علي ارسنجاني
پس از پيروزي انقلاب اسلامي و در شرايطي كه تئاتر
نيازمند تغييرات و تحولات اساسي و در عين حال مديريتي توانا
بود كه آن را از ورطه اي هولناك برهاند , يكي از مهمترين
اقدامات سالهاي آغازين انقلاب اسلامي , تشكيل انجمن هاي
نمايش در سراسر كشور بود. انجمن نمايش در پايتخت شكل
گرفت و شعبه هاي آن به سرعت در سراسر كشور ايجاد شدند.
اساسنامه و آيين نامه اجرايي انجمن نمايش نيز داراي مفادي بود
كه هدف از اين مفاد , رسوخ و رخنه تئاتر در مجامع عمومي و
تشكيلات كارگري و در يك كلمه عمومي كردن تئاتر بود.
اين تشكيلات نيمه دولتي كه زيرنظر مركز هنرهاي نمايشي
فعاليت مي كرد , توانست تعاريف تازه اي از تئاتر را در جامعه
ارائه دهد و رفته رفته , ذهنيت هاي منفي مردم نسبت به تئاتر را
مثبت سازد. به گونه اي كه اگر در دهه اول انقلاب , هيچ
خانواده هاي تمايل به تحصيل فرزندش در رشته تئاتر نداشت و
يا اساسا بسياري از خانواده ها نمي دانستند چنين رشته اي وجود
دارد , در دهه دوم استقبال از هنر تئاتر بيشتر شد و در دهه سوم
رشته اي كاملا مطلوب و محبوب گرديد. و بي ترديد يكي از
عوامل تاثيرگذار بر اين مطلوبيت , انجمن هاي نمايش (به ويژه
انجمن هاي شهرستانها) بود.
مركز هنرهاي نمايشي نيز از اين انجمن ها حمايت مي كرد و
علاوه بر كمكهاي مادي , با اعزام كارشناسان , نمايشنامه نويسان ,
منتقدان و ... به اقصي نقاط كشور , مبادرت به آموزش نيروهاي
جوان تئاتري و شكوفايي استعداد آنها مي نمود. تاثيرات اين
آموزش نيز كاملا مشهود بود. مثلا در دوره اي كه مدرسان تئاتر به
استانهايي همچون سيستان و بلوچستان اعزام مي شدند.
درسالهاي بعد , شاهد بوديم كه نويسندگاني همچون رضا خداداد
بيگي و بازيگراني همچون « محمدرضا هدايتي » (كه اكنون بازيگر
نقش ددي در مجموعه نقطه چين است ) در جشنواره هاي كشوري
مثل فجر و گلريزان مي درخشيدند.
حمايت هاي معنوي مركز صرفا محدود به آموزش نمي شد ,
بلكه در اين مسير , انتشار منظم مجله نمايش و درج فعاليتهاي
انجمن نمايش و گروه هاي تئاتر شهرستان در اين نشريه , مشوقي
تاثيرگذار و نيرويي غيرقابل انكار بود. ضمن اينكه محموله
كتابهاي تازه انتشار يافته انتشارات نمايش و گاه تجهيزاتي مثل
كيف گريم و ... هنرمندان شهرستاني را در آن دوره وانفسا ,
دلگرم به كار مي كرد و مهم تر از همه , اميدوار به گسترش تئاتر در
شهرستانهاي خودشان , انتشار مجموعه اي به شكل « كاتالوگ »
به نام پانزده روز تئاتر نيز مزيد بر علت بود تا شهرستاني ها
بدانند كه واقعا به آنها اهميت داده مي شود.
همچنين در سالهاي بعد نيز برگزاري همايش تئاتر استانها
در تهران و با حمايتهاي مالي مركز هنرهاي نمايشي , مهر ديگري
بر تاييد فعاليتهاي مستمر تئاتر شهرستان بود.
عموم اين برنامه در لواي انجمن نمايش برگزار مي شد و
انجمن هاي نمايش چيزي شبيه شوراهاي شهر و روستاي كنوني
بود كه قدرت تصميم گيري براي تئاتر شهرستان داشت و علاوه
بر همه اينها , با توجه به ميزان فعاليت هر انجمن , درجه بنديهايي
وجود داشت كه سبب مي شد بر فراز انجمن هاي نمايش در
رتبه هاي اول و بعضي دوم و سوم قرار گيرند و به ميزان
فعاليتشان , بودجه بيشتري دريافت كنند.
