نگاهي به تاثيرات نمايش مارمولك بر تماشاگران
حسام مرادي
هر اثر هنري خلق مي شود تا ايده اي را منتقل كند. برخي
صاحبنظران اين ايده را در شكل شعاري اش , پيام مي نامند. و برخي
ديگر , به تعداد مخاطبان هر اثر , ايده ها و مفهوم هاي متعددي را متصور
مي شوند. در ميان آثار هنري , در انواع گوناگون هنر , ادبيات (به ويژه
شعر) بيش از ساير گونه ها , تعبيرپذير و تفسيربردار است . هنرهاي
نمايش نيز پس از ادبيات مي تواند بيشترين تعبير و تفسير را از سوي
مخاطبان خود داشته باشد. هر چند در بين آثار نمايشي و سينمايي
ساخته شده نيز , درجات گوناگوني از تفسير و تعبير وجود دارد. به
گونه اي كه در تقسيم بندي هاي رايج , فيلم هاي هنري و فلسفي از
فيلم هاي تجاري و عامه پسند جدا مي شوند وگاه تعدادي معدود , در مرز
هنر و جذابيت عامه قرار مي گيرند.
« مارمولك » اثري كاملا تجاري و عامه پسند است و برخلاف نظر
برخي از افراد , بسيار واضح و روشن , دو قصد را بيشتر دنبال نمي كند;
يكي حرمت شكني يا تقدس زدائي از روحانيون و ديگري اعمال هر نوع
شوخي با اين قشر براي خنداندن مخاطبان ومتاسفانه در هر دوي اين
مقاصد كاملا موفق و پيروز مي شود! تمام تفاسير و تعابير ديگري كه
سعي مي كند , مارمولك را اثري در جهت تحكيم موقعيت روحانيون و يا
نقدي دلسوزانه براي موقعيت جلوه دهد , از اساس باطل است و به نظر
نگارنده , تاثير نهايي تماشاي مارمولك بر مخاطب مضحك جلوه دادن
و در حقيقت به هزل درآوردن مقام روحانيون است .
اكنون بايد بر اين نظر , دلايلي اقامه كرد تااين ادعا را به اثبات
رساند :
1 ـ عنوان اثر , « مارمولك » است . تعبيري كه در جامعه به افرادي اطلاق
مي شود كه با زيركي و زرنگي وبه تعبير بهتر با شيادي و حيله گري ,
كارهاي خود را پيش مي برند و حق و ناحق مي كنند تا به مقاصد كاملا
فردي و منفعت طلبانه خود برسند. اين گونه افراد , معمولا ظاهرالصلاح
هستند و در بين طيف هاي مختلف هم به چشم مي خورند. معمولا در
ابتدا , كسي از نيات شوم آنها با خبر نيست اما به تدريج دستشان براي
ديگران رو شده و عنوان پرافتخار « مارمولك » را به خود اختصاص
مي دهند. در فيلم « مارمولك » ظاهرا اين عنوان متعلق به دزدي به نام
رضا مارمولك است كه به قول قديمي ها , ديوار راست را بالا مي رود و به
انواع و اقسام شگردهاي جيب بري , اوباشي , تكه پراني , دهن لقي و...
مسلط است . اين « مارمولك » پس از حدود يك ربع از فيلم گذشته ,
مبدل به روحاني (آخوند) مي شود. و هنگامي كه لباس روحانيون را
مي پوشد , باز هم به دله دزدي ها و حقه بازي خود ادامه مي دهد و در
همان اولين برخورد با اجتماع بيرون از زندان , كيف جيبي راننده اي كه
او را سوار كرده تا ظاهرا به مقصد برساند , مي ربايد و چنان در اين
كيف دزدي ماهرانه عمل مي كند كه مخاطب هم لب به تحسين او
مي گشايد. و در حالي كه كمال تبريزي كارگردان مارمولك در
مصاحبه اي با روزنامه ايران اعتقاد دارد كه رضا مارمولك پس از
پوشيدن لباس روحانيون , دست به خطا و گناه نمي زند , اما مي بينيم كه
او دقيقا با شمايل يك روحاني , كيف قاپي مي كند.
