بخش دوم و پاياني
سيدجواد ورعي
اشاره
در بخش نخست مقاله « جمهوريت » را از ديدگاه امام خميني به
اختصار شرح داديم , اينك , « اسلاميت نظام » را از ديدگاه آن رهبر فرزانه
مرور مي كنيم ;
امام خميني و اسلاميت نظام
در مقابل سخنان فوق , امام كلمات ديگري دارد كه به مقطعي ديگر
از انقلاب مربوط مي شود به مقطع پس از پيروزي انقلاب , مخاطب اكثر
سخناني كه تاكنون از امام نقل كرديم , خبرنگاران و يا سياستمداران
خارجي بودند و طبعا امام به گونه اي سخن مي گفت كه آنها با معيارهايي
كه دارند , درك كنند. اما در اين مقطع امام با روشنفكران روبروست , كه
به دنبال پياده كردن مدل غربي « جمهوريت » در ايرانند.
تصريح امام مبني بر حق شرعي خود به عنوان ولي فقيه در مقاطع
مختلف و تكرار آن در احكام صادره (1 ) و سخنراني ها نمونه اي از سخنان
امام در اين دوره است .
بيان اين مطلب كه مخالفت با دولت منصوب رهبري , مخالفت با
شرع است و قيام بر عليه حكومت شرع در فقه جزاي سنگين دارد ,
نمونه اي ديگر است . (2 )
از نظر امام چون ايشان به عنوان رهبر شرعي و قانوني و منتخب
ملت , نوع نظام را « جمهوري اسلامي » تعيين كرده بود و نيز حمايتهاي
قاطع ملت از رهبري در اين موضوع كافي بود تا نوع نظام تعيين شود , اما
براي تمام شدن بهانه ها كه مخالفان بفهمند كه اكثريت قاطع ملت مدافع
خواسته رهبري است و هم براي مراعات آنچه كه در دنيا مرسوم است ,
دستور برگزاري رفراندم را صادر كردند.
امام در يك سخنراني پس از اشاره به حق شرعي خود در تعيين
نخست وزير اظهار نمودند : « ما الان رژيمي نداريم . رژيم سلطنت كه
رفته , رژيم جمهوري اسلامي هم به حسب راي من الان هست , اما به
حسب نظر دنيا بايد به آراي مردم درست بشود و به آراي مردم
مي خواهيم مراجعه كنيم » (3 )
در جاي ديگر برگزاري رفراندم را به منظور آشكارشدن اين واقعيت
دانسته اند كه مخالفان بدانند كه ملت با اسلام و روحانيت اسلام است و
گرنه نيازي به برگزاري رفراندم نبود . (4 ) ايشان بارها تاكيد كردند كه ما
فرمهاي غربي را براي كشور خود قبول نداريم . (5 )
امام با صراحت حكومت را نيازمند وجاهت شرعي مي دانست ,
علاوه بر مبناي فقهي امام كه در مبحث ولايت فقيه به آن پرداخته اند , هر
حكومتي را غير از حكومت الهي , طاغوتي دانسته اند . (6 ) در
سخنراني هاي خود قبل و بعد از پيروزي انقلاب بر اين نكته تاكيد
مي كردند. ايشان در پاريس مقصود خود را از حكومت اسلامي چنين
ترسيم كردند :
« ما كه حكومت اسلامي مي گوييم مي خواهيم يك حكومتي باشد كه
هم دلخواه ملت باشد و هم حكومتي باشد كه خداي تبارك و تعالي
نسبت به او گاهي بگويد كه اينهايي كه با تو بيعت كردند , با خدا بيعت
كردند (انما يبايعون الله )
يك همچو دستي حاكم باشد كه بيعت با او , بيعت با خدا باشد...
ظل الله باشد , يدالله باشد , حكومت , حكومت الهي باشد... كه تخلف از
قانون الهي نكند... آن چيزي كه موافق با اراده خداست , موافق ميل
مردم هم هست , مردم مسلمان اند , الهي هستند » (7 )
حضرت امام پس از پيروزي انقلاب نيز در يك سخنراني فرمودند :
« واضح است كه حكومت به جميع شئون آن و ارگانهايي كه دارد تا
از قبل شرع مقدس و خداوند تبارك و تعالي شرعيت پيدا نكند , اكثر
كارهاي مربوط به قوه مقننه و قضائيه و اجرائيه بدون مجوز شرعي
خواهد بود و دست ارگانها كه بايد به واسطه شرعيت آن باز باشد , بسته
مي شود و اگر بدون شرعيت الهي كارها را انجام دهند , دولت به جميع
شئونه طاغوتي و محرم خواهد بود . » (8 )
در اينكه در ديدگاه امام , حكومت بدون خاستگاه الهي و شرعي
مشروعيت ندارد و طاغوتي است , كمترين ترديدي وجود ندارد و كسي
نمي تواند از انديشه امام تفسيري صرفا مردم سالارانه بدون توجه به اين
بعد ارائه كند. مردم سالاري در انديشه سياسي امام محدود به ضوابطي
كه در شرع مقدس وجود دارد و مقيدشدن « جمهوريت » به « اسلام » نيز
به همين معناست .
