به مناسبت هفته وحدت و گراميداشت
ولادت پيام آور وحدت و سعادت
محمدكاظم تقوي
اسلام مكتب وحدت
اسلام آئيني است كه سخت بر همبستگي پيروان خويش
تاكيد دارد. از يك سو آنان را به چنگ زدن به رشته هدايت و
نجات الهي فرا مي خواند و بدان امرشان مي كند « و اعتصموا
بحبل الله جميعا » و از سوي ديگر مسلمانان را از گسستن
رشته هاي مودت و محبت همديگر نهي مي كند و نارضايتي و
بغض خويش را از تفرقه و جدايي ابراز مي دارد « ولا تفرقوا » 1
خداي متعال مسلمانان را امر به « اقامه » دين مي كند و
بدنبال آن نهي از تفرقه و جدايي را متذكر مي شود و صريحا
آنها را از « واگرايي » بازشان مي دارد2. و شايد بياي كه از كنار
هم آمدن اين امر و نهي قابل استفاده باشد اين است كه اقامه
دين با تفرقه شدني نيست و اين وحدت و همگرايي است كه
مسلمانان و همه اهل قبله را به سر منزل اقامه دين مي رساند.
رسول اكرم (ص ) پس از دوران سيزده ساله مكه , آنگاه كه
به مدينه آمد و زمينه هاي اقامه دين فراهم ديد; يكي از گامهاي
اساسي و بلندي كه براي اين هدف برداشت , برقراري پيمان
« برادري » بين مهاجر و انصار , در پرتو آموزه « انما المومنون
اخوه » 3 بوده است .
استاد شهيد مطهري با اشاره به آيات قرآن در اين موضوع
و نيز سيره پيامبر(ص ) و سيره علي (ع ) در برقراري و حفظ
همبستگي مسلمانان بر اين باور است كه اينها اهتمام اسلام را
به اصل اتحاد مسلمين مي رساند . » 4
پيشگامان وحدت
استاد شهيد مطهري نه تنها يك متفكر عاليمقام و نويسنده
بزرگ اسلامي بود; كه در صحنه هاي اجتماعي , در پي پياده
شدن تعاليم اسلام و نيل به عزت اسلامي بود و براي اين مقصد
بسيار مي كوشيد. استاد در جاي جاي آثار خويش از عالمان
آگاهي كه براي دست يابي به وحدت صفوف مسلمانان
كوشيدند به نيكي ياد مي كند و براي استمرار راه آنان جديت
دارد.
وي آرمان مصلح بزرگ اسلامي سيد جمال الدين
اسدآبادي را اينگونه بيان مي كند : « مي توان گفت كه آرمان
اصلاحي سيد و جامعه ايده آلش در جامعه اي اسلامي خلاصه
مي شود كه وحدت بر سراسر آن حاكم باشد; اختلافات نژادي ,
زباني , منطقه اي , فرقه اي بر اخوت اسلامي آنها فائق نگردد و
وحدت معنوي و فرهنگي و ايدئولوژيكي آنها را آسيب
نرساند . » 5
استاد آنگاه كه مزايا و خدمات مرحوم آيت الله بروجردي
را برمي شمارد « وحدت اسلامي » را از جمله آنها
مي داند :
« يكي از مزاياي معظم له توجه و علاقه فراواني بود كه به
مسئله وحدت اسلامي و حسن تفاهم و تقريب بين مذاهب
اسلاميه داشت ... معظم له را نبايد گفت نسبت به اين مساله
علاقه مند بود , بلكه بايد گفت : عاشق و دلباخته اين موضوع
بود . » 6
استاد پس از آنكه سيره علي (ع ) را در موضوع وحدت
اسلامي متذكر مي شود و آن را نشانه متعالي بودن آن حضرت
در راه هدف هاي اسلامي مي داند , عالمان بزرگ « علامه جليل
آيت الله سيد شرف الدين عاملي , و علامه كبير آيت اله شيخ
محمد حسين كاشف الغطا و علامه بزرگوار آيت الله شيخ
عبدالحسين اميني » را جز مناديان وحدت اسلامي در جهان
تشيع مي داند كه به سيره علوي عمل كردند7.
شهيد مطهري از عالمان و متفكران و مفتيان اهل سنت نيز
كه بدنبال هدف والاي « وحدت اسلامي » بودند , به نيكي ياد
مي كند. وي درباره شيخ محمد عبده مي نويسد :
« عبده كه مانند سيدجمال در پي وحدت دنياي اسلام بود
و با تعصب هاي فرقه اي ميانه خوشي نداشت , وقتي كه به قول
خودش نهج البلاغه را كشف كرد , در صدد شرح و نشر آن بر
آمد , و در تحشيه و پاورقي بر همه آن كتاب حتي بر خطبه هائي
كه عليه خلفا بود درنگ نكرد , همچنانكه از ستايش بليغ و
بيمانند سخنان علي (عليه اسلام ) خودداري ننمود8.