اما نكته اين است كه عنوان « مارمولك » اكنون به يك روحاني
اطلاق مي شود و اولين تاثير منفي اش بر مخاطبان اين است كه پس از
ديدن فيلم , هر بار كه فردي را ملبس به لباس روحانيون ببينند , اولين
كلمه اي كه به ذهن متبادر مي شود , « مارمولك » است . و متاسفانه
درهمين روزها بسياري از افراد شاهد توهين هاي برخي تماشاگران به
روحانيوني شده اند كه در كوچه و گذر , اين توهين را تحمل كرده اند و
كظم غيض كرده اند و...
2 ـ هر چند از منظر اثري كه به نمايش در آمده , « رضا مارمولك » در يك
موقعيت ناخواسته قرار مي گيرد و مجبور مي شود , به ايفاي نقش در
قالب يك روحاني ادامه دهد , اما آنچه از اين شخصيت بروز مي كند ,
نمايانگر آشنايي نسبي او با رفتارهاي روحانيون در برخورد با اجتماع
است . او اصلا مبتدي عمل نمي كند و گويي خودش هم تمايل دارد تا
اوقاتي را در اين لباس سر كند و موجب خنده خلق شود!
به بيان ديگر , « مارمولك » تكليف خود را با مخاطب از همان ابتدا به
عنوان اثري كمدي روشن مي كند. نه مثل نمونه خارجي اش , فيلم
« توپهاي سن سباستين » كه در موقعيتي شايد « آنتوني كوئين » مجبور به
پوشيدن رداي كشيشي مي شود و اتفاقات بعدي او را به سوي انساني
معتقد رهنمون مي كند ونكته مهم , لحن جدي و تاثيرگذار فيلم است .
در « مارمولك » شخصيت محوري فيلم (پرويز پرستويي ) آگاهانه با
مخاطب قرار مي گذارد كه از اين به بعد , ببينيد كه او چگونه خلقي را سر
كار مي گذارد و با مهارت تمام , براي تماشاگرانش تفريح و سرگرمي
فراهم مي كند. او در واقع خلق كننده « لطيفه ها » و « جوك هايي » در باب
روحانيون است كه تعدادي از آنها قبلا , فقط در جمع هاي خصوصي
چند نفره تعريف مي شود و اكنون با سياست هاي معاونت سينمايي ,
تبديل به وهني عمومي شده است .
3 ـ « رضا مارمولك » از لباس روحانيون سواستفاده مي كند . تلاش او
براي يافتن خلق و خوي اصيل و حقيقي روحانيون به هيچ وجه نشان
داده نمي شود و او بر خلاف جمله محوري فيلم كه « راه هاي رسيدن به
خدا به اندازه تعداد انسانهاست » . خودش به دنبال راه نمي گردد , بلكه
اين روند وقايع و اتفاقات است كه منجر به رسيدن به نقطه پاياني
مي گردد. در واقع هيچ نشانه اي از تحول دروني « رضا » در كل اثر ديده
نمي شود. و يك پيام ديگر فيلم و يا يك تعبير ديگر اثر اين است كه در
آمدن به كسوت روحاني نه تنها نياز به مطالعه و تحصيل ندارد , بلكه اگر
كسي اندكي حقه بازي , كمي شيادي و مقداري پررويي و پاچه
ورماليدگي و لمپن بازي بلد باشد , و در يك كلام « مارمولك » باشد
مي تواند به كسوت افرادي همچون روحانيون در آمده و از اين موقعيت
نهايت استفاده را ببرد.
4 ـ از ديگر اثرات « مارمولك » بدبين كردن جامعه به قشر روحانيون
است . البته كسي منكر وجود لغزش ها و خطاها در ميان برخي
روحانيون نيست . چرا كه آنها نيز انسان هستند و انسان جايزالخطاست .
اما چگونه است كه در هيچ كدام از آثار به نمايش درآمده در سينماي
ايران , كسي جرات به تصوير كشيدن رشوه گيري ماموران قضايي يا
انتظامي را ندارد و يا حتي اگر يك پرستار كه رابطه اي (آن هم مشروع ) با
مردي برقرار مي كند (در شوكران ) , جامعه پرستاري بر مي آشوبد. مگر در
بين افرادي كه كار قضاوت مي كنند , يا نيروي انتظامي و يا پرستاران و...