اما اكنون , متاسفانه , انجمن هاي نمايش در حد يك نام باقي
مانده اند و حمايت هاي مادي و معنوي مركز از آنها به حد بسيار
كمي رسيده است . ديگر نه از اعزام استاد و كارشناس خبري
است و نه انتشارات نمايش حمايت جدي اي از آنها
مي كند.
شايد يكي از دلايل بي توجهي به انجمن هاي نمايش
شهرستانها , تاكيد بر روابط برون مرزي در تئاتر ايران توسط
مركز هنرهاي نمايشي بوده است . توجه به بيرون و فراسوي
مرزها , (كه در نوع خود اقدامي قابل دفاع و ضروري است )
فعاليت شهرستانها و انجمن هاي نمايش را تحت الشعاع قرار داد
و تئاتر شهرستان فقط كار مي شد براي حضور در جشنواره هاي
استاني , منطقه اي و فجر و نيز جشنواره هاي ريز و درشتي كه
سازمانها و نهادهاي ديگري برگزاري كردند , مثل سوره , دفاع
مقدس , ماه و ...
به دليل بي توجهي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي به
انجمن هاي نمايش و به تبع آن , بي توجهي ادارات كل ارشاد
اسلامي استانها كه هميشه از كم اعتباري خود فرياد سر مي دادند ,
انجمن هاي نمايش را بيش از پيش فرسوده و غيرقابل استفاده
كرد. در حالي كه انجمن نمايش مي توانستند همچون سلولهاي
پيكره تئاتر با زنده بودن و فعاليت , تئاتر را زنده و رو پا نگه
دارند.
اكنون نيز « احياي انجمن هاي نمايش » مي تواند اولين و
مهم ترين قدم براي احياي تئاتر شهرستانها محسوب شود و اين
احيا با شرايط موجود كه مي توان ذيلا آن را برشمرد , كاملا
امكان پذير است ;
1 ـ با گسترش رشته تئاتر در سراسر كشور و افزايش پذيرش
دانشجوي تئاتر در دانشكده هاي پايتخت , اكنون مي توان ادعا
كرد كه هر شهر كشور حداقل داراي يك فارغ التحصيل و يا
دانشجوي تئاتر است . فارغ از معضلات آموزش تئاتر در كشور كه
خود بحثي جداگانه را مي طلبد , حضور افرادي كه با الفباي تئاتر
آشنا شده و سپس به شيوه اي علمي آن را فرا گرفته اند , در تركيب
هيات امناي انجمن هاي نمايش مغتنم است . از اين قابليت
مي توان بيشترين بهره را برد و هنگام تغيير در اساسنامه و آيين
نامه انجمن نمايش (كه ضرورتي تمام دارد) مي توان بندهايي را
به حضور فارغ التحصيلان و دانشجويان در تركيب هيات هاي امنا
اختصاص داد.
2 ـ با اجراي بندهاي مختلف اساسنامه به ويژه در خصوص
فعاليت گروه هاي نمايش در كارخانه ها و تشكيل هسته هاي
اجرايي , مي توان تماشاگران بالقوه تئاتر را تبديل به تماشاگران
بالفعل كرد , تنها كارخانه بزرگي كه به اين امر بها داد , ذوب آهن
اصفهان بود كه جشنواره اي با نام آتشكار را پايه گذاري كرد و
امسال پس از وقفه اي چند ساله , دوره جديدش برگزار
مي شود.
3 ـ حضور افراد صاحب مقام و صاحب نفوذ شهرستان در تركيب
هيات امنا , اعتبار اين تشكيلات را دو چندان مي كند و قبلا نيز
در هر كجا كه فردي مثل فرماندار , شهردار و ... عضو هيات امنا
انجمن نمايش بود , اين تشكيلات بهتر كار مي كرد.
4 ـ عمومي كردن فعاليتهاي اجرايي انجمن نمايش در شهرستان
و تاكيد بر اجراي تئاتر در برابر عموم و سپس برگزاري جشنواره ,
مي توان اقدامي براي رسيدن به اصل ارتباط در تئاتر باشد كه
تشكيلات انجمن نمايش مناسب ترين مكان براي اين اقدام
است .