استاد از « زعيم روحاني سني شيخ عبدالمجيد سليم » و
« شيخ محمود شلتوت » به نيكي ياد مي كند و « فتواي تاريخي
معروف » شيخ محمود شلتوت « در مورد به رسميت شناختن
مذهب شيعه » را مي ستايد و آن را محصول انديشه
وحدت گرايانه دو مرجع شيعه و سني مي داند9 كه با سعه صدر
و حسن تفاهم به نتايج مثبت و ثمرات شيرين وحدت دست
يافتند.
مفهوم وحدت
آرمان وحدت اسلامي پيش از آنكه در اجتماعات اسلامي
و در ميان مسلمانان نمود پيدا كند , بايد در مرحله مفهوم و در
عالم ذهن چارچوب هاي آن و حدود و ثغور آن مشخص گردد و
آنگاه در عالم عين بدنبال ثمرات آن بود. برخي بر اين پندارند
كه مقصود از وحدت اسلامي دست بر داشتن مذاهب اسلامي
از عقايد و باورهاي اختصاصي و تكيه بر مشتركات است .
علاوه بر اينكه اين ترسيم از وحدت اسلامي دست يافتني
نمي باشد; پذيرفتن چنين حرفي نيز ممكن نيست .
استاد مطهري بر اين باور است كه :
« با خواهش و تمنا و به نام مصلحت , نه مي توان قومي را به
اصلي مومن ساخت و نه مي توان ايمان آنها را از آنها
گرفت . » 10
استاد ناباورانه مي پرسد :
چگونه ممكن است از پيروان يك مذهب تقاضا كرد كه به
خاطر مصلحت حفظ وحدت اسلام و مسلمين , از كلان اصل
اعتقادي يا عملي خود كه بر هر حال به نظر خود آن را جز متن
اسلام مي داند صرف نظر كند !11
وي بر اين باور است كه « پابند كردن مردمي به اين اصل
مذهبي و يا دلسرد كردن آنها از آن , راههاي ديگري دارد و
طبيعي ترين آن منطق و برهان است 12.
استاد با صراحت هر چه تمامتر مي گويد :
« مفهوم اتحاد اسلامي كه در صد سال اخير ميان علما و
فضلا مومن و روشنفكر اسلامي مطرح است اين نيست كه
فرقه هاي اسلامي به خاطر اتحاد اسلامي از اصول اعتقادي و يا
غيراعتقادي خود صرف نظر كنند و به اصطلاح مشتركات همه
فرق را بگيرند و مختصات همه را كنار بگذارند , چه اين كار نه
منطقي است و نه عملي . » 13
شهيد مطهري روح وحدت اسلامي را با بيان عناصر مثبت
و منفي آن با وضوح كامل بيان مي كند : آنچه ما انتظار و آرزو
داريم اينست كه محيط حسن تفاهم به وجود آيد تا ما كه از
خود اصول و فروعي داريم , فقه و حديث و كلام و فلسفه و
تفسير و اديبات داريم بتوانيم كالاي خود را به عنوان بهترين
كالا عرضه بداريم تا شيعه بيش از اين در حال انزوا بسر نبرد و
بازارهاي مهم جهان اسلامي به روي كالاي نفيس معارف
اسلامي شيعي بسته نباشد . 14
در نظر استاد روح تز « اتحاد اسلامي » همان « حسن تفاهم »
است و اين تز « ايجاب نمي كند كه در گفتن حقايق كوتاهي شود.
آنچه نبايد صورت گيرد كارهايي است كه احساسات و
تعصبات و كينه هاي مخالف را برمي انگيزد اما بحث علمي سر و
كارش با عقل و منطق است نه عواطف و احساسات . » 15
پس بايد در فضايي كه حسن تفاهم وجود دارد بر اساس
عقل و منطق و با ادب و احترام داشته هاي خويش را عرضه كرد
و از جريحه دار كردن عواطف و احساسات پيروان ديگر
مذاهب پرهيز نمود. يعني همان راهي كه آيت الله بروجردي ,
علامه شرف الدين , آيت الله كاشف الغطا وعلامه اميني طي
كردند 16 و براساس منطق و برهان و با رعايت ادب گامهاي
بلندي در راه وحدت اسلامي و ايجاد حسن تفاهم برداشتند.
