از حمله صدام به كويت هيچ رويكرد سياسي
ديگري را غير از آنچه كه خود به صورت لشكركشي عظيم به منطقه با
هدف جنگ عليه عراق دنبال مي كردند , از جانب هيچ دولتي
برنمي تافتند. رعايت اين نكته به ويژه براي دولتي مانند عربستان كه به
هيچ روي از ناحيه عراق و نيروهايش در كويت احساس امنيت نمي كرد ,
بسيار حياتي مي نمود.
از اين رو مقامات عربستان چاره اي جز تن دادن به فشارهاي آمريكا
عليه بن لادن پيش روي خود نمي ديدند.
در مراحل بعد به تدريج بر فشار مقامات سعودي به بن لادن افزوده
شد تا جائي كه وي اجازه نداشت حتي از شهر جده خارج شود. او دو
بار براي بازجويي و هشدار به سازمان امنيت عربستان فرا خوانده شد و
يك بار نظاميان سعودي مزرعه اش را در اطراف جده غارت كردند.
سرانجام او موفق شد در بهار 1370 با ترفندي زيركانه و استفاده از
روابط نزديك برادرش با امير احمد , معاون وزير كشور عربستان سعودي
از كشور خارج شودو به افغانستان باز گردد.
در آن زمان جنگ داخلي ميان نيروهاي جهادي افغان جريان
داشت . بن لادن تلاش زيادي براي حل اين بحران كرد و نيروهايش را از
ورود به اين اختلاف برحذر داشت . تلاش هاي بن لادن بي نتيجه ماند و
او سرانجام در اواسط سال با هواپيماي جت شخصي اش افغانستان را به
سوي سودان ترك گفت . علت جذب بن لادن به سودان جريان
اسلامگرايي بود كه در اين كشور براي برقراري حكومت اسلامي به راه
افتاده بود. او به فعاليت هاي عمراني در سودان پرداخت و بسياري از
سرمايه دارهاي سعودي را به اين كشور جذب كرد. برادران بن لادن هنوز
سرمايه گذاري هاي هنگفتي در بخش كشاورزي سودان دارند. بن لادن دو
سال در سودان ماند و ازجمله اقدامات عمراني وي در اين كشور
احداث يك جاده آسفالته 1200 كيلومتري بود كه شهر خارطوم را به
يكي از بنادر اين كشور در درياي سرخ متصل مي كند.
دستگاه اطلاعاتي عربستان سعودي براي خلاصي از فشار آمريكا
بارها طرح ترور اسامه بن لادن را چيد اما موفق نشد . در سال 1373
دولت سعودي تابعيت سعودي بن لادن را از او سلب كرد. بن لادن هم
اعلاميه شديداللحني عليه حكومت آل سعود منتشر كرد و از آن پس علنا
به مبارزه تبليغاتي با حكومت عربستان سعودي پرداخت . انفجار يك
خودرو در رياض در بهار 1374 نخستين عمليات مسلحانه عليه حضور
آمريكايي ها در عربستان سعودي بود. بن لادن مسئوليت اين انفجار را
نپذيرفت اما تلويزيون سعودي تصاوير چهار متهم حادثه را نشان داد كه
همگي به ارتباط با بن لادن اعتراف مي كردند. دولت سودان تحت فشار
شديد دولت عربستان سعودي ناگزير شد از بن لادن بخواهد كه اين
كشور را ترك گويد . او نيز سرانجام در سال 1375 به جلال آباد
افغانستان نقل مكان كرد.
افغانستاني كه بن لادن به آن بازگشت دستخوش جنگ داخلي و
بي ثباتي شديد بود. شبه نظاميان طالبان با سرعت به سمت كابل نزديك
مي شدند , دولت متحد برهان الدين رباني و گلبدين حكمتيار در برابر
پيشروي طالبان به سوي كابل در اوج ضعف قرار داشت و گروه گروه
مردم شهرهاي مركزي افغانستان به سمت شهرهاي شمالي اين كشور
درحال فرار بودند. در حقيقت بازگشت بن لادن به افغانستان با رسميت
يافتن حكومت طالبان در كابل و اشغال اين شهر توسط نيروهاي آنان
همزمان شده بود . (6 ) قدرت گرفتن طالبان در افغانستان كاملا همسو با
استراتژي بن لادن بود. مدت كوتاهي پس از ورود او به افغانستان ,
ماجراي انفجار در مجتمع مسكوني آمريكايي « الخبر » در نزديكي ظهران
در عربستان سعودي رخ داد. دولت سعودي تلاش كرد اين عمليات بزرگ
را به شيعيان نسبت دهد و پاي ايران را به ميان بكشد اما آمريكايي ها از
همان آغاز گزينه بن لادن را مطرح كردند. بن لادن اگر چه هيچ گاه
مسئوليت اين حمله را نپذيرفت اما در سخنان خود به صورت تلويحي
اشاره هايي به نقش خود در اين ماجرا كرد و مدت كوتاهي پس از همين
بمب گذاري بودكه حكم جهاد دوازده صفحه اي اش عليه آمريكا را منتشر
ساخت .
