وظيفه و نقش مردم در تقابل با تحريف گرايي و افسانه سازي
مسئوليت تقابل با تحريف و جعل واسطوره سازي در مدايح
ومراثي , هرگز به عالمان ديني محدود نمي گردد كه اين وظيفه و
مسئوليت , « همگاني » است و در جامعه اسلامي كه با حكومت ديني
اداره مي شود همه مسلمانان در برابر هر بيراهه گشايي و انحطاط و
انحراف وشكل گيري و گسترش تحريف و خرافه و افسانه سازي در
تاريخ اسلام و مدايح ومراثي مسئول مي باشند و بايد با بيداري و آگاهي
و احساس تعهد و مسئوليت , در سالم سازي جامعه از تباهي و جهل و
جعل و جمودها مشاركت ورزند.
احساس تعهد و مسئوليت مردم براي مقابله با عوامل گسترش
تحريف و جعل و خرافه و تلاش عيني و عملي در رفع موانع رشد و
كمال و پيشرفت در تمام شئون حيات مادي و معنوي , تكميل كننده
فعاليت هاي خستگي ناپذير عالمان فرهيخته و زمان شناس مي باشد كه در
گستره زمان و در تمام اعصار بار سنگين هدايت و ارشاد انسان را
بردوش مي كشند و با عاملان و ترويج كنندگان تحريفات و
بدعت گزاري ها و گمراه سازي ها مبارزه مي كنند.
احساس وظيفه و مسئوليت مردم براي تقابل با تحريفات و
فعاليت هاي عيني و عملي آنان در اين مسير , تابع مباني و اصول متقن و
مستحكمي است كه در تعاليم و معارف اصيل وحياني به صراحت از
آنها سخن به ميان آمده است .
از مهم ترين مباني و اصولي كه مردم را به مسئوليت پذيري براي
تقابل با ناراستي ها و انحطاط ها فرمان مي دهد و آنان را به يك « نظارت
عمومي » فراگير و جامع و هميشگي دعوت مي نمايد , اصل محوري
وتعيين كننده « امر به معروف و نهي از منكر » مي باشد. اين اصل با
صراحت كامل افراد جامعه اسلامي را به بيداري و آگاهي و تلاش مستمر
براي ترويج ارزشها و هنجارهاي الهي و تحقق عملي همه نيكي ها
وخيرها و عوامل رشد و پويايي و سعادت , و نيز مراقبت ها وفعاليت هاي
وقفه ناپذير براي مقابله با منكرات و مفاسد و عوامل بازدارنده حيات
سالم و عزتمند فرا مي خواند.
قرآن كريم ـ كه كتاب « زندگي » است و تمام دستورالعمل هاي حيات
فردي و اجتماعي را در دل خود فراهم آورده و در همه ميادين
وعرصه هاي اعتقادي , اخلاقي , تربيتي , اقتصادي , سياسي , فرهنگي و
حقوقي حاضر وناظر مي باشد و « نور » مي افشاند و « راه » مي گشايد ـ
درباره اصل « نظارت عمومي » كه افراد جامعه اسلامي را به حركت و
تلاش براي ترويج نيكي ها و ارزشها و جلوگيري از نقش آفريني عوامل
بازدارنده رشد و سعادت و رستگاري دعوت مي نمايد , چنين مي فرمايد :
« و لتكن منكم امه يدعون الي الخير و يامرون بالمعروف و ينهون
عن المنكر و اولئك هم المفلحون » 1
« و بايد همواره گروه هايي از شما مردم باشند كه ديگران را به امور
نيك و پسنديده دعوت كنند و به نيكي ها امر نمايند و از انجام اعمال
ناشايست بازدارند. و آنان رستگاران عالمند. »
اين آيه شريفه به وضوح وصراحت وظيفه مردم در مقابله با مفاسد
و تباهي ها وعملكردهاي ناشايست در هر قالب و شيوه وتوسط هر كس و
در هر عصر را دركنار تلاش هاي عملي براي ترويج تفكرات و كنش و
رفتارهاي سالم و پسنديده مطرح مي نمايد و اين واقعيت را آشكار
ونمايان مي سازد كه هيچ گاه ودر هيچ شرايط و در هيچ عصر و زمانه اي
اين وظيفه و مسئوليت تعطيل ومنتفي نمي گردد.
قرآن كريم در آيه اي ديگر به اين واقعيت اشاره مي نمايد كه قصور
وتسامح و غفلت در اجراي وظيفه مقابله با پليدي ها و پلشتي ها و
انحرافات موجب مي شود كه فساد و انحطاط و ظلم و جور و جنايت بر
سرتاسر كره ارض سايه بگسترد و در نهايت اضمحلال ونابودي
انسان هاي گريزان از عمل به اين وظايف و مسئوليتها را به دنبال آورد.
