دهان اولين قسمت دستگاه گوارش است . داخل دهان شامل حلق ,
فك يا آرواره بالا , فك يا آرواره پايين و دندان ها مي شود. در ساختمان
هر يك از دندان ها چهار قسمت به شرح زير وجود دارد :
ميناي دندان :
مينا سخت ترين و مقاوم ترين سنجي است كه در بدن وجود دارد.
جنس اين ماده آهكي است و تمام سطوح خارجي هر دندان را
مي پوشاند و باعث حفاظت از آن مي شود.
عاج دندان :
قسمت اصلي بدنه دندان كه بعد ازميناي دندان قرار گرفته و سطح
داخلي دندان را مي پوشاند عاج دندان نام دارد. عاج دندان در قسمت
بيروني لثه يا در قسمت تاج به وسيله مينا و در قسمت داخل لثه يا در
قسمت ريشه به وسيله سمان يا ساروج پوشيده شده است . عاج دندان
نسبت به مينا , نرم تر و شبيه بافت استخوان و در مقابل حرارت و مواد
شيميايي , حساس مي باشد.
مغز دندان :
در حفره اي كه درون دندان واقع است , مغز دندان قرار دارد و به
وسيله عاج احاطه شده است . مغز دندان , نوعي نسج بسيار نم است كه
مويرگ ها و رشته عصبي دندان در آن قرار دارد.
سمان يا ساروج :
ساروج يك لايه آهكي است كه ريشه دندان را مي پوشاند.
لثه مانند لايه اي روي فك ها را مي پوشاند. در محلي كه دندان ها به
داخل فك فرو رفته اند , لثه اطراف دندان ها را مي گيرد. به اين ترتيب
استخوان فك و لثه , دندان ها را محكم نگه مي دارند و به همين دليل آنها
را بافت نگه دارنده دندان مي گويند.
قسمت هاي ظاهري يك دندان عبارتند از :
تاج دندان :
قسمتي از دندان كه درون لثه واقع مي باشد را تاج دندان مي گويند.
طول ريشه هر دندان تقريبا دو سوم طول آن دندان را تشكيل مي دهد.
يك دندان برحسب نوع و محل استقرار آن در دهان داراي يك ريشه و يا
دو يا سه ريشه مي باشد.
گردن يا طوق دندان :
قسمتي از يك دندان را كه بين تاج و ريشه قرار دارد , يعني محل
تلاقي بين ريشه و تاج را گردن دندان مي گويند.
در دهان انسان برحسب محل قرار گرفتن , شكل و فرم , سه نوع
دندان وجود دارد :
1 ـ دندان هاي پيشين
2 ـ دندان نيش
3 ـ دندان آسيا كه شامل آسياي كوچك و آسياي بزرگ
مي باشد.
دندان هاي پيشين داراي لبه هاي تيزي هستند و معمولا براي
قطع كردن غذا از آنها استفاده مي شود.
دندان نيش كه نوك تيز هستند براي گرفتن و پاره كردن غذا استفاده
مي شوند و دندان هاي آسيا داراي برجستگي در سطح جونده هستند و
براي جويدن و نرم كردن غذا استفاده مي شوند.
اولين دندان هايي كه در دهان انسان رشد مي كنند , دندان هاي شيري
هستند . تعداد اين دندان ها 20 عدد مي باشد . دندان هاي شيري معمولا از
حدود سنين 6 ماهگي شروع به رويش كرده و تا سنين 24 الي 30
ماهگي همه دندان هاي شيري رشد مي كنند.
پس از آن دندان هاي دائمي ديده مي شوند. تعداد دندان هاي دايمي
32 عدد مي باشد كه از حدود 6 سالگي شروع به رويش مي كنند . اولين
دندان دايمي , دندان آسياي بزرگ (دندان 6 ) مي باشد كه به نام دندان
شش سالگي هم ناميده مي شود و در پشت آخرين دندان شيري
درمي آيد.