جلال آباد كه بن لادن در آن پناه گرفته بود تحت تسلط يونس
خالص , يكي از فرماندهان مجاهدين بود , در همان سال تحت حضور بن
لادن در جلال آباد اين شهر به دست طالبان افتاد و يونس خالص به
طالبان پيوست . ملاعمر رهبر طالبان هياتي را نزد بن لادن فرستاد تا او را
از حمايت همه جانبه خود مطمئن سازد. پس از اينكه يكي ديگر از
عمليات ترور بن لادن كه دستگاه هاي اطلاعاتي عربستان و پاكستان
قصد اجراي آن را داشتنند ناكام ماند وي براي امنيت بيشتر به قندهار ,
مقر اصلي طالبان نقل مكان كرد و به نيروهايش دستور داد به صفوف
طالبان بپيوندند. طالبان فتح كابل و خارج ساختن آن از دست احمدشاه
مسعود را مرهون نيروهاي بن لادن است .
بن لادن تا سال 1376 هيچ پروايي از مصاحبه با رسانه ها نداشت .
شبكه 4 تلويزيون انگليسي و سي ان ان مصاحبه هايي از او پخش كردند
اما به خواهش ملاعمر وي از مصاحبه دست برداشت .
بن لادن روابط نزديكي با علماي افغانستان برقرار كرد. فتوايي براي
جهاد عليه آمريكا و بيرون راندن نيروهاي آن از جزيره العرب تنظيم كرد
و آن را به امضاي چهل تن از علماي افغان رساند. به شمار نيروهاي او
در افغانستان و گوشه و كنار جهان افزوده شد تا آنجا كه وي در بهمن
1376 تشكيل جبهه بين المللي مبارزه با آمريكا را اعلام كرد و بار ديگر
به فعاليت آشكار در انظار عمومي بازگشت , در بهار 1377 با تلويزيون
اي بي سي آمريكا مصاحبه كرد و دو هفته بعد در كنفرانس مطبوعاتي كه
در شهر خوست ترتيب داد اعلام كرد كه به زودي حملاتي عليه آمريكا
انجام خواهد گرفت . (7 )
درست چند هفته بعد بود كه انفجار در سفارتخانه هاي آمريكا در
نايروبي و دارالسلام رخ داد . (8 )
آمريكا به تلافي اين انفجارها يكي از پايگاه هاي بن لادن در اطراف
شهر خوست افغانستان را هدف حمله موشكي قرار داد. در حالي كه
پايگاه تقريبا خالي بود و درست در نزديكي آن , پايگاه ديگري بود كه
تعداد زيادي از افراد كشميري سپاه بن لادن در آن مستقر بودند و خود
بن لادن نيز صدها كيلومتر از محل دور بود و عمده نيروهايش در شمال
افغانستان استقرار داشتند. از آن پس بن لادن زندگي مخفيانه اي را آغاز
كرد كه هنوز ادامه دارد.
زندگي مخفي بن لادن باعث نشد كه عمليات ضدامريكائي وي
خاتمه يابد . بن لادن در پائيز سال 1379 مسئوليت حمله به ناوجنگي
« كول » در آبهاي يمن را كه طي آن 17 نظامي آمريكائي به هلاكت
رسيدند , برعهده گرفت . مع الوصف اقدامات بن لادن و جنبش القاعده
تنها در حوادث مختلف در كشورهاي خارجي خلاصه نمي شد. بلكه اين
جنبش در داخل افغانستان نيز فعال بود و بويژه عليه شيعيان كه مخالف
سلطه طالبان بر اين كشور بودند دوش به دوش نيروهاي طالبان
مي جنگيد. اكثر فجايعي كه در سالهاي حاكميت طالبان بر كابل طي
سالهاي 80 ـ1375 عليه جان و مال شيعيان به وقوع پيوسته توسط
وهابيهاي متحد طالبان و القاعده صورت گرفته است .