خطاكار يا گناهكار وجود ندارد آيا با وجود انجام اعمال خطا وگناه ,
مجازيم آثاري بسازيم كه برداشت نهايي از آنها , مورد خطاب قرار دادن
تمامي آن اقشار باشد
پيام ديگري كه مارمولك منتقل مي كند , اين است كه روحانيون
واقعي توانايي جذب مردم را ندارند. آنها زبان ارتباط برقرار كردن با
جماعت را نمي دانند. حرفهايشان مخاطبي ندارد و... اما يك دزد درجه
چند كه بيش از همه حيله گر و مكار است , به راحتي مي تواند , جماعت
را دور خود جمع كند.
پس نتيجه مي گيريم كه بهتر است روحانيون راه شعبده بازي
وچرب زباني را در پيش بگيرند و اگر كلامشان محتوايي نداشت و يا
داراي محتواي ارزشمندي نبود , ايرادي ندارد. مگر نه اينكه « گوساله
سامري » نيز پس از غيبت حضرت موسي , توانست قومي را گرداگرد
خود جمع كرده و آنها را از خداي واقعي دور سازد
در واقعيت نيز اگر در اقصي نقاط كشور , فردي ملبس به روحانيت ,
به جاي نشان دادن راه ديانت و حقيقت و دشواري هاي حق طلبي و... به
تمنيات مردم دل خوش كند و حرفهايي براي خوشايند آنها بزند ,
غمزه اي در كار بيايد , مدام بر سر منابر جوك بگويد و... جماعت
گرداگردش رفته رفته افزايش نمي يابند قطعا چنين است . اما اگر تمام
حركات و سكنات و رفتارش هدفي جز سرگرم كردن جماعت نداشته
باشد , او وظيفه اصلي اش را انجام داده است .
از سوي ديگر روحانيوني هستند كه هم كلام شيوا و گاه برخوردار از
طنزي دارند كه نهايتش تلنگرزدن به مخاطب و روشن كردن چراغ راه
اوست . حلقه شدن افراد در گرداگرد « رضا مارمولك » به خاطر اين است
كه بسياري از مردم توقع انجام حركات و گفتن كلماتي كه شايسته
روحانيون نيست را از او ندارند و تعجب آور اين است كه با وجود
بسياري از نشانه ها و نوع رفتاري كه اين روحاني نما دارد , هيچ كس به
صرافت كشف حقيقت نمي افتد و در آن صورت هم , فرصت و اقبال با
رضا مارمولك است كه حوادث هميشه به سود او رقم بخورد.
5 ـ « مارمولك » اگر فقط يك اثر منحصر به فرد باقي بماند و به تلاش هاي
بعدي براي ادامه اين راه منجر نشود , شايد به تدريج فراموش شود , اما
متاسفانه هنگامي كه يك اثر (با محتواي خوب يا بد) مورد اقبال عمومي
قرار مي گيرد , در ادامه جرياني شبيه به خود را مي سازد. در واقع ,
مارمولك الگويي مي شود كه فيلمسازان بعدي با تاسي به آن , مارمولك
ديگري مي سازند. گو اينكه روند فروش فيلم به گونه اي است كه احتمالا
پرفروش ترين و پرتماشاگرترين فيلم تاريخ سينماي ايران لقب مي گيرد و
مثل همه آثار پرمخاطب , براي فيلمسازان بعدي وسوسه انگيز مي شود.
