مروري بر اولين دهه برگزاري جشنواره تئاتر دفاع مقدس
الهام بهرامي
نخستين يادواره تئاتر دفاع مقدس از 28 ارديبهشت تا 3
خرداد ماه 1372 در تهران برگزار شد . در همان آغاز كار ,
هنرمنداني قدم به عرصه اين هنر نهادند كه بعضي از آنها ,
همچنان ادامه دهنده اين مسير هستند و توانسته اند در مسير رشد
و ترقي قرار گيرند. از جمله اين هنرمندان مي توان به سعيد
تشكري نويسنده نمايشنامه « اهل اقاقيا » اشاره كرد كه رتبه سوم
نمايشنامه نويسي را به خود اختصاص داد. در همين بخش
لوح هاي تقدير به شهرام كرمي نويسنده « دارچنار » و « مسعود
سميعي » نويسنده « مسافر » اهدا شد.
در كارگرداني نيز هر چند رتبه اول به « عليرضا لطف خدايي »
كارگردان نمايش « ترانه خاكستر » تعلق گرفت اما لوح تقديري كه
« حسين پارسايي » براي نمايش « گل شيپوري » دريافت كرد ,
مشوقي براي حضور پي در پي او در تئاتر دفاع مقدس شد , تا
آنجا كه طي سالهاي اخير , وي به همراه گروه هماهنگي , علاوه بر
اجراي نمايش در اين جشنواره , سمت اجرايي نيز گرفته است .
« پيام فروتن » هم كه اكنون از طراحان صحنه شناخته شده
تئاتر كشور است در همان اولين جشنواره لوح تقدير طراحي
صحنه نمايش « ترانه خاكستر » را از آن خود كرد. « كرامت
رودساز » و « پرستو كرمي » بازيگران دو بخش بازيگري زن و مرد
جشنواره هم , همچنان به تلاش خود در عرصه تئاتر ادامه
مي دهند.
اما يك نويسنده و كارگردان با رتبه اول در هر دو بخش , در
سال 1373 توانست نگاه ها را به سوي خود جلب كند كه
حضورش فقط در همان جشنواره اول خلاصه شد. اين هنرمند
جوان « محمدجواد كاسه ساز » بود كه بعد از اولين دوره نه در
تئاتر دفاع مقدس و نه در صحنه اجراي عمومي , ظاهر
نشد.
اما در ميان داوران و هيات هاي انتخاب اولين دوره جشنواره
تئاتر دفاع مقدس , افرادي چون سعيد كشن فلاح , مجيد
سرسنگي , حسين مسافر آستانه , دكتر محمود عزيزي و ابوالفضل
دژاكام حضور داشتند كه اكنون نيز هريك از اين كارشناسان و
هنرمندان تئاتر , مسئوليت هاي مهمي در حيطه دانشگاهي
دارند.
ميزبان دومين جشنواره تئاتر دفاع مقدس , شهر يزد بود. در اين
دوره نصراله قادري , اسماعيل شفيعي , محمود فرهنگ و فرهاد
مهندس پور به تركيب داوران و كارشناسان انتخاب كننده آثار
جشنواره اضافه شدند.
اما در ميان چهره هاي برگزيده دومين دوره مي توان به
« سيدحسين فداي حسين » نويسنده نمايشنامه « شبيه پدر » اشاره
كرد كه در آن سالها , نخستين تجربه هاي نويسندگي خود را
عرضه مي كرد و بعدها نيز در كنار « طراحي صحنه » و دريافت
جوايزي در اين گرايش , همچنان نمايشنامه نويسي را ادامه داد تا
نه تنها در حيطه طراحي صحنه بدرخشد , بلكه يكي از
دغدغه هايش همچنان نمايشنامه نويسي باشد.
« كيومرث مرادي » ديگر برگزيده دوره دوم جشنواره تئاتر
دفاع مقدس , با كارگرداني نمايش « عزيزمايي » نوشته « مهرداد
راياني مخصوص » توانست رتبه سوم را از آن خود كند. احتمالا
اين جايزه اولين جايزه يك جشنواره سراسري براي كيومرث
مرادي در مقام كارگرداني محسوب مي شود. « مرادي » اكنون يكي
از كارگردان هاي جوان تئاتر كشور است كه با كارگرداني آثار
« نغمه ثميني » توانسته است , سبك و سياق خاصي را در شيوه
كارگرداني به وجود آورد و با جديت نيز به كار خود ادامه دهد. او
عضو هيات مديره خانه تئاتر در دوره اول بود و در دوره دوم نيز
مسئوليت روابط عمومي خانه تئاتر را برعهده دارد.