اولين قدم براي احياي انجمن هاي نمايش بازخواني و
بازنويسي اساسنامه كاملا كهنه و فرسوده آن است كه البته
بندهاي قابل توجه و مهمي دارد. اين اساسنامه مي بايست با
حضور پيشكسوتان و صاحبان تجربه در شهرستان بازنويسي
گردد. و در اين اساسنامه , تغييرات و تحولات مناسب با اوضاع
فعلي تئاتر ( دانشگاه ها , جشنواره ها و...) صورت گيرد.
اين اقدام حتي مهمتر از برگزاري جشنواره تئاتر فجر است و
مدير كنوني مركز هنرهاي نمايشي با احيا انجمن هاي نمايش
قطعا نام نيكي از خود برجاي مي گذارد و اساسنامه اي را شكل
مي دهد كه شايد تا چند دهه بعد منشا خير و بركت براي تئاتر
باشد.
|
تئاتر مولوي ; آغازي براي كسب اعتباري تازه
|
با اضافه شدن سالن كوچك تئاتر مولوي به مجموعه تالار
مولوي تهران , فعاليت هاي اين مجموعه آرام آرام شكلي تازه به
خود مي گيرد و اينگونه به نظر مي رسد كه تالار مولوي سابق و
تئاتر مولوي كنوني (كه البته كسي اين اسم تازه را چندان جدي
نمي گيرد و يا به آن عادت نمي كند!) در آينده اي نه چندان دور بار
ديگر به محفلي براي اجراهاي خوب تئاتر دانشجويي , تبديل
مي شود . در واپسين روزهاي سال 82 دو نمايش در اين مجموعه
به اجرا در آمد كه يكي از آنها نوشته و كار حميد ابراهيمي بود و
ديگري نوشته و كار رحمت اميني .
در سال جديد نيز ابتدا « ب مثل بازيچه » نوشته و كار فردين
نظري در سالن كوچك و « مرگ و استعاره » نوشته رضا سرور در
سالن بزرگ و پس از آن « بنويس احمق بنويس » نوشته و كار رضا
سعيدي در سالن كوچك و آرتيگوشه نوشته و كار محمدميرعلي
اسدي در سالن بزرگ به اجرا درآمده اند كه اجراي دو نمايش
آخر , همچنان ادامه دارد.
در برنامه هاي اجرايي تالار مولوي نمايشهايي ديده مي شود كه يا
كاملا دانشجويي هستند و به وسيله بازبيني گروه منتخب تئاتر
مولوي زيرنظر مدير تالار و معاون فرهنگي جهاد دانشگاهي
انتخاب شده اند (مثل بنويس احمق بنويس ) و يا برگزيده و
منتخب جشنواره هاي ديگر هستند مثل آرتيگوشه كه تهيه
كننده اش حوزه هنري و محصول نخستين جشنواره تئاتر ماه
است ضمن اينكه قرار است برخي نمايشهاي جشنواره تئاتر فجر
نيز در مجموعه تئاتر مولوي اجرا شود.
حمايتهايي نيز كه تاكنون شكل گرفته است , براي كارهاي
دانشجويي منتخب مديريت تئاتر مولوي در حد چاپ و انتشار
پوستر بروشور بوده و براي نمايشهاي ديگري مثل آرتيگوشه ,
بستن قرار داد با تهيه كننده خود (حوزه هنري ) است .
بنابراين در بخش هايي كه نمايش اجرا شده تهيه كننده
خاصي ندارد , قاعدتا مي بايست دانشكده ها يا دانشگاههاي
تئاتر از گروه هاي خود حمايت كنند.چرا كه يكي از مهمترين و
بهترين محصولات تئاتري هر دانشكده مي تواند اجراي عمومي
در سالنهاي تئاتر كشور باشد و كمترين كمكي كه مي توان به
گروه ها كرد , دادن كمك هاي مالي است .
