مردم ميل به كتابخواني ندارند... به نظر من , تدابير عموما
بايد متوجه به اين نكته باشد(1 )
جمله فوق , علاوه بر آنكه ريشه وضعيت نگران كننده و
ناخوشايند كتابخواني را روشن مي سازد , سمت و سوي سياستها
و برنامه هاي ترويج كتابخواني و نشر كتاب را براي مراكز فرهنگي
و متوليان رسمي فرهنگ كشور , مشخص مي نمايد. اين جمله اگر
چه در سال 1376 ـ شش سال قبل ـ بيان شده است , ليكن با
رجوع به بيانات رهبري معظم , معلوم مي شود كه سابقه طرح
موضوع , به سالها قبل از آن باز مي گردد.
مردم ما كتابخوان نيستند. اين كتاب نخواني , نقص خيلي
بزرگ است ... ما بايد اين نقيصه را برطرف كنيم . (2 )
بيش از آنچه كه از لحاظ عرضه ي كتاب عقبيم , از لحاظ
كتابخواني عقبيم . (3 )
ملاحظه مي شود كه حداقل از سال 1366 مشكل كتاب و
كتابخواني بصورت كاملا شفاف طرح شده بود. بنظر مي رسد
زمان آن رسيده باشد ـ اگر چه بسيار هم دير شده است ـ كه از
متوليان امور فرهنگي كشور بويژه دست اندركاران كتاب و ترويج
فرهنگ كتابخواني , اين سئوال مطرح شود كه :
امروز . نسبت به 16 سال پيش , نسبت به 10 سال پيش , از
لحاظ كتابخواني و ميل و رغبت مردم به كتاب و مطالعه چقدر
پيشرفت داشته ايم آيا برنامه هاي جامع و كارآمد براي حل اين
نقيصه طراحي و اجرا كرده ايم آيا تدابير ما عمدتا متوجه به اين
نكته بوده است
اگر چه مسئولان امر. طبق عادت , احتمالا آمار توليد كتاب و
رشد آن را مطرح خواهند نمود ـ كه به اين مساله در فرازهاي
بعدي اين نوشتار خواهيم پرداخت ـ ليكن مساله براي ناشران و
صاحبان قلم و كتابفروشان كاملا ملموس و غير از آن چيزي
است كه متوليان از زبان آمار , بازگو مي كنند.
قصد ما در اين بررسي , يافتن واقعيت وضعيت كتاب
وكتابخواني است و اگر چه در طول اين بررسي , انتقادهايي
مطرح مي شود اما هدف , رسيدن به نكات و راهكارهايي است كه
مسئولان و مردم ما را براي حل نقيصه بي ميلي به كتاب و
كتابخواني , ياري نمايد. قبل از ورود به بحث , ذكر اين نكته را
ضروري مي دانيم كه يكي از موضوعهايي كه رهبر معظم انقلاب
اسلامي , با جديت در آن وارد شده اند عرصه كتاب و كتابخواني
است . بخشي از رهنمودها و راهبردهاي معظم له در كتاب « كتاب
و كتابخواني » از سوي دفتر ايشان تنظيم و در 364 صفحه منتشر
شده است . در مرحله اول مسئولان و دست اندركاران
سياستگزاري و نشر و توليد كتاب و مردم را به مطالعه با تامل
اين كتاب دعوت مي نماييم . در مرحله بعد يادآور مي شويم كه
متاسفانه از اين گنجينه گرانبها ـ كه برخي نكات فني و ريز مساله
نيز بطور كارشناسانه و دقيق در آن مورد ملاحظه قرار گرفته است
بطور شايد و بايد استفاده نشده است و اين جفاي بزرگي است
در حق اين ملت و نظام اسلامي و جاي اين سئوال است كه با
وجود اين رهنمودها و راهكارها و نيز حمايت و پشتيباني جدي
بالاترين مقام مسئول نظام اسلامي . چرا وضعيت كتاب و
كتابخواني به مرتبه متناسب با فرهنگ اسلامي و شان اين ملت ,
نرسيده است
ما اين بررسي را با محوريت رهنمودهاي مقام معظم رهبري ,
مورد توجه قرار مي دهيم و طبيعي است كه منتظريم تا
صاحب نظران , دلسوزان و سربازان عرصه قلم و كتاب , به نقد و
تكميل اين بحث بنشينند و اين خود قدمي باشد در ايجاد ميل در
مردم به كتابخواني , و نيز مسئولان ذيربط را به مساله , حساس و
به پيگيري وادارد.