در راس حوادثي كه تاكنون جنبش القاعده و بن لادن بخاطر وقوع آن
متهم شده اند , حادثه 20 شهريور سال 1380 وجود دارد . اگر فرضيه
مربوط به نقش صهيونيستها در ايجاد حادثه 20 شهريور 1380 را به
عنوان گامي در جهت فراهم ساختن زمينه معرفي گروههاي اسلامي
خاورميانه و جهان به عنوان گروههاي تروريستي , باور نكنيم و صرفا
تحليل آمريكائيها را بپذيريم و ادعاي آنان در مورد دست داشتن بن لادن
و القاعده در حادثه 20 شهريور 1380 را باور كنيم بايد اعتراف كنيم كه
بن لادن توانسته است نمادهاي قدرت اقتصادي و نظامي آمريكا را با
اراده خود درهم بكوبد. زيرا در اين روز برجهاي دوقلوي آمريكا همراه
با ساختمان پنتاگون بوسيله چند فروند هواپيما و به صورت عمليات
انتحاري درهم كوبيده شد و دست كم 3000 نفر جان خود را از دست
دادند. پس از اين حادثه كه به منزله بربادرفتن امنيت و اقتدار ادعائي
آمريكا بوده دولت بوش با صرف ميلياردها دلار هزينه , چهره اي
جنگ طلب , مداخله گر و ستيزه جو به خود گرفت و افغانستان و عراق و
خليج فارس را جولانگاه نظاميگري خود قرار داد.
حادثه 20 شهريور 1380 بزرگترين رويدادي بود كه به گردن
القاعده گذارده شد. آمريكائيها تاكيد كردند كه تمامي كساني كه در رابطه
با اين حادثه بازداشت شده اند , تربيت يافتگان جنبش القاعده هستند و
از اين سازمان دستور گرفته اند. پس از اين حادثه دولت آمريكا هزينه
سنگيني را صرف مبارزه با آنچه كه « تروريسم » لقب گرفته بود كرد و
ازجمله سناي اين كشور يك بودجه 31,5 ميليارددلاري را تحت عنوان
« بودجه ضدتروريستي » به تصويب رساند(9 )
اسامه بن لادن مردي است بسيار متواضع و سخاوتمند كه رابطه
بسيار نزديكي با افرادش برقرار مي كند. حتي برايشان غذا مي پزد و
شخصا به پذيرايي از آنها مي پردازد. زندگي ساده و خوراك و پوشاك
ساده اي دارد. مردي بسيار خوش قول و صديق است با وجود اينكه
خجول و ماخوذ به حياست و از جذبه خاصي برخوردار است . بسيار
كم حرف مي زند . با وجود اينكه هميشه لبخند به لب دارد به ندرت
مي خندد. باسواد و با معلومات است و روزانه زمان زيادي را صرف
كتاب خواندن مي كند , به شدت به دنبال كردن اخبار رسانه ها علاقه مند
است و تيم مخصوصي كه اخبار رسانه ها را برايش كنترل مي كنند هميشه
همراهش هستند.
بن لادن تا به حال بارها هدف حملات تروريستي قرار گرفته , چهل
بار بمباران را از سر گذرانده است , حتي هدف حمله شيميايي قرار
گرفته و يك بار هم يك موشك اسكاد در فاصله هفده متري اش منفجر
شد. بااين حال مردي محتاط است و هميشه از وسائل الكترونيكي
اطراف خود دوري مي كند تا مبادا بمبي در آنها كار گذاشته شده باشد.
بن لادن هيچ گاه رابطه شخصي با افراد خانواده سلطنتي سعودي
نداشته , ارتباطات او اغلب به صورت غيرمستقيم و از طريق برادرانش
بوده است . امير احمد و اميرعبدالرحمن , دو تن از برادران ملك فهد كه
اولي معاونت وزارت كشور و دومي معاونت وزارت دفاع را به عهده
دارد با برادران او روابط نزديكي دارند.
طالبان بخش عمده موفقيت خود در افغانستان را مرهون بن لادن
است , علاوه بر كمك نظامي او فنون كشورداري را به مقامات طالبان
مي آموزد.
علت اينكه با وجود انزوا و اختفاي كامل بن لادن همچنان منابع
تغذيه مالي او برقرار است اين است كه ثروت و اموال پدر او هنوز بين
ورثه اش تقسيم نشده و فرزندان او اين ثروت را يكپارچه نگاه داشته اند.