از ميان بازيگران اين دوره , بهترين چهره , عليرضا حنيفي
است كه در كنار درخشش در تئاتر دفاع مقدس , حضور خود را
به عنوان بازيگر , نويسنده و كارگردان تئاتر همچنان حفظ كرده
است .
در بخش ويژه نيز به نام « محمد چرم شير » برمي خوريم كه
يكي از پركارترين و مشهورترين چهره هاي نمايشنامه نويسي
كشور است . او در جشنواره دوم با نمايش « روزگار و نغمه هايش »
شركت كرد كه اين نمايش توانست رتبه اول بازيگري زن (سپيده
نظري پور) و رتبه اول بازيگري مرد (كرامت رودساز) را تصاحب
كند.
سعيد تشكري نيز لوح يادبود (جايزه ويژه ) را براي
نمايشنامه « ترجمه باران » دريافت كرد.
لازم به ذكر است كه دبيري اولين دو دومين جشنواره تئاتر
دفاع مقدس را ابوالفضل دژاكام برعهده داشت .
در دوره سوم , كه باز هم در تهران برگزار شد , دبيري جشنواره
را « حسين مسافر استانه » برعهده گرفت و تا چند دوره بعد در
اين سمت باقي ماند. او اكنون مسئول شوراي نظارت و ارزشيابي
مركز هنرهاي نمايشي است و مهم ترين اثراجرايي اش « خورشيد
كاروان » است .
اما به جمع هيات هاي بازخواني و بازبيني , افراد جديدي
اضافه و افرادي حذف شدند. از مهمترين حذف شدگان مي توان
به ابوالفضل دژاكام اشاره كرد و از افراد جديد مي توان حسين
راضي , احمد كاوري , كريم طرفه نژاد و عبدالحسين مرتضوي را
نام برد.
« محمد قشقايي جمالپور » نيز كه اكنون دبيري جشنواره را
برعهده دارد , داور مرحله نهايي جشنواره بود.
در سومين دوره نيز چند چهره توانستند حضور خود را در
جشنواره استمرار بخشند و رتبه هايي را از آن خود كنند. در
بخش نمايشنامه نويسي « سيدحسين فدايي حسين » با نوشتن
« تپه افلاك » و « عليرضا حنيفي » با نوشتن « چرخ هشتم » به طور
مشترك رتبه سوم را از آن خود كردند. ضمن اينكه « سعيد
تشكري » هم بار ديگر با متن « عاشق ترين روزگار » لوح تقدير
گرفت .
در كارگرداني « حسين پارسايي » رتبه اول كارگرداني را با
« تپه افلاك » فتح كرد و « علي فرحناك » با اختصاص رتبه اول
بازيگري جشنواره , راه خود را براي موفقيت هاي بعدي هموار
كرد.
« مرتضي داريوند نژاد » هم كه نام خانوادگي اثر را به
« سخاوت » تبديل كرده , با نمايش « فرودگاه » در سومين دوره
حضور يافت و توانست نفر دوم نمايشنامه نويسي شود.
ضمن اينكه « فداي حسين » , در طراحي صحنه نمايش هم با
« تپه افلاك » گوي سبقت را از ديگران ربود.
دوره چهارم جشنواره كه در « اردبيل » برگزار شد بازهم معرف
چند نمايشنامه نويس برتر در حيطه دفاع مقدس بود كه دوتن از
آنها يعني « عليرضا حنيفي » با « پيراهن هزار يوسف » و
« سيدحسين فداي حسين » با « خاك سبز » كه به ترتيب رتبه هاي
اول و سوم را از آن خود كردند , جزو چهره هاي شناخته شده
محسوب مي شدند.
« جمشيد خانيان » نيز با احراز رتبه دوم نمايشنامه نويسي به
خاطر نمايشنامه « چهارمين نامه » نخستين حضور جدي خود را
در جشنواره تئاتر دفاع مقدس اعلام كرد.
« بهمن مرتضوي » هم كه يك بار به خاطر نمايشنامه « شبي
براي بودن » دركنار سعيد تشكري لوح تقدير گرفته بود , در دوره
چهارم به خاطر نمايش « شبانه » , جايزه دوم كارگرداني را
دريافت كرد.
« پارسايي » هم روند دريافت جايزه را ادامه داد , اين بار رتبه
سوم بازيگري مرد را به خاطر ايفاي نقش در « خاك سبز » از آن
خود كرد.