نكته حائز اهميت در كلمات امام اين است كه آنچه در نظام
جمهوري اسلامي از اهميت و اصالت برخوردار است , « اسلاميت » آن
است نه جمهوريت . چرا كه در بسياري از كشورهاي دنيا مدل
جمهوريت با اقتضائات خاص فكري و فرهنگي آن كشورها وجود دارد و
تحقق آن در ايران پديده نوي نيست , آنچه مكاتب فكري و سياسي غرب
و مكتب سوسياليسم را در شرق به چالش كشاند , « اسلاميت » اين نظام
است چرا كه پس از چند قرن انزواي نظريه « حاكميت الهي » و
جايگزيني « مردم سالاري » در غرب , اينك حكومتي سربرآورده كه داعيه
خاستگاه الهي داشته , و به دنبال اجراي احكام ديني در همه
عرصه هاست و البته چون مي تواند در مدلهاي مختلف حكومتي در
شرائط گوناگون زمان و مكان تحقق يابد , به تناسب شرائط روز قالب
جمهوري را براي خود برگزيده است و اگر روز ديگري عقلاي عالم به
مدلي پيشرفته تر دست يابند , قابليت تحقق در قالب آن مدل را نيز دارد.
آنچه براي امام در درجه اول اهميت بود , اجراي احكام اسلام بود و
بس . بقيه امور همچون « جمهوريت نظام » , « قوانين و مقررات
بين المللي » , « حقوق و آزاديهاي شناخته شده اجتماعي و سياسي » در
اين چارچوب قابل قبول است . البته امام بر اين اعتقاد بود كه « قالب
جمهوريت » ظرف و قالب مناسبي براي اسلاميت در عصر كنوني است ,
چرا كه وقتي از شاخصه هاي جمهوريت يا دموكراسي سخن مي گفت ,
نمونه هايي از حكومت رسول خدا(ص ) يا اميرمومنان علي (ع ) را به
عنوان شاهد ذكر مي كرد. شبيه كاري كه محقق نائيني در عصر خود
نسبت به حكومت مشروطه انجام داد. او بر خلاف مشروطه خواهان
غربگرا كه حكومت مشروطه را با مباني مكاتب غربي ملازم
مي پنداشتند , ماهيت حكومت مشروطه را « تحديد سلطنت استبدادي »
مي دانست كه هر ملتي با مباني خاص خود مي تواند از اين قالب براي
محدودكردن قدرت دولتمردان مستبد استفاده كند و رفتار آنان را تحت
ضابطه قانوني و نظارت ملت درآورد . (9 )
حضرت امام نيز كه « جمهوريت » را به عنوان فرم و شكل حكومت
برگزيدند تا احكام و قوانين اسلام در آن قالب اجرا شود , ملازم با آنچه
كه در غرب رواج دارد , نمي دانست چرا كه بسياري از آن عناصر ارتباطي
با جمهوريت به عنوان شكلي از اشكال حكومت ندارد , بلكه به مباني
انسان شناختي و جهان شناختي آنان مربوط مي شود.