به اين ترتيب خط شكني كمال تبريزي و عبور از خطوط قرمز و آنچه در
جامعه ما نوعي قداست دارد , سبب مي شود كه علاوه بر گذر از خطوط
قرمز , از اين به بعد مفاهيم مقدس نيز كم كم ارزش خود را از دست
بدهند و مثلا نتيجه گيري كلي از اثر اين نباشد كه مي توان با پوشيدن
لباس روحانيون , به مرزهاي عرفان و ايمان رسيد بلكه براي رسيدن به
خدا بايد; 1 ـ مهارت كافي در جيب بري , ليچارگويي و هرزه درايي
داشت 2 ـ از انواع و اقسام فنون رزمي مطلع بود 3 ـ چرب زباني يكي از
مهارت هاي انكار ناشدني است 4 ـ نيازي به مطالعه و تحصيل نيست
و...
|
ضرورت هاي پرداختن به تئاتر دفاع مقدس
|
با مروري بر كارنامه يك دهه برگزاري جشنواره تئاتر دفاع مقدس
كه در همين صفحه به طور مفصل به آن پرداخته شد , فارغ از اين
كه چه افراد و در چه مقاطعي مسئووليت برگزاري آن را
داشته اند و با گذر از اين نكته كه در حقيقت بنياد حفظ آثار و
ارزشهاي دفاع مقدس , يكي از مهمترين فعاليت هاي عرضه
فرهنگي را در اين زمينه به انجام رسانده است , درمي يابيم اين
جشنواره كه ابتدا با عنوان يادواره عاشورائيان كار خود را آغاز
كرده است , تاثيري مهم بر تئاتر كشور به طور اعم و تئاتر دفاع
مقدس به شكل اخص نهاده است . بسياري از چهرها و هنرمندان
كنوني تئاتر كشور كه در اين اوضاع و احوال , پايبندي هاي خود
را به انقلاب , اسلام و اخلاق حفظ كرده اند , برآمده از جريان
تئاتر دفاع مقدس هستند. در واقع تئاتر دفاع مقدس محلي براي
حضور هنرمنداني شد كه به هنر تئاتر فقط از ابعاد وارداتي آن
توجه نمي كنند , كه اگر چنين بود , آنها نيز مانند بسياري از
گروه هاي كنوني راه به خطا مي بردند , بلكه اين هنرمندان با درك
ضرورت هاي زمانه از يك سو و احترام به شرع و عرف و اخلاق ,
تئاتر را از زاويه اي كاري مي كنند كه علاوه بر شكل , در محتوا نيز
حرفي داشته باشد , حرفي عميق و اخلاقي .در ضرورت وجود
اين جشنواره نيز طيف هاي گوناگون هنرمندان , مدرسان و
كارشناسان يك صدا هستند و اختلاف نظر عمدما در نحوه
حضوراست و نه اساس برگزار شدن يا نشدن . مثلا دكتر محمود
عزيزي كه خود كارگردان تئاتر و مدرس و عضو هيات علمي
دانشگاه تهران است در خصوص تئاتر دفاع مقدس و جشنواره
آن مي گويد : « جنگ ما يك حماسه بود و اين حماسه مي بايست
به طور تمام و كمال در فرهنگ ما بخصوص در هنرهاي نمايشي
انعكاس يابد » و در بخش ديگري اضافه مي كند : « نبايد با تئاتر
دفاع مقدس مقطعي برخورد كرد بلكه مي بايست به طور مستمر و
حرفه اي به آن پرداخت , چرا كه دفاع مقدس در ذات خود يك
مساله عمومي است و تبديل كردن تئاتر دفاع مقدس به
دغدغه اي براي مردم كار دشواري به نظر مي رسد »
داود رشيدي نيز كه از بازيگران صاحب نام عرصه تئاتر ,
سينما و تلويزيون است در توضيح اين ضرورت
مي گويد : « فراموش نكنيد كه ما طي هشت سال با تمام دنيا
جنگيديم و بزرگترين قدرت هاي جهان . امكانات پيشرفته خود
را در اختيار دشمن ما مي گذاشتند در حالي كه ما حتي از نظر
خريد اسلحه نيز تحريم بوديم . »
او مي افزايد : « اين مساله بايد حتما زنده نگه داشته شود تا
آيندگان و نسل جديد بدانند كه جوانان ما چطور جنگيدند و تنها