ميزباني پنجمين دوره جشنواره تئاتر دفاع مقدس بازهم به
تهران رسيد. اتفاق مهم اين دوره , حضور « محمد چرم شير » در
تركيب هيات بازخواني بود. عليرضا نادري نجف آبادي هم به
اين تركيب اضافه شد و براي اولين بار تركيب هيات داوري
بخش مسابقه جشنواره به هفت نفر افزايش يافت كه عبارت
بودند از سعيد كشن فلاح , مجيد سرسنگي , فرهاد مهندس پور ,
هوشنگ هيهاوند , محمد چرم شير و عليرضا نادري نجف آبادي .
از نكات قابل توجه و جالب اين دوره , اجراي نمايش
« زمستان 66 » نوشته و كار « محمد يعقوبي » در بخش مسابقه بود
و جالبتر آنكه محمد يعقوبي با اين نمايشنامه و « عليرضا نادري »
با نمايشنامه « دو حكايت از چندين حكايت رحمان » مشتركا
رتبه سوم نمايشنامه نويسي را از آن خود كردند. « سيدحسين
فداي حسين » هم طبق روال قبلي , رتبه اي از رتبه هاي نمايشنامه
نويسي را با نمايشنامه « كانال كميل » به خود اختصاص داد.
اين بار او در عدم اعلام رتبه اول نمايشنامه نويسي , برنده جايزه
دوم شد. « پارسايي » هم مثل دوره قبل جايزه بازيگري گرفت و
اين بار اول شد و تمام بازيگران زن نمايش زمستان 66 محمد
يعقوبي ; يعني پانته آ بهرام (اول ) , ريما رامين فر (دوم ) و پوپك
گل دره (سوم ) جوايز بازيگري را دريافت كردند.
ششمين دوره جشنواره هم در سال 1378 در تهران برگزار شد
و « حسين مسافر آستانه » نيز همچنان دبير جشنواره بود. چهره
تازه اين دوره جشنواره كه به عنوان استعداد نمايشنامه نويسي هم
شناخته شد , « ميلاد اكبرنژاد » بود كه با نمايشنامه « من زراره
عذره طاها هستم » به همراه جمشيد خانيان (اسماعيل ,
اسماعيل ) رتبه دوم نمايشنامه نويسي را ـ در حالي كه باز هم
كسي برنده رتبه اول نبود ـ دريافت كردند.
مسعود سميعي هم به خاطر نمايشنامه « آپارتمان » لوح سپاه
گرفت و مهدي مكاري به خاطر كارگرداني « تارا و پودمن » لوح
سپاس كارگرداني را دريافت كرد.
در ميان چهره هاي جديد , همچنين « سيد افشين هاشمي
مرغزار » به عنوان بازيگر مرد سوم با نمايش « آپارتمان » مطرح
شد. هاشمي اكنون يكي از بازيگران پركار تئاتر است كه همزمان
سردبيري نشريات روزانه تئاتر در جشنواره ها را به عهده مي گيرد
و از پس هر سه كار بازيگري , كارگرداني و سردبيري برآمده و گاه
نمايشنامه هم مي نويسد! اما رتبه اول بازيگري اين دوره را
« عليرضا اوسيوند » به خود اختصاص داد. « فروغ قجابگلي » نيز
كه بعدها مسير بازيگري اش را ارتقا بخشيد , به خاطر بازي در
نمايش « آپارتمان » لوح سپاس دريافت كرد.
از ميان چهره هاي مطرح دوره ششم مي توان « كامبيز
كاشفي » را هم نام برد كه رتبه اول كارگرداني را با نمايش « يك
قاب براي هميشه » از آن خود كرد. و بهترين طراح صحنه نمايش
هم شد. اما اين هنرمند جوان ديگر چنين موقعيتي را تكرار نكرد
و بعدها نيز كمتر خبري از او درباره تئاتر به گوش رسيد!
جشنواره هفتم نيز در تهران برگزار شد و باز هم افراد تازه اي به
جمع كارشناسان بازخواني و بازبيني جشنواره اضافه شدند.
تاجبخش فنائيان و محمد كاسبي در بخش مسابقه , مهرداد
راياني و علي سليماني در بخش نوجوان و سيدعظيم موسوي در
بخش خياباني , از داوران جديد جشنواره تئاتر مقدس بودند.