فلو كان من القرون من قبلكم اولوا بقيه ينهون عن الفساد في الارض
الا قليلا ممن انجينا منهم واتبع الذين ظلموا ما اترفوا فيه و كانوا
مجرمين . » 2
« چرا در امت هاي گذشته مردمي با عقل و ايمان وجود نداشت كه
ديگران را از فساد و اعمال زشت نهي كنند تا ما مثل آن عده قليل
مومنانشان كه نجات داديم , همه را نجات و رهايي بخشيم و ستمكاران
از پي تعيش به نعمتهاي ناپايدار و حرام دنيوي رفتند , كه مردمي بدكار و
كافر به جهان آخرت بودند (و به همين دليل همه هلاك گرديدند)
بر اساس اين دو آيه شريفه و ساير آياتي كه در اين موضوع نازل
گشته است , و نيز بر مبناي متون روايي اسلام و احاديث و رهنمودهاي
ائمه دين (ع ) در اهميت و نقش محوري و بنيادين امر به معروف و نهي از
منكر و وظيفه و مسئوليت مردم در اجراي اين قانون و حكم بزرگ الهي ,
مشخص و ثابت است كه در تمام عرصه ها و ميادين كه دين مبين اسلام
و ارزشها و هنجارهاي الهي و رخدادها و وقايع تاريخي و ابعاد و
جلوه هاي مختلف زندگي و مبارزات پيشوايان معصوم (ع ) با خطر
تحريف و بدعت و جعل و اسطوره سازي مواجه است , علاوه بر عالمان
آگاه و فكور و دردآشنا , مردم بيدار و متعهد نيز براي مقابله با امواج
تحريف و خرافه و افسانه سازي « مسئول » و « وظيفه مند » مي باشند و
بايد با تمام توان و انرژي آماده جلوگيري از تحريفات وارد شده در
تعاليم و تاريخ اسلام باشند.
وظيفه و مسئوليت مردم در تقابل با تحريفات و خرافات و
افسانه هاي راه يافته به رخدادهاي تاريخي عاشورا و برخي از مدايح و
مراثي از اهميت خاص و ويژه اي برخوردار مي باشد. زيرا اولا اين
رخدادها ومدايح و مراثي بيش از ساير رخدادها و مدايح و مراثي
مربوط به تاريخ اسلام و زندگي ائمه دين (ع ) در معرض يورش تحريف و
جعل بوده است . ثانيا خود مردم و حضور گسترده آنان در محافل و
مجالس مديحه سرايي و مرثيه خواني , بسترساز جلوگيري از رشد و
گسترش خرافه و افسانه و دروغ در جامعه محسوب مي شود.
متفكر شهيد آيت الله مرتضي مطهري براي مقابله با تحريفات و
خرافه هاي راه يافته به مدايح و مراثي , براي مردم بيدار و آگاه نقش و
وظيفه و مسئوليت قائل است . او ابتدا در يك بيان سريع و صريح به اين
نقش حائز اهميت اينگونه اشاره مي نمايد :
« شما مردمي كه در روضه خواني ها شركت مي كنيد , هيچ خيال
نمي كنيد كه در اين قضيه مسئول هستيد , بلكه فكر مي كنيد كه مسئول
فقط گويندگان هستند ! دو مسئوليت بزرگ مردم دارند. يكي اين كه نهي
از منكر بر همه واجب است . وقتي مي فهمند و مي دانند كه اغلب هم
مي دانند كه « دروغ » است , نبايد در آن مجلس بنشينند كه « حرام » است و
بايد « مبارزه » كنند. و ديگر از بين بردن تمايلي است كه صاحب
مجلس ها و مستمعين به گرم بودن مجلس دارند و به اصطلاح مجلس
بايد بگيرد , بايد كربلا شود. روضه خوان بيچاره مي بيند كه اگر هرچه
مي گويد راست و درست باشد , آن طور كه شايد و بايد مجلس نمي گيرد
و همين مردم هم دعوتش نمي كنند , ناچار يك چيزي اضافه مي كند!
مردم بايد اين انتظار را از سرخودشان بيرون كنند و با رفتارشان آن
روضه خواني را كه مي ميراند و مجلس را كربلا مي كند تشويق نكنند.