زماني كه كودك مي خواهد دندان دربياورد , لثه متورم و دردناك
مي شود. ممكن است مرتب آب دهان كودك بيرون بريزد و كودك بي قرار
و ناآرام باشد. ماليدن لثه كودك با انگشت تميز دست , يا با يك قاشق
سرد كوچك , او را تسكين مي دهد.
دندان هاي شيري دو نقش اساسي دارد. اول آن كه در رشد طبيعي
فك ها موثرند و ديگر اينكه جاي لازم براي رويش دندان هاي دايمي را
حفظ مي كنند.
دندان هاي كودك شيرخوار نيز همانند افراد بزرگسال , نياز به
مراقبت و تميزكردن دارد. بنابراين از هنگام رويش دندان ها , بعد از
شيردادن يا هر غذايي به كودك بايد آنها را تميز كنيم . براي اين منظور
مي توان بعد از هر نوبت شيردادن به كودك , به خصوص در هنگام شب ,
مقدار كمي آب به شيرخوار داد تا دهانش تميز شود. همچنين بايد
حداقل روزي دوبار , تكه پارچه تميز و مرطوبي را به دور انگشت
پيچيده و با دقت و ملايمت روي لثه و دندان هاي شيرخوار را تميز كرد.
بايد دقت شود كه تا حد امكان از دادن مواد و مايعات شيرين به كودك ,
به خصوص در طول شب , خودداري شود. زماني كه تقريبا همه
دندان هاي كودك رشد كرد , يعني حدود سن پنج سال و نيم , بايد
مسواك كردن توسط والدين كودك آغاز شود.
اگر كودك در هنگام خواب با شيشه , شير بخورد , احتمال ابتلا به
سندرم شير وجود دارد. در اثر اين بيماري , دندان هاي جلويي كودك
دچار پوسيدگي زودرس مي شود و كودك زودتر از سن معمول ,
دندان هايش را از دست خواهد داد.
آهن عنصري ارزشمند براي بدن است و مهمترين مورد مصرف آن
در بدن , خون سازي است . ميزان آهن موجود در شير مادر كم است و به
همين علت , مصرف قطره آهن در شيرخواراني كه از شير مادر تغذيه
مي كنند توصيه مي شود. اما اين قطره مفيد در صورت بي توجهي باعث
ايجاد مشكلاتي در دندان كودك مي شود. آهن با ميناي دندان تركيب
شده و آن را سياه مي كند و مقاومت طبيعي آن را از بين مي برد. بنابراين
بايد پس از خوردن قطره آهن , به كودك آب خورانده شود تا آهن با
دندان هاي كودك تماس پيدا نكند.
اگر دندان شيري كودك پيش از موقع از دست برود , فورا بايد با
دندانپزشك تماس گرفت زيرا ممكن است دندان هاي ديگر در طول زمان
به سمت فضاي خالي دندان از دست رفته حركت كنند و در نتيجه دندان
دايمي در جاي غيرطبيعي رشد كند و نظم دندان ها را برهم بريزد.
تاج دندان هاي شيري زماني ساخته و تشكيل مي شوند كه انسان
هنوز در مرحله جنيني و داخل رحم مادر است . موادي كه مادر در
دوران حاملگي از آنها تغذيه مي كند , تاثير زيادي در چگونگي و قوت و
ضعف دندان هاي فرزند او خواهند داشت . مهمترين موادي كه براي
تقويت و استحكام دندان هاي طفل لازم است و بايد مادر باردار به ميزان
, ويتامين D لازم از آنها استفاده نمايد عبارتند از : كلسيم , فسفر , ويتامين
و فلوئور . C
كلسيم و فسفر : اين دو ماده معدني بسيار مهم در شير و پنير به مقدار
زياد وجود دارد.
: در اثر تابش و نفوذ اشعه آفتاب در بدن تشكيل D ويتامين
مي شود. علاوه بر آن , اين ويتامين در گوشت ماهي , كره , پنير , شير و
زرده تخم مرغ به مقدار قابل ملاحظه اي وجود دارد.