مطرح ترين چهره جشنواره هفتم « كيوان خسرو مرادي » بود كه
بعد از دريافت جايزه سوم نمايشنامه نويسي در دوره ششم ,
تشويق شد كه در دوره هفتم نيز رتبه هايي را به خود اختصاص
دهد و البته اين كار را هم كرد. او با نوشتن نمايشنامه « فصل
سرد » علاوه بر دريافت لوح تقدير به خاطر متن نمايشنامه , در
كارگرداني هم لوح تقدير گرفت و بازيگر رتبه اول دوره هفتم
جشنواره به خاطر بازي در نمايش « فصل سرد » شد.
عليرضا حنيفي نيز كه پاي ثابت جشنواره دفاع مقدس به
شمار مي رود; با نمايشنامه « قطار جنوب » رتبه اول را گرفت و
شهرام نوشير , هنرمند جوان استان گلستان با نمايشنامه « تاج
ملائك » سوم شد. نوشير مسيرش را در تئاتر دفاع مقدس ادامه
داد اما خسرو مرادي كه او هم هنرمندي از شهرستان (گيلان )
بود , نتوانست موقعيت به دست آمده را تكرار كند.
در جمع بازيگران زن نيز ندا مقصودي با « نشان آخر » و
گلبرگ ابوترابيان با « قمري » لوح تقدير گرفتند.
سال 1380 مصادف با برگزاري هشتمين دوره جشنواره تئاتر
دفاع مقدس بود كه با زهم تهران ميزبان جشنواره بود و باز هم به
جمع كارشناسان بازخواني و بازبيني جشنواره چهره هاي
جديدي اضافه شدند با محمد حيدري , مريم معيني , افشين
خورشيد باختري , محمدرضا الوند , محمد حمزه زاده , منوچهر
اكبرلو و حجت الله عليخاني .
يك اتفاق هم در داوري بخش مسابقه رخ داد كه آن هم
حضور « ايرج راد » بود. به بخش نوجوان هم اشرف السادات
اشرف نژاد اضافه شد و در بخش تازه شكل گرفته عروسكي نيز
داود كيانيان , عادي بزدوده و مسلم قاسمي تركيب داوري را
شكل دادند.
دبير جشنواره نيز همچنان حسين مسافر آستانه بود. تعداد
متون ارسالي به جشنواره نيز براي اولين بار به 700 متن رسيد و
اين آمار يعني اينكه جشنواره تئاتر دفاع مقدس كاملا جاافتاده و
خود را شناسانده است .
جشنواره هشتم نيز چهره هاي تازه اي را به تئاتر معرفي كرد و
يا بهتر است بگوييم , مطرح كرد; در بخش نمايشنامه نويسي از
سيروس همتي با « برگ ريزان » تقدير شد.
مليحه مرادي جعفري و احمد ايراني خواه به ترتيب با
نوشتن نمايشنامه يك كاسه خون و كارگرداني همين نمايش ,
جوايزي را به خود اختصاص دادند و علي فرحناك و فروغ
قجابگلي جوايز مرد و زن را دريافت كردند.
سيدجواد هاشمي نمايشنامه نويس برگزيده بخش نوجوان
شد , سيدافشين هاشمي مرغزار رتبه سوم نمايشنامه نويسي
بخش عروسكي را با نمايشنامه « كاتاليزور » از آن خود كرد تا
اينكه جشنواره به دوره نهم رسيد.
با برگزاري نهمين دوره جشنواره تئاتر دفاع مقدس در تهران به
نظر مي رسيد كه تهران , به عنوان محل دائمي برگزاري جشنواره
در نظر گرفته شده است . اما اين احتمال يا برگزاري دهمين دوره
جشنواره در خوزستان رنگ باخت و دوره نهم آخرين دوره
برگزاري جشنواره در تهران و در دهه اول بود.
در نهمين دوره نيز افراد تازه اي به جمع كارشناسان و
هنرمندان جشنواره اضافه شدند; حسين فرخي , مهدي مكاري و
شيوا مسعودي از جمله افراد تازه اي بودند كه به جمع هياتهاي
ارزشيابي اضافه شدند و دبيري جشنواره نيز همچنان به عهده
مسافر آستانه بود و هوشنگ هيهاوند و محمد عباسپور قشقايي ,
ياران ثابت و استوار جشنواره تا اين دوره به حساب مي آمدند.