اين ثروت در ميان شركت هاي متعدد كوچك و بزرگ تقسيم شده و
سرمايه گذاري هاي مشترك خانواده بن لادن با افراد خانواده سلطنتي امر
تفكيك اين اموال و مسدود كردن آنها را ناممكن كرده است . سهم
بن لادن از درآمد اموال پدري نيز به روش هاي بسيار پيچيده اي در
دسترس او قرار مي گيرد. منبع تغذيه مالي القاعده منحصر به ثروت
بن لادن نيست , بسياري از سرمايه داران مسلمان از كشورهاي مختلف
جهان مبالغ هنگفتي به طرق مختلف به اين شبكه تزريق
مي كنند.
سرمايه گذاري هاي بن لادن در زمينه هاي مديريت املاك و
مستغلات , حمل و نقل دريايي , اجاره هواپيما , خدمات , مقاطعه كاري
و تجارت است . بيشتر سرمايه گذاري هاي تجاري او نيز در كشورهاي
سومالي , سوئيس و لوكزامبورگ انجام گرفته است . سرمايه گذاري هاي
اروپايي او را وكلاي سوئيسي اش مديريت مي كنند.
بن لادن داراي يك شركت ساختماني به نام الهجره است وي يك
شركت صادرات و واردات به نام وادي العقيق , يك شركت
سرمايه گذاري به نام طبا و يك بانك اسلامي به نام الشمال دارد كه
سرمايه آن به پنجاه ميليون دلار بالغ مي شود و در سودان مستقر
است .
القاعده و تيرگي روابط رياض و واشنگتن
طي سه سه سالي كه از حادثه 20 شهريور 1380 موسوم به حادثه
« يازده ستپامبر » مي گذرد عربستان همواره مورد تعرض سياسي و تبليغي
آمريكا قرار داشته و مقامات آمريكائي مليت سعودي بن لادن را بستر
اين حملات قرار داده اند. در اين سه سال اتباع عربستان در آمريكا به
عنوان مظنون مورد تحقيق , انگشت نگاري و حتي آزار قرار گرفتند.
منابع خبري و حتي سياسي آمريكا , دولت سعودي را متهم به ارتباط با
بن لادن و خطوط فكري وي كردند بسياري از بازداشت شدگان حوادث
افغانستان , بسياري از محبوسين زندان گوانتانامو و حتي بسياري از
كساني كه هنوز در افغانستان تحت تعقيب نظاميان آمريكائي هستند , و
بالاخره حداقل 15 نفر از كساني كه در ارتباط با حادثه 20 شهريور در
آمريكا دستگير شده اند تبعه عربستان مي باشند.
نمايندگان كنگره آمريكا در روزهاي مياني مرداد ماه سال 81 علنا
دولت عربستان را متهم به حمايت از تروريسم كردند(10 ) دولتمردان
آمريكائي در پائيز 1381 علنا 12 بازرگان مشهور عربستان را جز
عوامل القاعده معرفي كرده و خواستار تعقيب آنان شدند (11 )آمريكائيها
در همين رابطه حتي پا را از اين نيز فراتر گذاشته و لبه تيز حملات خود
را تدريجا متوجه مقامات اين كشور كرده اند آنان سفير عربستان در
آمريكا را نيز متهم به كمك رساني به عوامل هواپيماربائي روز 20
شهريور سال 1380 كردند .
يكي از رويدادهاي مهمي كه در سال 1381 سبب تيرگي روابط
رياض با واشنگتن شده بود طرح آمريكا براي تجزيه عربستان بود در 18
مرداد ماه اين سال روزنامه « يو.اس .آتودي » به نقل از منابع خبري
آمريكا از طرح سري دولت اين كشور براي سرنگوني رهبران عربستان
سخن به ميان آوردند. در اين طرح با صراحت به « جداسازي استان نفت
خيز عربستان » و برقراري « جمهوري مسلمان شرق عربستان » با هدف
ساقط كردن دولت اين كشور اشاره شده است .
در اين طرح كه ظاهرا پروژه مشترك بنياد صهيونيستي « هودسون » و
وزارت دفاع آمريكاست عربستان سعودي بخاطر مخالفت با طرحهاي
جنگ افروزانه آمريكا عليه عراق و همچنين « كمك به مدارسي كه در
آنها درس آمريكا زدايي تدريس مي شود » هدف نقشه هاي تلافي جويانه
پنتاگون قرار گرفته است (12 ) .