: ميوه ها و گياهان مختلف به ويژه پرتقال و ساير مركبات , C ويتامين
هستند . C گوجه فرنگي و سبزيجات داراي مقدار متناسبي ويتامين
فلورايد : نوعي ماده معدني است كه ممكن است به طور طبيعي در آب
آشاميدني مناطق مختلف , كم و بيش وجود داشته باشد. مقدار كافي
واحد PPM مي باشد . ( PPM فلورايد در آب آشاميدني 7 ,0 تا يك
اندازه گيري فلورايد است ).
باشد باعث بيماري فلورزيس PPM اگر مقدار فلورايد بيش از 2
باشد . مقاومت دندان ها كم PPM مي شود و اگر ميزان آن كمتر از 5 ,0
مي شود. وجود مقدار كمي از اين ماده در رژيم غذايي مادران باردار و
همچنين كودكاني كه در زمان شكل گيري دندان هاي دايمي مي باشند ,
وجود داشته باشد , باعث استحكام زياد دندان ها مي شود.
فلورايد يك ماده طبيعي است كه باعث افزايش مقاومت نسج دندان
در برابر پوسيدگي مي گردد. و از راه مصرف غذاهاي دريايي مانند ميگو ,
ماهي , چاي و بعضي از ميوه ها به بدن انسان مي رسد. اگر مقدار فلورايد
آب خيلي كمتر از اندازه باشد , بايد كمبود فلورايد را جبران كرد. براي
جبران اين كار از راه هاي زير استفاده مي شود :
1 ـ اضافه كردن فلورايد به آب آشاميدني منطقه
2 ـ مصرف قرص يا قطره فلورايد
3 ـ استفاده از ژن فلورايد
4 ـ استفاده از دهان شويه فلورايد
5 ـ استفاده از خميردندان هاي حاوي فلورايد
اولين دندان آسياي بزرگ دايمي در سن شش سالگي رشد مي كند و
دندان 6 ناميد مي شود . تعداد 28 عدد از دندان هاي دايمي در سن 6 تا
12 سالگي مي رويند . دندان هاي دايمي براي داشتن تغذيه سالم , تكلم
صحيح و حفظ زيبايي چهره به كار مي روند و مانند بقيه اعضاي بدن
براي تمام عمر پيش بيني شده اند و بايد براي حفظ و نگهداري آنها دقت
لازم را انجام داد تا از پوسيدگي دندان ها جلوگيري شود.
پوسيدگي دندان كه آن را در اصطلاح عاميانه كرم خوردگي دندان
مي گويند , يك بيماري عفوني و نتيجه يك عفونت باكتريايي مي باشد.
براي ايجاد پوسيدگي , وجود پلاك ميكروبي , قندهاي ساده و دندان
مستعد لازم است . پس از خوردن قندهاي ساده , باكتري ها , قندها را
تجزيه كرده و اسيد توليد مي كنند. پلاك ميكروب , اسيد را در سطح
دندان نگه داشته و به ميناي دندان حمله مي كند. پس از حملات مداوم
اسيد , مينا شروع به حل شدن مي كند و پوسيدگي آغاز مي گردد.
شيريني هايي مانند آبنبات , شكلات و... كه به سطح دندان مي چسبند ,
در ايجاد پوسيدگي نقش مهمي دارند , به گونه اي كه تعداد دفعات
مصرف غذاهاي قندي , طول مدتي كه قند در دهان مي ماند و شكل
ظاهري غذا همه جزو عوامل مهم در ايجاد پوسيدگي
هستند.
پوسيدگي با فعاليت ميكروب هاي داخل دهان در سطح دندان شروع
مي شود و به تدريج به داخل لايه هاي دندان نفوذ مي كند. وقتي
پوسيدگي فقط روي ميناي دندان باشد , مي توان با رعايت بهداشت و
درمان هاي ساده , پوسيدگي را مهار كرد. در غير اين صورت پوسيدگي به
آرامي به داخل عاج و از آنجا به مغز دندان نفوذ مي كند.