كربلا مي كند يعني چه ! مردم بايد روضه راست بشنوند تا معارفشان ,
سطح فكرشان بالا بيايد و بدانند كه اگر روحشان در يك كلمه اهتزاز پيدا
كرد , يعني با روح حسين بن علي هماهنگ شد و در نتيجه اشكي ولو
ذره اي , از چشمشان بيرون آمد واقعا مقام بزرگي است . اما اشكي كه از
راه قصابي كردن از چشم بيرون بيايد , اگر يك دريا هم باشد , ارزش
ندارد . » 3
استاد مرتضي مطهري پس از اين بيان كلي درباره وظيفه و
مسئوليت مردم براي مقابله با تحريف گرايي و افسانه سازي در مدايح و
مراثي , به شرح اين وظيفه مي پردازد. او براي اين منظور , به يكي از آيات
قرآن استناد مي جويد و سپس به حديثي از حضرت امام جعفر
صادق (ع ) اشاره مي كند و از اين حديث براي شرح و تبيين آيه مزبور
بهره برداري مي نمايد :
« حديث معروفي است و علما براي آن اعتبار قائل شده اند كه
شخصي از امام صادق (ع ) در ذيل آيه شريفه « ومنهم اميون لايعلمون
الكتاب الااماني » 4 (در اين جا خدا از عوام يهود انتقاد مي كند . با اين كه
خدا عوام را بي سواد , امي و درس ناخوانده معرفي مي كند , در عين حال
از همين عوام در قرآن انتقاد مي كند و آن ها را مسئول مي شناسد) (آن
شخص از امام صادق عليه السلام ) سئوال مي كند كه آقا , علماي يهود
مسئول بوده اند درست , عوام چه مسئوليتي دارند اين ها عوام بودنشان
عذرشان است . امام فرمود اين جور نيست . مسائلي هست كه احتياج به
درس خواندن دارد , فقط درس خوانده ها آن ها را درك مي كنند , درس
ناخوانده ها درك نمي كنند. در اين جا مي توان گفت عوام مسئول نيستند ,
چون درس خوانده نيستند. گو اين كه عوام مسئوليتشان اين است كه
چرا درس نمي خوانند اين هم يك منطقي است . ولي اگر عوام
مسئوليت نداشته باشند , در مسائلي است كه آن مسائل احتياج به
تحصيل و درس و كتاب و معلم دارد. وقتي معلم نديده , مدرسه نديده ,
كتاب نخوانده , چرا مسئول باشد اما بعضي از مسائل هست كه بشر با
فطرت سليم , آنها را درك مي كند و ديگر مدرسه و كتاب و معلم
نمي خواهد... بلكه « عقل » داشتن كافي است , سلامت عقل كافي است .
سپس امام مثل زد , فرمود : عالمي مردم را به زهد و تقوا دعوت مي كند ,
ولي در عين حال برخلاف زهد و تقوا عمل مي كند! « توبه فرما » است , اما
« توبه فرمايان » , خود توبه كمتر كنند , و مردم عوام هم اين ها را مي بينند
كه بر ضد گفته خودشان عمل مي كنند! امام فرمود آيا انسان بايد درس
خوانده و معلم ديده باشد و كلاس طي كرده باشد تا بفهمد كه چنين
آدمي لايق پيروي نيست عوام قوم يهود اين ها را به چشم خودشان
مي ديدند و با عقل خودشان درك مي كردند. « واضطروا بمعارف
قلوبهم » , با يك معرفت فطري درك مي كردند كه از چنين كساني نبايد
پيروي كرد , معذلك پيروي مي كردند , پس مسئولند . » 5
با اين استدلال و برهان مشخص است كه در هنگامه هاي رخنه
تحريف و جعل و خرافه و اسطوره در مدايح و مراثي و برخي از
رخدادهاي تاريخ عاشورا و غفلت و قصوري كه بعضي از وعاظ و
مديحه سرايان و مرثيه خوانان در انتقال رويدادهاي اين تاريخ عظيم و
سترگ به جامعه اسلامي روا مي دارند , مردم نمي توانند انزوا اختيار كنند
و گوشه عزلت برگزينند و در تقابل با تحريفات و تحريف گران قرار
نگيرند و با اين بهانه كه اين مسئوليت فقط بردوش عالمان دين سنگيني
مي كند , به وظايف خويش عمل ننمايند.
با توجه به آنچه مطرح كرديم مي توانيم به صراحت و روشني , نتايج
ذيل را به دست آوريم :
1 ـ وظيفه و مسئوليت تقابل با تحريفات و افسانه هاي رخنه كرده در
برخي از وقايع تاريخي عاشورا و بعضي از مدايح و مراثي , « همگاني »
است و اختصاص به عالمان روشن ضمير ديني ندارد. اين مسئوليت
همگاني از « اصل » و « قانون » و « حكم » الهي و قرآني « امر به معروف و
نهي از منكر » سرچشمه مي گيرد كه نه تنها در مقابله با تحريفات
عاشورا , كه در مبارزه با همه ناراستي ها و كاستي ها و فسادگستري ها و
ظلم و جور و جنايت و خيانت و تباهي در هر عصر و زمانه اي تعميم
مي يابد و هر مسلماني را موظف مي سازد كه در برابر آنچه دين و ملت و
جامعه و كشور اسلامي را تهديد مي كند و راههاي رشد و كمال و
سلامت و بالندگي و پيشرفت و اقتدار و آزادي و استقلال را ناهموار
مي نمايد , به مقابله و مبارزه صحيح و منطقي اهتمام ورزد.