نگاه منفي و وهن انگيز كاخ سفيد به اتباع سعودي سبب افزايش
جرات و جسارت مطبوعات و بعضي مقامات دولتي عربستان براي ابراز
انتقاد از آمريكا شده است . مقامات بلند پايه عربستان بر خلاف گذشته
از اينكه علنا رفتار آمريكائيها و سياست خاورميانه اي آمريكائيها را
مورد انتقاد قرار دهند , ابائي ندارند. مردم عربستان نيز كه از زمان حمله
13 سال پيش آمريكا به عراق بخاطر رفتار تحقيرآميز نظاميان آمريكائي
در استفاده از خاك اين كشور براي حمله به عراق و تحميل هزينه هاي
اين حمله به منابع مالي عربستان , خشم و انزجار خاصي از آمريكائيها
داشتند , با مشاهده رفتار آمريكا عليه عربستان پس از حادثه 20
شهريور , نفرتشان از كاخ سفيد مضاعف گرديده است . در حال حاضر بر
اساس آمارهاي موجود حدود 40 درصد مردم عربستان هر گونه سفر با
هر عنوان به غرب را تحريم كرده اند و علاوه بر اين تحريم كالاهاي غربي
نيز به شكل وسيعتري از سوي مردم عربستان ديده مي شود. يك سوم
صادرات عربستان به غرب و همين ميزان از واردات كالاهاي غربي به
عربستان كاهش يافته است . در نتيجه بسياري از مردم عربستان پس از
حادثه 20 شهريور آمريكا تدريجا طرفدار بن لادن شده اند و تعداد
حاميان بن لادن را در جامعه امروزي اين كشور تا 85 درصد ذكر
مي كنند(13 ) .
پاورقي :
1 ـ اين اتفاق زماني به وقوع پيوست كه ملك سعود براي مداواي
بيماري خود در اروپا بسر مي برد و مقهور كودتاي آرام برادر خود
شد.
2 ـ در بعضي منابع خارجي گفته شده كه بن لادن پس از پايان تحصيل
در دانشگاه ملك عبدالعزيز راهي لندن شد و در رشته مهندسي
كشاورزي نيز از دانشگاه لندن فارغ التحصيل گرديد.
3 ـ ضميمه همشهري شماره 2544 ـ 1380,8,5
4 ـ همان
5 ـ دو سال پس از پايان جنگ سرد , اتحاد جماهير شوروي از هم فرو
پاشيد.
6 ـ طالبان در پنجم مهر 1375 موفق به تصرف كابل و برانداختن
حكومت مشترك رباني و حكمتيار شد. در همين روز نجيب الله آخرين
رئيس جمهور كمونيست افغانستان اعدام شد
7 ـ ضميمه همشهري ـ همان
8 ـ در جريان اين دو انفجار كه به طور همزمان در 16 مرداد سال 1377
به وقوع پيوست سفارتخانه هاي آمريكا در هر دو كشور كنيا و تانزانيا فرو
ريخت و دست كم 258 نفر از جمله 12 آمريكائي جان خود را از دست
دادند.
9 ـ جمهوري اسلامي ـ 19 خرداد 1381
10 ـ روزنامه واشنگتن پست ـ اطلاعات ـ 81,5,16
11 ـ تلويزيون اي بي اس ـ روزنامه جمهوري اسلامي ـ 81,9,7
12 ـ روزنامه يو اس آي تودي ـ روزنامه جمهوري اسلامي ـ 20 مرداد
81
13 ـ روزنامه جمهوري اسلامي ـ گزارش آخر سال ـ 27 اسفند 81
جنبش تحت رهبري اسامه بن لادن متعاقب عمليات بزرگي عليه
نيروهاي ارتش سرخ در افغانستان كه در منطقه « جاجي » در استان پكتيا
به وقوع پيوست به « القاعده » مشهور شد
طالبان , فتح كابل در مهر 1375 و خارج ساختن آن از دست مخالفين
خود را مرهون همكاري نيروهاي بن لادن مي باشد
منبع تغذيه مالي « القاعده » منحصر به ثروت بن لادن نيست , بلكه
بسياري از سرمايه داران مسلمان از كشورهاي مختلف جهان مبالغ
هنگفتي به طرق مختلف به اين شبكه تزريق مي كنند
وقتي ابن سعود در عربستان توسط برادرش فيصل از سلطنت خلع
شد , به دليل خالي بودن خزانه دولتي , حقوق تمام كاركنان دولت براي
مدت 6 ماه توسط محمدبن لادن پدر اسامه بن لادن پرداخت شد