پوسيدگي ممكن است از هر سطح دندان شروع شود ولي در سه
محل شايع تر است . اين سه محل به ترتيب عبارتند از : شيارهاي سطح
جونده , سطح بين دنداني , طوق دندان .
به طور كلي براي ايجاد پوسيدگي چهار شرط لازم وجود دارد كه
عبارتند از :
1 ـ مستعدبودن ميناي دندان و ضعيف بودن آن در مقابل اسيد .
2 ـ وجود پلاك هاي ميكروبي : وقتي از دندان ها به خوبي مراقبت نشود ,
ميكروب ها با مواد موجود در بزاق دهان , لايه نرم , بيرنگ و چسبنده اي
را تشكيل مي دهند كه برروي دندان ها مي چسبد. اين لايه را پلاك
ميكروبي مي نامند.
3 ـ وجود موادقندي در دهان
4 ـ زمان : طول مدتي كه لازم است تا پوسيدگي ايجاد گردد .
پوسيدگي دندان تقريبا به اندازه سرماخوردگي شايع است . بنابراين
براي جلوگيري از پوسيدگي بايد به چند مساله زير توجه نمود :
1 ـ استفاده از مسواك و خميردندان حاوي فلورايد .
2 ـ استفاده از نخ دندان .
3 ـ حذف يا كنترل مواد قندي .
4 ـ افزايش مقاومت دندان بااستفاده از نفوذ فلورايد به داخل ساختمان
دندان .
اگر روزانه دوبار مسواك بزنيد و سپس با نخ دندان , فواصل بين
دنداني را تميز كنيد , در پيشگيري از پوسيدگي دندان ها تاثير بسيار
زيادي خواهد داشت . خمير دندان حاوي فلورايد , ميزان پوسيدگي
دندان ها را به ميزان 5 الي 30 درصد كاهش مي دهد .
استفاده از نمك خشك , جوش شيرين و ساير پودرها براي مسواك
زدن صحيح نيست و باعث ساييدگي مينا و خراشيدگي لثه مي شود.
توجه داشته باشيد كه هرگز مسواك خيس را در جعبه سربسته قرار
ندهيد چرا كه مرطوب ماندن مسواك باعث رشد ميكروب ها در آن
مي شود. در صورتي كه موهاي مسواك خم شده باشد. مسواك توانايي
تميزكردن سطوح دنداني را ندارد و به لثه آسيب
مي رساند.
مناسب ترين روش براي پاك كردن سطوح بين دنداني استفاده از نخ
دندان مي باشد. تاثير نخ دندان براي تميزكردن دندان ها و پيشگيري از
پوسيدگي دندان ها از اهميت زيادي برخوردار بوده و مكمل مسواك
است . وقتي فاصله دو دندان خيلي كم است , مسواك قدرت نفوذ به آن
را ندارد. در اين گونه موارد , نخ دندان با عبور از بين دندان ها ذرات ريز
غذايي بين آنها را خارج كرده و فاصله بين دندان ها را تميز مي كند.
بنابراين استفاده روزمره از نخ دندان در حفظ سلامتي دندان ها تاثير
زيادي دارد.
دندان پوسيده يك يا چند مورد از علامت هاي زير را دارد :
تغيير رنگ ميناي دندان (در محل پوسيدگي مينا قهوه اي يا سياه رنگ
مي شود)
سوراخ شدن دندان در محل پوسيدگي
حساس بودن يا دردگرفتن دندان در هنگام خوردن غذاهاي سرد , گرم ,
ترش يا شيرين .
حساس بودن يا دردگرفتن دندان هنگامي كه دندان ها را روي هم فشار
مي دهيد.
بوي بد دهان . بيماري هاي تنفسي , دستگاه گوارشي و ديابت نيز ممكن
است باعث بوي بد دهان شوند.
اگر احساس مي كنيد در دوران بارداري , پوسيدگي دندان ها بيشتر
شده است , به اين دليل مي باشد كه مشغله شما در اين دوران زياد است
و از پرداختن به بهداشت دهان و داندانتان غافل شده ايد و يا غذاهاي
قندي را به دفعات مصرف مي كنيد. ضمنا تغييرات هورموني در اين
دوران باعث افزايش پوسيدگي مي شود. خانم هاي باردار اگر نياز به
درمان دندان پزشكي داشته باشند , بهتر است در طول ماه چهار تا ششم
حاملگي انجام شود.