با اراده و ايمان قوي شان توانستند پيروز شوند »
اين كارگردان تئاتر پيشنهاد مي كند كه بايد كارگردان هاي
مطرح و صاحب سبك عرصه تئاتر كشور را به سمت تئاتر دفاع
مقدس جلب كرد. كارگردان هاي مطرح تئاتر بايد تشويق شوند كه
به اين سو بيايند , اما لازمه اين تشويق و توجه وجود بودجه و
امكانات لازم است »
رشيدي در پايان مي گويد : « من مطمئنم اگر بودجه و امكانات لازم
در دسترس كارگردان هاي خوب تئاتر براي كار در زمينه دفاع
مقدس قرار گيرد , مردم هم از اين تئاتر استقبال بيشتري
مي كنند »
ضرورت هاي وجود جشنواره تئاتر دفاع مقدس و گسترش آن در
دوره جديد جشنواره بيشتر به چشم مي آيد. چرا كه به گفته
محمد حيدري ـ معاونت ارزشيابي جشنواره ـ ارسال بيش از
هزار نمايشنامه به بخش هاي مختلف جشنواره غيرقابل پيش بيني
بود. به گفته حيدري چنين استقبالي سبب شد كه امسال براي
نخستين بار , كار باز خواني متون زودتر از موعد آغاز شود و
چهار گروه باز خواني , اين متن ها را ارزيابي كنند. ضمن اينكه
عموم اين نمايشنامه ها اولين بار به جشنواره ارسال شده و
انتظار مي رود كه جشنواره امسال به واسطه برگزاري
جشنواره هاي منطقه اي , با كيفيت بهتري برگزار شود. چنين
استقبالي از سوي هنرمندان و نيز اظهار نظر استادان و
صاحب نظران پيرامون جشنواره تئاتر دفاع مقدس , انجام وظيفه
برگزار كنندگان را دشوارتر مي كند و چنين دشواري , حمايت
بيشتر متوليان اين عرصه را از جمله بنياد حفظ آثار و ارزشهاي
دفاع مقدس را مي طلبد.اكنون به نظر مي رسد كه جشنواره متعلق
به همه خانواده تئاتر است و هر كسي به نحوي در آن نقش دارد.
اين چشم انداز است كه به عموميت يافتن جشنواره , كمك
بيشتري مي كند و در درجه اول ارتقا و گسترش جشنواره و در
درجه بعدي حفظ معيارهاي اساسي و اصولي آن را مي طلبد. با
دبيري محمد جمالپور قشقايي كه پس از حضور دائم در تمامي
دوره هاي گذشته جشنواره ( عنوان داور بخش مسابقه و نيز
پشتيباني جشنواره ) اين مسووليت خطير را پذيرفته و با
همكاري هنرمندان تربيت يافته در اين عرصه كه هم از تحصيلات
آكادميك برخوردارند و هم تجربه كافي دارند , مي توان درجه
دوم را با چشم اندازي كاملا مثبت و باشكوه پيش بيني كرد تا
انشاالله در اين دهه , تئاتر دفاع مقدس هم در عرصه داخلي و
هم در عرصه بين المللي , حرف هاي جدي و قابل تاملي براي
گفتن داشته باشد.
|
رويدادهاي فرهنگي هنري
|
اهدا مجموعه اي از اسكناس هاي قديمي به موزه آستان قدس
رضوي
مشهد ـ خبرنگار روزنامه جمهوري اسلامي : مجموعه اي
95 قطعه اي از اسكناس هاي قديمي و رايج 5 الي 1000 ريالي
مربوط به دوره رضاخان و محمدرضا پهلوي توسط علي اكبر
گلبدوش به موزه تمبر و اسكناس آستان قدس رضوي اهدا
شد. بزودي اسكناسهاي اهدايي اين واقف در كنار ديگر
اسكناس هاي موزه در معرض ديد عموم علاقمندان قرار خواهد
گرفت . شايان ذكر است , هم اكنون صدها قطعه اسكناس از
دوره هاي مختلف تاريخي و متعلق به 50 كشور جهان در موزه
تمبر و اسكناس آستان قدس رضوي واقع در طبقه زيرزمين
موزه مركزي به نمايش گذاشته شده است و روزانه بسياري از
زائرين و مجاورين حضرت رضا(ع ) از آنها ديدن مي كنند.