استاد معتقد است « مفهوم وحدت اسلامي ... از نوع
وحدت در جبهه است » 17 و لازمه وفادار بودن به آن « اولا
توحيد صفوف در برابر دشمن است و ثانيا حفظ زبان از
دشنام » 18 هر زمان و در هر اجتماعي كه ايندو معيار رعايت
گردد , عزت مسلمانان در برابردشمنان دين و نيز محبت و
اخوت بين خودشان محفوظ است و توسط هر كسي كه اين دو
ركن و اساسي اتحاد مسلمانان ناديده گرفته شده باشد , فاجعه
ببار مي آورد و عزت مسلمانان را از بين مي برد و بجاي وحدت
و برادري بذر كينه و دشمني پاشيده مي شود.
چون در اثر پر ارج « الغدير » ايندو معيار بخوبي رعايت
گرديد « بسياري از علماي روشنفكر اهل سنت , الغدير را موثر
در رفع اختلافات دانسته اند . » 19
شهيد مطهري بر اين باور است كه سوتفاهماتي كه بين
فرقه ها و مذاهب مختلف اسلامي وجود دارد مانع تحقق اتحاد
مسلمين مي گردد والا « معبود همه يكي است قبله همه يكي
است , همه يك جور نماز مي خوانيم , يك جور زكات مي دهيم ,
اختلافات در فروع است . » 20
ملاك هاي وحدت اسلامي
شهيد مطهري كه سخت به اتحاد اسلامي باور داشت , به
صورت روشن معيارها و ملاك هاي اين آرمان والا را اينگونه
برمي شمارد :
« الف ) اعتقاد به خدا , كه البته مشترك است با ساير اديان ,
ب ) قرآن به عنوان كتاب آسماني وعزيزترين كتابها. ج ) سيره و
سنت رسول اكرم و احاديث نبوي . د) حج , كعبه , مراسم حج كه
اين فلسفه در آن منظور است . هـ) تاريخ مشترك و به هم
آميخته .... و) به طور كلي يك فرهنگ هزار ساله مشترك و
روحيه مشترك و تربيت مشترك » 21
بر پايه همين مشتركات فراوان و كليدي است كه استاد
توصيه اكيد براي ايجاد حسن تفاهم دارد و معتقد است براي
نيل به آن بايد « اقداماتي بشود كه سو تفاهماتي كه ديگران
درباره ما ايرانيان و شيعه پيدا كرده اند از بين بروند . » 22 و نيز
براي اينكه سو تفاهمات ما شيعيان كمتر گردد و از بين برود
لازم است « از نزديك آنها را مطالعه كنيم . آيا آنها واقعا ناصبي
هستند آيا آنها از روي دروغ و دشمني و براي ابطال حج
مدعي رويت هلال مي شوند چرا اين جور فكر
كنيم » 23
استاد شهيد توصيه مي كند كه شيعه براي رفع سو تفاهم
اقداماتي بايد انجام دهد كه از جمله آنها اين است كه
كتاب هايي مانند « صحيفه سجاديه » و « اصل الشيعه و
اصولها » 24 را در دسترس برادران اهل سنت قرار دهد تا آنان
تصوير درستي از شيعيان داشته باشند. بنابراين تهمت هاي
بدون مدرك و بزرگنمايي چيزهاي كوچك و انتشار كتاب هاي
تفرقه افكن , اقداماتي دشمن شاد كن و وحدت بر باد ده
مي باشد.
شهيد مطهري به صراحت اعلان مي كند كه « وقتي كه اين
يكي او را مشرك بخواند و ديگري آن را انجس من الكلاب
الممطوره بداند , شيعه سني را ناصبي بداند و سني شيعه را
مجوسي , بديهي است كه وحدتي حاصل
نمي شود . » 25
باشد كه همه اهل قبله با تكيه بر مشتركات فراوان و ايجاد
حسن تفاهم , سو برداشت هاي خود را اصلاح كنند و به مقام
رفيع اخوت و برادري برسند كه در آن صورت مومن خواهند
بود و عزت واقعي هم براي آنان حاصل خواهد شد , چرا كه
« ولله العزه و لرسوله و للمومنين » 26 و همانا عزت براي خدا و
رسول خدا و مومنين خواهد بود. و در اين صورت توطئه
استعماري براي تفرقه انداختن و سيادت و آقايي نمودن خنثي
خواهد شد و بدخواهان و دشمنان امت محمدي توان آسيب
رساني به امت واحده را نخواهند داشت .