اگر بهداشت دهان و دندان رعايت نشود بافت نگه دارنده نيز دچار
بيماري مي شود. لثه سالم , صورتي رنگ است و كاملا به استخوان فك و
طوق دندان چسبيده است . قوام محكمي دارد و شل نيست .
در بيماري لثه , ابتدا لثه ملتهب , قرمز رنگ و پرخون شده و قوام آن
شل مي گردد و هنگام خوردن ميوه هاي سخت و يا مسواك زدن خونريزي
مي كند و معمولاة در اين مواقع , فرد از مسواك زدن خودداري مي كند كه
اين مسئله باعث تشديد بيماري گشته و در ادامه باعث لق شدن دندان ها
مي شود.
ميكروب هاي موجود در پلاك ميكروبي , همان گونه كه باعث
پوسيدگي دندان مي شود , لثه را نيز بيمار مي كند. اگر پلاك ميكروبي
مدت طولاني روي دندان بماند , به يك لايه سخت زردرنگ يا قهوه اي
تبديل مي شود كه به آن جرم دندان مي گويند.
مصرف دخانيات , سيگار , قليان و... تشكيل جرم دندان را شديدتر
مي كند. جرم دندان به دليل آهكي شدن , خيلي سخت بوده و با مسواك
نمي توان آن را پاك كرد. پلاك به مقدار زياد , به صورت يك لايه نرم
زايد و آلوده برروي دندان ها توسط زبان احساس مي شود. باكتري هاي
پلاك , توليد سم مي كنند كه اين سموم باعث التهاب لثه مي شود كه اين
التهاب سرآغاز بيماري هاي لثه را تشكيل مي دهد.
علايم بيماري بافت نگه دارنده عبارتند از :
قرمزي و تورم لثه ها
خون ريزي از لثه ها در هنگام گاززدن ميوه هاي سفت يا مسواك كردن .
بوي بد دايمي دهان
لق شدن يك يا چند دندان
تحليل و عقب نشيني لثه ها
فواصلي كه به تدريج در ميان دندانها پيدا مي شود.
در بيشتر مواقع , از آنجا كه بيمار متوجه بيماري لثه خود نمي باشد ,
بيماري ادامه پيدا مي كند. با ادامه بيماري استخوان فك درست در همان
جايي كه درون دندان را گرفته است خورده مي شود و لثه نيز به سمت
ريشه كشيده مي شود در اين حال مي گويند لثه و استخوان فك تحليل
رفته است . با رعايت كامل بهداشت دهان و دندان ها مي توان از
بيماري هاي دهان و دندان پيشگيري نمود. در اين زمينه بايد به نكات
زير توجه كافي داشت :
1 ـ حذف پلاك ميكروبي كه باعث پوسيدگي در دندان و بيماري هاي لثه
مي باشد. بااستفاده از نخ دندان , مسواك زدن , جرم گيري و استفاده از
دهان شويه آب و نمك (1,2 قاشق چايخوري نمك در يك ليوان آب
جوشيده سردشده ).
2 ـ كنترل مصرف مواد قندي .
3 ـ افزايش مقاومت دندان از طريق افزودن فلورايد به آب آشاميدني ,
استفاده از دهان شويه سديم فلورايد , قرص و ژل فلورايد و مسدودكردن
شيارهاي دنداني .
4 ـ مراقبت از دندان ها با روش صحيح مسواك زدن .
5 ـ مراجعه مرتب و منظم به دندانپزشك .
هرگاه در اثر پوسيدگي , ضربه يا عوامل ديگر , به مغز دندان آسيب
برسد , معمولا دندان درد به وجود مي آيد. در هنگام دندان درد از
گذاشتن مواد مختلف روي دندان و يا لثه خودداري نماييد.