جشنواره فيلم هاي ايراني در ژاپن برگزار مي شود
بنا به گزارش خبرگزاري جمهوري اسلامي جشنواره
فيلم هاي ايراني در خرداد ماه در توكيو پايتخت ژاپن برگزار
خواهد شد.
انجمن برگزار كننده فستيوال فيلم هاي ايراني در
سال 2004 ميلادي , روز چهارشنبه اعلام كرد كه در اين
جشنواره 10 فيلم ايراني به روي پرده سينما خواهد رفت .
اين جشنواره قرار است از روز 15 خرداد ماه (چهارم
ژوئن » به مدت 10 روز در تالار بنياد ژاپن در منطقه « آكاساكا »
در توكيو برگزار شود.
فيلم بايكوت ساخته محسن مخملباف , سرب به كارگرداني
مسعود كيميايي , زير پوست شهر ساخته رخشان بني اعتماد ,
ناخداد خورشيد ساخته ناصر تقوايي , بوي كافور ـ عطر ياس
ساخته بهمن فرمان آرا , بماني به كارگرداني داريوش مهرجويي
و فيلم فرش و باد به كارگرداني كمال تبريزي از جمله فيلمهايي
هستند كه در اين جشنواره به نمايش درخواهند آمد.
در حاشيه اين جشنواره همچنين قرار است سمينارهايي با
عنوان سينماي ايران در گذشته , حال و آينده وهمچنين نقش
بانوان ايراني در سينما برگزار شود.
در اين جشنواره , فيلم هاي ايراني قرار است به زبان فارسي
و بازير نويس ژاپني بر روي پرده سينما رود.
مجوز 15 آموزشگاه صادر و پروانه فعاليت 4 آموزشگاه سينمايي لغو
گرديد
مجوز موقت فعاليت 15 آموزشگاه آزاد سينمايي از سوي
شوراي آموزشي مركز گسترش و آموزش نيروي انساني صادر و
پروانه فعاليت 4 آموزشگاه نيز لغو شد . روابط عمومي معاونت
امور سينمايي و سمعي و بصري وزارت فرهنگ و ارشاد
اسلامي گزارش داد : صدور مجوز موقت فعاليت 11 آموزشگاه
آزاد سينمايي در تهران و4 آموزشگاه در شهرستان در جلسه
اخير شوراي مذكور تصويب شد.
چهارمين جشنواره سراسري تئاتر ارتش جمهوري اسلامي ايران
برگزار مي شود
به مناسبت سالروز فتح خرمشهر , چهارمين جشنواره
سراسري تئاتر ارتش با عنوان (ميثاق 4 ) از 26 ارديبهشت الي
سوم خرداد سال جاري درتالارهاي هنر , پروازوولايت تهران
برگزار مي شود.
بنا به گزارش روابط عمومي ارتش , اين جشنواره با هدف
ايجاد بستري مناسب جهت تبادل فكري هنري و رقابتي
سازنده وموثر ميان گروههاي نمايشي شركت كننده از سراسر
استانهاي كشور همچنين تقويت زمينه هاي همفكري , تعامل
بين گروههاي نمايشي و تلاش در جهت نهادينه كردن فرهنگ
ارزشهاي دفاع مقدس در ارتش صورت مي گيرد.
بنابراين گزارش پس از اعلام فراخوان 54 متن ارسالي به
دبيرخانه جشنواره واصل شده كه در مراحل بازخواني , 28
متن براي شركت در جشنواره انتخاب گرديد. كه از اين ميان
13 گروه نمايش پس از مراحل بازبيني برگزيده و در دو بخش
جشنواره جشنواره ها و گروههايي از نيروهاي سه گانه ارتش ,
به جشنواره سراسري تئاتر ارتش راه خواهند يافت .
وي درخصوص گروههاي شركت كننده در جشنواره گفت :
در اين جشنواره گروههاي برتر از هشتمين جشنواره فتح و
معراج (وزارت دفاع ) و چهارمين جشنواره پليس (نيروي
انتظامي ) و منتخبي از گروههاي برگزيده از ارتش , سپاه و بسيج
به رقابت مي پردازند.
| |
|