در آثار ارائه شده نيز چهره هاي مطرحي به چشم آمدند ,
مثل فردوس حاجيان (معلم شهرك الفبا) كه رتبه برتر نمايشنامه
نويسي را با نمايشنامه « شهر سوخته » به همراه عبدالعلي شماسي
(كودكان در حلبچه مي ميرند) به خود اختصاص دادند. در كنار
اين دو چيستايثربي نيز با « مهمان سرزمين خواب » قرار گرفت و
كيوان خسرو مرادي نيز يكبار ديگر در بازيگري (برجك ) مطرح
شد و حميد آذرنگ كه يكي از استعدادهاي نمايشنامه نويسي
محسوب مي شود , اين بار به عنوان بازيگر نمايش « زير درخت
آلبالو » رتبه سوم را از آن خود كرد. « فروخ قجابگلي » هم بازيگر
اول زن شد و سيدحسين فداي حسين به خاطر طراحي صحنه
نمايش « دور گردون » جايزه اول را گرفت .
« ميلاد اكبرنژاد » جايزه نمايشنامه نويسي را دريافت كرد و
جايزه ويژه اين بخش نيز به « سيدحسين فداي حسين » به خاطر
نمايشنامه « شام غريب » رسيد و بدين ترتيب پرونده دهه اول
جشنواره تئاتر دفاع مقدس با معرفي هنرمندان با استعداد در اين
عرصه بسته شد.
|
يادي از استاد حسين عتيقي مقدم صحاف نامدار ايران
|
زنده ياد استاد حسين عتيقي مقدم هنرمند برجسته ايراني ,
به سال 1291 هجري شمسي در خانواده اي اصيل و با تقوي در
مشهد مقدس چشم به جهان گشود. وي وارث هنر جدش
مرحوم ملاحسين صحاف باشي و پدرش ميرزانصرالله
صحاف باشي و نيز برادرش محمدعلي صحاف باشي بود , كه
سالها و نسل اندر نسل صحافي و مرمت كتب مجموعه آستان
قدس رضوي را به عهده داشتند.
او استادي مسلم در زمينه هنرهاي وراقي از قبيل دو
پوست كردن كاغذ و حتي سه پوست و چهار پوست كردن آن و
متن و حاشيه سازي بود و نيز استادي ماهر در زمينه وصالي ,
صحافي و مرقع سازي , و مهارت كافي در زمينه اجراي انواع
افشانگري هاي لينه , غباري , درشت , زركي , چشم موري ,
پرپشه اي و تلفيقي داشت و نيز در زمينه ساخت انواع جلدهاي
هفتادگانه ايراني سرآمد بود. او از معدود اساتيد كشورهاي
اسلامي است كه در پيرامون شناخت بافت انواع 34 نوع كاغذ
دست ساز ايراني تبحر علمي داشته و اطلاعات درست وي
هميشه كارساز محققين داخلي و خارجي بوده است .
وي به انواع صفحه آرايي آشنايي كافي داشته و صفحات
كتابها را به زيور آرايش هاي مختلف مجدولي مزين مي نمودند.
اين مهربان با كتاب حداقل به اجراي 70 نوع جداول
حاشيه اي اقدام نمود. و از ديگر ويژگي اين زنده ياد مي توان به
شناخت اصولي طرح و نقشها و ايجاد رابطه منطقي بين آنها
اشاره نمود. اين خصلت در كمتر آثار اساتيد ايران به چشم
مي خورد.
استاد ضمن تلمذ از محضر اجداد و نياكان خود , تكميل
هنرشان را با مسافرتهاي داخلي و خارجي و ديدار از موزه هاي
جهان و آثار مجموعه داران عملي ساخته و در اين راستا
خدمات شاياني به تمام كتابخانه هاي داخلي و خارجي ارائه
فرمودند كه هر كدام در نوع خود از مهارت و توانايي مهر
انگشت تواناي اين زنده ياد نامي حكايت مي كنند.
استاد ارجمند كه در سال 1372 دار فاني را به درود گفت ,
در طول عمر پربركت خود به تربيت شاگردان زيادي
پرداخته اند كه از آن ميان بايد به سه فرزند برومندشان كه هر
كدام در هنرهاي فوق دقيقا توانايي و مهارت پدر هنرمندشان را
به ارث برده اند , اشارت نمود.
اين يادگارهاي عزيز و گرانقدر هر كدام بنوبه خود در
خدمت هنرهاي كتابت كشور عزيزمان مي باشند و ضمن
تدريس در دانشكده هاي هنري , به احيا و مرمت كتب نفيس
اين مرز و بوم اشتغال دارند.
|
|