از شكست اشيا سخت يا بازكردن در بطري ها با دندان خودداري
كنيد و هيچگاه گرهي را با دندان باز نكنيد.
از اشيايي مانند سنجاق , ميخ , كاغذ كه اكثرا آلوده هستند , براي
خلال كردن دندان استفاده نكنيد.
استفاده از ميوه جات به خصوص ميوه هاي سفت (مثل سيب ) و
مواد داراي كلسيم و فسفر در استحكام و مقاومت دندان ها نقش
ارزنده اي دارد.
از مراجعه به افراد غيرمتخصص و ناآشنا به اصول علم
دندان پزشكي خودداري كنيد. چرا كه دخالت افراد غيرمجاز باعث
شيوع بيماري هاي خطرناك و مسري مثل ايدز و هپاتيت مي شود.
|
12 توصيه غذايي براي تحصيل بهتر
|
ث 12 توصيه غذايي براي تحصيل بهتر
ث تحقيق و تاليف : دكتر فرهاد عسگري
ث موسسه فرهنگي آدينده نگار (2617593 )
تغذيه صحيح و تاثير آن در سلامت جسم و روان , از جمله
مقولاتي است كه بدون شك مورد اتفاق نظر تمامي اقشار
جامعه است . در اين ميان افرادي كه اشتغال فكري بيشتري
دارند به دليل حساسيت بالاي مغز به مواد وارد شده به بدن ,
عكس العمل بيشتري نسبت به تغذيه و رژيم غذايي بروز
مي دهند و در مورد دانش آموزان بايد گفت كه علاوه بر مسئله
فوق , شرايط جسمي و هورموني مربوط به اين مقطع سني ,
اهميت مطلب را دو چندان مي كند.
شايد بتوان گفت كتاب « 12 توصيه غذايي براي تحصيل
بهتر » اولين كتابي است كه مستقيما در زمينه تغذيه دانش
آموزان و اصلاح وضعيت غذايي آنها به نگارش درآمده است .
در فصول پنجگانه اين كتاب , توصيه هاي ساده , اما بسيار
كارآمدي مشاهده مي شود كه براساس جديدترين تحقيقات
طراحي ) Natural Health ( انجام شده در زمينه سلامت طبيعي
گشته اند. مجموعه اين مطالب پس از مطابقت با الگوي غذايي
و فرهنگي كشورمان به صورت 12 توصيه غذايي اصلي ارائه
شده اند.
به علاوه با توجه به سابقه تحقيقات چند ساله مولف در
زمينه مشكلات جسمي و روحي ـ رواني دانش آموزان , بويژه
داوطلبان كنكور , اين كتاب مي تواند زمينه مناسبي را در جهت
رفع و يا كاهش بسياري از مشكلات درسي كه در اكثر موارد
بدون پاسخ رها مي شوند , فراهم آورد و به مخاطب كمك
مي كند ضمن آشنايي مختصر و مفيدي كه در مورد فيزيولوژي
دستگاه گوارش كسب مي كند , با استفاده از الگوي غذايي
توصيه شده در انتهاي كتاب , نظام هماهنگ و كارآمدي را در
جهت بهبود وضعيت تحصيلي خود برنامه ريزي
نمايد.
علي رغم اينكه مخاطب اين كتاب , دانش آموزان و
داوطلبان كنكور معرفي شده اند , اما به دليل سهولت اجراي
توصيه ها و همينطور پايه هاي فيزيولوژيك و كاملا علمي
مطالب ارائه شده , اين كتاب مي تواند مورد استفاده تمامي
اقشار جامعه در هر محدوده سني و شغلي قرار گيرد.
اين كتاب , اولين مجله از سري كتب « سلامت رايگان »
مي باشد كه ويژه دانش آموزان و داوطلبان كنكور منتشر شده
است و انشاالله در آينده نزديك شاهد انتشار ساير مجله ات
اين مجموعه در زمينه چگونگي رفع مشكلات تحصيلي دانش
آموزان و همينطور ارتقا سطح سلامت عمومي جامعه خواهيم
بود.
| |