2 ـ بي سواد بودن توده هايي از مردم , نافي وظيفه و مسئوليت آنان در
مقابله با تحريف و جعل و خرافه نيست , چرا كه فطرت هاي سالم
خداجو و عقل و خردهاي سليم و رها شده از سيطره هواهاي نفساني
عامل تشخيص نيك از بد و خير از شر و حق از باطل است , چنان كه
خداوند متعال در قرآن كريم به صراحت مي فرمايد : « فالهمها فجورها و
تقويها » , « و خداوند به نفس و جان آدمي خير وشر را الهام كرد » 6 بنابر
اين انسان به كمك الهام هاي دروني مي داند كه حق و باطل چيست و با
ياري رساني نيروي عقل و خرد در مي يابد كه نيك و بد كدام است و راه
را از بيراهه چگونه بايد تشخيص بدهد.
3 ـ همچنان كه گروهي از مردم تابع تمايلات نفساني و فاقد
« اخلاص » و « صداقت » در سوگواري ها و عزاداري ها مي باشند و
خواهان فضاسازي هاي آلوده به تحريف و افسانه و جعل هستند و
راههاي نشر حقيقت نهضت امام حسين (ع ) را ناهموار مي سازند , مردم
تقواپيشه و خالص و صادق و عاشق راه پاك و مقدس حضرت
اباعبدالله الحسين (ع ) , مانع رشد و گسترش تحريفات در مدايح و
مراثي مي شوند و زمينه ساز ترويج مديحه سرايي ها و مرثيه خواني هاي
صحيح و منطبق با واقعيت هاي تاريخي مي گردند. اين گروه از مردم آگاه
و مسئول در كنار عالمان فكور و بصير و مديحه سرايان و مرثيه خوانان
متعهد و دانا , تداوم دهنده راهي هستند كه به تقابل همه جانبه با
تحريف گرايي ها و افسانه سازي ها منتهي مي گردد.
پاورقي :
1 ـ قرآن كريم , سوره آل عمران , آيه 104
2 ـ سوره هود , آيه 116
3 ـ حماسه حسيني , متفكر شهيد استاد مرتضي مطهري , انتشارات
صدرا , ج 1 , ص 21
4 ـ سوره بقره , آيه 78
5 ـ حماسه حسيني , ج 1 , ص 92 و 93
6 ـ سوره شمس , آيه 8
قرآن كريم ـ كه كتاب « زندگي » است و تمام
دستورالعمل هاي حيات فردي و اجتماعي را در دل خود
فراهم آورده و در همه ميادين و عرصه هاي اعتقادي ,
اخلاقي , تربيتي , اقتصادي , سياسي , فرهنگي و حقوقي
حاضر و ناظر مي باشد و « نور » مي افشاند و « راه » مي گشايد
براساس اصل « نظارت عمومي » يا « امر به معروف و نهي
از منكر » افراد جامعه اسلامي را به حركت و تلاش براي
ترويج نيكي ها و ارزشها و جلوگيري از نقش آفريني عوامل
بازدارنده رشد و سعادت و رستگاري دعوت مي نمايد
در هنگامه هاي رخنه تحريف و جعل و خرافه و اسطوره
در مدايح و مراثي و برخي از رخدادهاي تاريخ عاشورا ,
مردم نمي توانند انزوا اختيار كنند و گوشه عزلت برگزينند و
در تقابل با تحريفات و تحريف گران قرار نگيرند و با اين بهانه
كه اين مسئوليت فقط بر دوش عالمان دين سنگيني مي كند ,
به وظايف خويش عمل ننمايند
همچنان كه گروهي از مردم تابع تمايلات نفساني و فاقد
« اخلاص » و « صداقت » در عزاداري ها مي باشند و خواهان
فضاسازي هاي آلوده به تحريف و افسانه و جعل هستند ,
مردم تقواپيشه و خالص و صادق و عاشق راه پاك و مقدس
حضرت امام حسين (ع ) , مانع رشد و گسترش تحريفات در
مدايح و مراثي مي شوند و زمينه ساز ترويج
مديحه سرايي ها و مرثيه خواني هاي صحيح و منطبق بر
واقعيت هاي تاريخي مي گردند