پي نوشت ها :
1 ـ سوره آل عمران , آيه 103
2 ـ سوره شوري , آيه 13
3 ـ سوره حجرات , آيه 10
4 ـ يادداشت هاي استاد مطهري , ج هفتم از بخش الفبائي , ص
418
5 ـ بررسي اجمالي نهضت هاي اسلامي در صد سال اخير , ص
32
6 ـ تكامل اجتماعي انسان , ص 204
7 ـ امامت و رهبري , ص 20
8 ـ بررسي اجمالي نهضت هاي اسلامي در صد سال اخير , ص
38
9 ـ تكامل اجتماعي انسان , ص 205
10 ـ 13 ـ امامت و رهبري , ص 17
14 ـ همان , ص 18
15 ـ همان , ص 19
16 ـ ر , ك به امامت و رهبري , ص 20 ـ19 و تكامل اجتماعي
انسان , ص 204
17 ـ ر . ك به امامت و رهبري , ص 19 و 18
18 ـ 19 ـ يادداشت هاي استاد مطهري , ج 6 , ص 396
20 ـ يادداشت هاي استاد مطهري , ج 7 , ص 413
21 ـ همان , ص 418
22 ـ همان , ص 414
23 ـ همان , ص 415
24 ـ همان , ص 416
25 ـ همان , ص 413
26 ـ سوره منافقون , آيه 8
در نظر استاد روح تز « اتحاد اسلامي » همان
« حسن تفاهم » است و اين تز ايجاب نمي كند كه در
گفتن حقايق كوتاهي شود. آنچه نبايد صورت گيرد
كارهائي است كه احساسات و تعصبات و كينه هاي
مخالف را برمي انگيزد. اما بحث علمي سر و كارش
با عقل و منطق است نه عواطف و احساسات .
استاد شهيد مرتضي مطهري معتقد است كه مفهوم
وحدت اسلامي از نوع وحدت در جبهه است و لازمه
وفادار بودن به آن , اولا توحيد صفوف در برابر
دشمن است و ثانيا حفظ زبان از دشنام
سروش بيداري
خطرات جدايي
|
امام خميني :
هشدار مي دهم كه ملت و روحانيت , دانشگاه و روحانيت از
هم جدا نشوند كه جدا شدن اينها از هم هلاكت ملت و هلاكت
اسلام و هلاكت كشور است .
تبيان 14 , دانشگاه و دانشگاهيان از ديدگاه امام خميني
ص 359
|
معرفي كتاب
|
امروز روند مدرنيزاسيون در كشورهاي جهان سوم با
سرعت فزاينده اي روبه گسترش است و در اين روند
صنعتي شدن و توسعه ي سياسي , اقتصادي , فرهنگي و به ديگر
سخن , « نوسازي همه جانبه » در اي جوامع مدنظر گرفته
مي شود. كشورهاي مسلمان كه بيشتر آن ها در عقب ماندگي
سياسي ـ اقتصادي به سر مي برند , نيز در جريان اين پروژه قرار
دارند و از نظرها مدرنيته با دست تهي نمي آيد; بلكه با فرهنگ
و ارزش هاي خاص خود , يعني فرهنگ مدرنيسم كه همان
فرهنگ غرب است به سراغ اين جوامع مي آيد و اين جاست كه
ضرورت طرح موضوع اين نوشتار ضرورت مي يابد.
نويسنده اعتقاد دارد وجود نظرياتي كه گاه بسيار مغرضانه ,
تمدن اسلامي را طرد كرده يا زير سوال مي برند و گاه محكوم به
شكست مي دانند , ضرورتي ديگر براي طرح اين موضوع است
تا بدين وسيله ضعف و نارسايي اين تئوري ها بيان گردد; با اين
هدف كه عرصه ي تاخت وتاز بر بدنه ي تمدن غني اسلام
محدود شود.
اين كتاب شامل چهار بخش است : كليات (تعاريف , تمدن
اسلامي , مدرنيته ) , رويارويي تمدن اسلام و مدرنيسم و
واكنش ها , نوزايي و احياي تمدن اسلامي , گفت وگو و برخورد
تمدن اسلام و غرب .
اين اثر به همت آقاي سيدمحمد عارف حسيني , تدوين و
توسط مركز جهاني علوم اسلامي منتشر شده است .
|
معرفي كتاب
|
نظام حقوقي , مجموعه قوانين و مقررات منسجم و
هماهنگ و مرتبط اند كه براساس مباني ويژه در جهت اهداف
خاص خود تنظيم مي شوند.
هدف از نوشتن اين كتاب , نگاهي اجمالي است به نظام
حقوق اسلامي از طريق بيان احكام , قواعد و نظريات مختلف
فقهي و حقوقي , انسجام و هماهنگي و مبناداري و هدفمندبودن
حقوق اسلام , به گونه اي كه خواننده با مطالب اين اثر به اين
نتيجه برسد كه حقوق اسلام , حقوقي نظام مند است .
اين كتاب شامل پنج بخش با عناوين زير است : كليات
حقوق وضعي , حقوق خصوصي اسلام , حقوق اساسي اسلام ,
حقوق كيفري اسلام , حقوق بين الملل اسلامي .
اين كتاب به همت آقاي جليل قنواتي , تدوين و توسط
مركز جهاني علوم اسلامي , منتشر شده است .
|
| | |