پاورقي :
(1 ) صحيفه امام ج 6 , ص 20 , 54 , 68 (تشكيل شوراي انقلاب , نصب
بازرگان به نخست وزيري دولت موقت . ضرورت حمايت از دولت )
(2 ) پيشين , ص 59
(3 ) پيشين , ص 153
(4 ) پيشين , ص 457
(5 ) پيشين , صص 265 , 276
(6 ) امام خميني , ولايت فقيه
(7 ) صحيفه امام ج 4 , صص 461 ـ460
(8 ) پيشين ج 7 , ص 133
(9 ) ر . ك : نائيني , شيخ محمدحسين , تنبيه الامه و تنزيه المله , تحقيق و
تصحيح سيدجواد ورعي , مركز انتشارات دفتر تبليغات اسلامي
امام خميني : واضح است كه حكومت به جميع شئون آن و
ارگانهايي كه دارد تا از قبل شرع مقدس و خداوند تبارك و
تعالي شرعيت پيدا نكند , اكثر كارهاي مربوط به قوه مقننه و
قضائيه و اجرائيه بدون مجوز شرعي خواهد بود
نكته حائز اهميت در كلمات امام اين است كه آنچه در
نظام جمهوري اسلامي از اهميت و اصالت برخوردار است
« اسلاميت » آن است نه جمهوريت , چرا كه در بسياري از
كشورهاي دنيا مدل جمهوريت با اقتضائات خاص فكري و
فرهنگي آن كشورها وجود دارد. آنچه مكاتب فكري و
سياسي غرب و مكتب سوسياليسم را در شرق به چالش
كشانده « اسلاميت » اين نظام است
آنچه براي امام در درجه اول اهميت بود , اجراي احكام
اسلام بود و بس , بقيه امور همچون « جمهوريت نظام » ,
« قوانين و مقررات بين المللي » , « حقوق و آزادي هاي
شناخته شده اجتماعي و سياسي » در اين چارچوب قابل
قبول است
|
حديث نور
|
تبريك فرار ذلت بار شاه
1357,10,27
امام خميني پس از فرار ذلت بار شاه پيامي خطاب به ملت صادر
كردند و آنرا طليعه پيروزي ملت دانستند و مرقوم داشتند : « فرار
محمدرضا پهلوي را كه طليعه پيروزي ملت و سرلوحه سعادت و
دست يافتن به آزادي و استقلال است به شما ملت فداكار تبريك عرض
مي كنم . شما ملت شجاع و ثابت قدم به ملت هاي مظلوم ثابت كرديد كه
با فداكاري و استقامت مي توان بر مشكلات هرچه باشد غلبه كرد و به
مقصد هرچه دشوار باشد رسيد. گرچه اين ستمگر با دست آغشته به
خون جوانان ما و جيب انباشته از ذخاير ملت از دست ما گريخت ولي
به خواست خداوند متعال به زودي به محاكمه كشيده خواهد شد و
انتقام مستضعفين از او گرفته خواهد شد... »
ملت خواستار بازگشت امام
1357,10,30
چند روز پس از فراز ذلت بار شاه از ايران , ميليونها تن از مردم ايران
در راهپيمايي عظيمي خواستار بازگشت امام خميني شدند.
امام خميني در پيامي خطاب به ملت ايران نوشتند : « اينجانب
ان شاالله تعالي به زودي به شما مي پيوندم تا در خدمت شما باشم و با
همت شجاعانه شما به رفع مشكلات كوشا بوده ... من به توفيق
خداوندتعالي پس از چند روزي در خدمت شما خواهم بود و در
پشت سر شما به سربازي ادامه خواهم داد. »
تشكيل كميته استقبال از امام
57,10,30
كميته استقبال از امام خميني مركب از شخصيتهاي روحاني و
سياسي در تهران تشكيل شد و با صدور اطلاعيه هايي از جريان ورود
امام گزارش مي داد. با مشورت حضرت امام , مدرسه رفاه به عنوان محل
استقرار ايشان در نظر گرفته شد.
در نخستين مرحله , اعلام شد كه حضرت امام روز جمعه 6 بهمن با
يك فروند هواپيماي ارفرانس به تهران عزيمت خواهند كرد. امام خميني
به دليل روحيه ساده زيستي و مردمي كه داشتند , مواظب بودند هيچگونه
تشريفاتي به هنگام ورود ايشان به ايران , تدارك ديده نشود. به همين
دليل اكيدا سفارش فرمودند همه چيز بسيار عادي و ساده برگزار شود و
تصريح كردند كه به هنگام تبعيد از ايران , يك طلبه بودم كه از ايران
خارج شدم و حالا همان طلبه به ايران بازمي گردد. من مي خواهم ميان
امتم باشم و همراه آنان بروم ولو پايمال شوم .
مسدودساختن فرودگاهها
1357,11,6
درحالي كه مردم انقلابي ايران بي صبرانه , منتظر و مشتاق ورود
رهبر خود امام خميني بودند , اعلام شد كه دولت بختيار فرودگاهها را
بسته است تا بدينوسيله مانع ورود امام شود مردم كه از اين اقدام ,
سخت خشمگين شده بودند دربسياري از شهرها با ماموران مزدور رژيم
به زدوخورد پرداختند و دهها تن در اين درگيري ها كشته و مجروح
شدند.
در اين روز كه ميليونها نفر از مردم تهران و سراسر كشور كه براي
استقبال از امام خميني به تهران آمده بودند در خيابان آزادي اقدام به
راهپيمايي كردند و يكي از شعارهاي معروف آن روز اين بود كه : « واي به
حالت بختيار , اگر خميني ديربياد , مسلسلها بيرون مياد ـ رهبران ,
رهبران ما را مسلح كنيد. »
استعفاي بختيار , شرط پذيرش وي از سوي امام
1357,11,7
در رسانه ها اعلام شد كه بختيار براي ديدار با امام خميني به پاريس
خواهد رفت . وي همچنين مطالب كذبي را در اين رابطه منتشر ساخت .