اين حمايت مي بايست از سوي مركز و نهادهايي مثل مركز
هنرهاي نمايش نيز صورت گيرد. در سالهاي گذشته تشكيلاتي
در مركز هنرهاي نمايشي با عنوان كانون تئاتر دانشگاهيان شكل
گرفت كه چندان دوام نياورد. شايد ايجاد اين كانون , بتواند ,
تاثيرات مثبي بر فعاليتهاي تئاتر دانشجويي بگذارد و تعامل مركز
هنرهاي نمايشي و واحد تئاتر جهاد دانشگاهي , موقعيتي خاص
براي تئاتر دانشجويي بسازد كه از همه نظر آن را ارتقا دهد.
نكته مهم ديگر , ارزش و اعتباري است كه مي بايست تئاتر
مولوي داشته باشد تا آرزوي هر گروه دانشجويي اجراي تئاتر در
اين مجموعه باشد و قطعا اين ارزش و اعتبار را مديريت تئاتر به
آن خواهد بخشيد. سختگيري در اجرا و نپذيرفتن اجراهاي
ضعيف يكي از راه هاي اعتبار بخشيدن به اين تئاتر است . از
سوي ديگر , اجراي نمايشهايي با كارگرداني و يا راهنمايي اساتيد
شناخته شده تئاتر و حضور برخي چهره هاي مطرح تئاتر
دانشگاهي در كنار بازيگران جوان و خوش آينده مي تواند سبب
روي آوردن تماشاگر به اين تئاتر باشد. چهره هايي كه در سينما و
تلويزيون به راحتي در كنار جوانان قرار مي گيرند و حتي زير نظر
كارگردانهاي گمنام كار مي كنند (مثل آتيلاپسياني , اصغر همت
و...) مي توانند در كنار دانشجويان نيز قرار بگيرند و از اين
رهگذر , هم تجربه خود را منتقل كنند و هم باعث جذب تماشاگر
شوند.
در كنار همه اينها , انتشار ويژه نامه هايي ولو با قطع كوچك و
اطلاع رساني به مطبوعات , كمك شاياني به شناساندن تئاتر
مولوي و كسب اعتبار دوباره آن مي كند.
|
مخاطب شناسي در تئاتر
|
نگاهي به شماره جديد ماهنامه صحنه
پانزدهمين شماره دور جديد ماهنامه صحنه در ارديبهشت
ماه 83 منتشر شد . اين ماهنامه را حوزه هنري با مسووليت حسن
بنيانيان و به سردبيري مهدي پور رضائيان منتشر
مي كند.
پرونده اين شماره مجله اختصاص به مخاطبان تئاتر دارد كه
با عناوين مخاطب شناسي در تئاتر , انتظارات و توقعات
تماشاگران و تئاتر پيشگان و مخاطبان تئاتر به اين بحث پرداخت
شده است .
در بخش اول اين پرونده , تئاتر پيشگان درباره مخاطبان
تئاتر نظر داده اند كه اولين نفر از اين تئاتر پيشگان , « نيما دهقان »
كارگردان جوان تئاتر است كه به مخاطب خاص و عام اعتقاد
دارد و در عين حال مي گويد : « مخاطب عام درنظر من ارزشي
بيش از مخاطب خاص دارد. به اين دليل كه سادگي دارد و بابت
ورود به سالن از حقوق خودش كسر كرده و به همين دليل لياقت
حضور در سالن را دارد و....ما بايد براي كسي كار كنيم , كه بابت
تماشاي كار من از حق الزحمه خودش كسر كرده و به خاطر ما به
ديدن كار ما آمده است . »
« هادي مرزبان » كارگردان شناخته شده تئاتر در بخش
ديگري از اين مطلب , تا حدودي گفته نيما دهقان جوان را تائيد
كرده و گفته است : « من هميشه براي نه روشنفكرها و نه عامي ,
بلكه براي حد وسط كار مي كنم . چون مي گويم اين حد وسط
مي تواند هر دوي اينها را به نوعي دربربگيرد. در نتيجه جايگاه
تماشاگر در نمايش براي من كارگردان در سطح بالايي قرار دارد »
مهدي مكاري هم مي گويد : « فكر مي كنم تماشاگري كه به
تماشاي تئاتر مي آيد , مخاطب خاص است و بيشتر خود
تئاتري ها مي آيند و كار ما را مي بينند. من موقع تمرينهايم تلاشم
را مي كنم كه ارتباط با مخاطبم را داشته باشم . »
در اين گزارش همچنين امير دژاكام , سپيده نظري پور ,
حميد پورآذري , نغمه ثميني و محمد رحمانيان نيز نظرات خود
را اعلام كرده اند.