امام خميني (ره ) درباره شرط پذيرش بختيار پيامي به اين شرح منتشر
كرد : « آنچه ذكر شده است كه شاپور بختيار را با سمت نخست وزيري ,
من مي پذيرم , دروغ است بلكه تا استعفا ندهد او را نمي پذيرم چون او را
قانوني نمي دانم .
حضرات آقايان به ملت ابلاغ فرماييد كه توطئه اي دردست
اجراست و از اين امور جاريه گول نخورند. من با بختيار تفاهمي
نكرده ام و آنچه سابق گفته است كه گفتگو بين او و من بوده دروغ محض
است . ملت بايد موضع خود را حفظ كنند و مراقب توطئه ها باشند. »
تعويق سفر امام
1357,11,8
روزنامه ها اعلام كردند كه : « سفر امام خميني دو روز ديگر به تعويق
افتاد » اين خبر براي ملت مسلمان ايران كه براي مراجعت رهبر خود پس
از سالها دوري و تبعيد لحظه شماري مي كردند و خود را جهت استقبال
ايشان آماده مي كردند , بسيار تاثرانگيز و نگران كننده بود.
اين درحالي است كه هنوز فرودگاهها بسته هستند و نگراني و خشم
مردم لحظه به لحظه افزايش مي يابد. و ميان مردم بي دفاع با ماموران
مسلح و مزدوران آمريكايي درگيري ايجاد مي شود و دهها تن كشته و
مجروح مي گردند و مردم با فريادهاي رسا و بغض آلود اين شعارها را
تكرار مي كنند كه :
« واي به حالت بختيار , اگر خميني ديربياد »
« اگر خميني ديربياد , مسلسلها بيرون مياد »
قصد اقامت در پائين شهر
1357,11,10
درحالي كه مردم مسلمان ايران , خود را براي برگزاري بزرگترين
استقبال تاريخ , آماده مي كنند , محل اقامت امام خميني در تهران تعيين
و آماده شده است .
ايشان زماني كه از پاريس عازم تهران بودند پيغام دادند كه محل
اقامت ايشان در تهران بايد پائين تر از ميدان توپخانه (امام خميني )
باشد نه در قسمت شمال شهر. قبل از اين دوستان امام به خاطر هواي
مناسب مناطق شمالي تهران تصميم داشتند منزلي را در آن منطقه تهيه
كنند كه پس از پيغام امام , مدرسه علوي واقع در ميدان بهارستان
خيابان ايران انتخاب شد.
همچنين دولت بختيار بازگشايي فرودگاههاي كشور را در اين روز
اعلام كرد.
پاكسازي مسير عبور امام
1357,11,11
به دنبال انتشار خبر بازگشت قريب الوقوع امام خميني , هزاران تن
از مردم تهران , خيابان آزادي ـ آيزنهاور ـ مسير عبور ايشان را از نرده ها
و لاستيكهاي سوخته و موانعي كه در تظاهرات برپا مي شد , پاك كردند و
به دنبال آن شستشوي خيابانها آغاز شد.
قدرداني از مهمان نوازي مردم و دولت فرانسه
1357,11,11
امام خميني پيش از ترك دهكده نوفل لوشاتو طي پيامي از
مهمان نوازي مردم و دولت فرانسه بويژه اهالي نوفل لوشاتو تشكر كردند
در قسمتي از اين پيام آمده است : « ... اميد است مهمان نوازي دولت و
ملت فرانسه و حس آزاديخواهي آنان را فراموش نكنم و از زحماتي كه
به همسايگان و اهالي نوفل لوشاتو دادم , معذرت مي خواهم . »
ابلاغ پيام به دنيا
1357,11,12
از هنگام هجرت امام خميني از نجف اشرف به پاريس , تراكم
سخنرانيها , مصاحبه ها و پيامهاي ايشان در اين مدت كوتاه يعني ـ 118
روز اقامت در نوفل لوشاتو , قابل توجه و تامل است , به طوري كه ايشان
در برخي روزها به سوالات چندين رسانه خبري و تبليغاتي پاسخ
داده اند. بطور مثال در تاريخ نوزدهم دي ماه سال جاري , ايشان در ده
مصاحبه جداگانه با رسانه هاي مختلف شركت كردند و كثرت
مصاحبه ها , حكايت از علاقه خبرنگاران و اشتياق امام براي رساندن
پيام خود به دنياست . و همين برنامه ها بود كه توانست در مدت كوتاهي ,
نداي مظلوميت مردم مسلمان و حقانيت نهضت اسلامي ايران را به
گوش جهانيان برساند.
آمار اين مجموعه از اين قرار است :
سخنرانيها 59 مورد
مصاحبه ها 108 مورد
پيامها 36 مورد
نامه ها , تلگرافها و فرمانها 6 مورد
جمع 209 مورد
| |