در اين شماره همچنين حسن پارسايي رويكردي تحليلي از
ديدگاه جامعه شناسي هنر به مخاطب شناسي در تئاتر داشته
است كه در قالب يك مقاله آمده است و در صفحات بعدي ,
مردم و تماشاگران كنوني تئاتر مركز از انتظاراتشان
گفته اند.
از ديگر مقالات و مطالب اين شماره مي توان به پژوهشي در
تئاتر عرب به ترجمه قاسم غريفي اشاره كرد. و نيز تمامي وقايع
و اتفاقاتي كه در سال 1382 در تئاتر رخ داده را در مطلبي با
عنوان تئاتر در سال 82 نوشته « علي سرابي » خواند .
گفت و گوهايي با محمود رضا رحيمي (كارگردان نمايش
چند كاپريس براي ويولون ) , مهدي متوسلي (نويسنده خورشيد
كاروان ) محمد يعقوبي (كارگردان قرمز وديگران ) و نيز نقدهايي
بر نمايشهاي « خورشيد كاروان » , « قرمز و ديگران » , « زني كه
زياد مي دانست » و... به چاپ رسيده است .
در اين شماره همچنين نمايشنامه « افسانه صبا » نوشته
« بهمن مرتضوي » به طور كامل چاپ شده است .
|
رويدادهاي فرهنگي هنري
|
نمايشگاه نقاشي هنرمندان مسلمان چين
درنگارستان شاهد برپا مي شود
بنا به گزارش واحد مركزي خبر , نمايشگاه نقاشي چند
هنرمند مسلمان چين 10 خرداد در نگارستان شاهد برپا
مي شود.
به گزارش روابط عمومي نگارستان شاهد , در اين نمايشگاه
31 اثر نقاشي كه برخي هنرمندان مسلمان چيني به مناسبت
سالگرد ارتحال بنيانگذار جمهوري اسلامي ايران به رايزني
فرهنگي كشورمان در چين اهدا كرده اند به نمايش گذاشته شده
است .
برخي از اين آثار مربوط به خوشنويسي است و در همه
آثار بداهه سازي , سيلان مركب و رنگ و شهود معنوي مشهود
است .
دوستداران هنر نقاشي مي توانند از 10 تا 19 خرداد به
خيابان فردوسي , خيابان نوفل لوشاتو خيابان بابي ساندز
مراجعه و براي كسب اطلاعات بيشتر با شماره تلفن
6726822 و 6733284 تماس برقرار كنند .
با نزديك شدن فصل تابستان , توسط موسسه رسانه هاي تصويري 14
عنوان فيلم با قيمت ارزان در شبكه نمايش خانگي عرضه شد
موسسه رسانه هاي تصويري با نزديك شدن فصل تابستان و با
هدف پر كردن بخشي از ساعات فراغت كودكان و نوجوانان 14
عنوان پويانمايي (انيميشن ) با قيمت ارزان را به شبكه نمايش
خانگي كشور عرضه كرد.
به گزارش روابط عمومي موسسه رسانه هاي تصويري 14 عنوان
فيلم پويانمايي شامل : كنت مونت كريستو , سفيد برفي , شنل
قرمزي , شاهزاده و گدا , لئوسلطان جنگل , هايدي , زيباي خفته ,
سپيد دندان , هركول , كتاب جنگل , آواي وحش , پوكاهانتس ,
ماجراهاي موبي ديك , سفر به اعماق زمين در قالب فيلم
ويديويي (وي اچ اس ) و لوح فشرده (وي سي دي ) به شبكه
ويدئو رسانه كشور اضافه شدند.
اين گزارش حاكيست : بسته بندي جديد فيلم هاي مذكور و عرضه
آن به قيمت ارزان در چارچوب سياستهاي اخير معاونت
سينمايي و موسسه رسانه هاي تصويري با هدف تسهيل دسترسي
تمامي اقشار جامعه به برنامه هاي ويديويي و افزايش مخاطبان
شبكه نمايش خانگي كشور صورت گرفته است .
| | | |