شناخت مخاطبان در بررسي كتاب و كتابخواني و قلمرو
وظايف رسمي و غيررسمي ـ تعريف شده و قانوني يا نانوشته و
غير تعريف شده ـ آنان حائز اهميت است . بنظر مي رسد توجه
كافي به اين مقوله , حلال بسياري از مشكلات وپراكندگيها و نيز
راهگشاي بررسي صحيح از وضعيت كتاب و كتابخواني خواهد
بود.
مخاطبان را مي توانيم به اين صورت فهرست كنيم : مولفان و
پديد آورندگان كتاب , ناشران و زمينه سازان توزيع كتاب , نهادها
و سازمانهاي فرهنگي تبليغي , وزارت فرهنگ و ارشاداسلامي ,
رسانه هاي جمعي بويژه صدا و سيما , مردم بويژه جوانان ,
مسئولان نظام اسلامي , براي اينكه اصل مساله يعني وظايف اين
مخاطبين تحت الشعاع مسائل ديگر قرار نگيرد از اولويت بندي
اهميت و نقش مخاطبان خودداري مي كنيم , اگر چه طرح وظايف
بخوبي اين مساله را نيز مشخص خواهد كرد.
مولفان و پديدآورندگان كتاب
محققان , نويسندگان و مترجمان , پديدآورندگان كتاب
هستند. ايجاد عطش و ميل در مردم و جوانان براي مطالعه كتاب ,
بستگي زيادي به نحوه كار اين قشر دارد. اينكه چه موضوعهايي
براي نگارش (تحقيق و تاليف و ترجمه ) انتخاب شوند و چگونه
ارائه گردند , تاثير بسزايي در فرهنگ كتابخواني عمومي جامعه
دارد. با برشماري بعضي از اين وظايف و تاثيرها , به اين سئوال
مي انديشيم , كه اين قشر از سازندگان فرهنگ كتابخواني , تا چه
اندازه در انجام مسئوليت خود موفق بوده اند آيا در توليد آثار به
اين ملاكها توجه شده است يا نه
1 ـ نيازسنجي و تشخيص اولويتها
در زمينه هاي مختلف , كمبود كتاب , امري پوشيده بر
صاحب نظران نيست . تنوع مخاطبان و تنوع موضوعها , مولفان و
پديدآورندگان را ناگزير به نياز سنجي و اولويت بندي مي نمايد.
بي توجهي به اين مقوله اساسي , در واقع تلاشهاي محققان و
نويسندگان را كم اثر خواهد ساخت و آن رشد فرهنگي كه مورد
نظر است حاصل نخواهد شد.
به واجب ترين و اساسي ترين كارها بپردازند و كار را هم
متقن ـ يعني دقيق ـ انجام بدهيد . (4 )
ما الان در زمينه هاي گوناگون دچار كمبود كتابيم . البته حجم
كتاب بالا رفته است , ... ولي باز هم كتاب كيفي كم داريم . منظورم
كتاب علمي متخصصان نيست , نه , همين كتابهايي را كه عامه ي
مردم احتياج دارند بدانند , چه كتابهايي در بخشهاي مختلف
ديني , از عقايد و تاريخ دين و امثال آن گرفته , چه كتابهاي
سياسي و كتابهاي مربوط به مسائل اجتماعي و مسائل تاريخي ,
ما راجع به اينها كتاب سنگين و وزين و متقن ـ كه انسان خاطر
جمع باشد اين كتاب در اختيار مردم قرار مي گيرد و سطح فكر را
بالا مي برد ـ كم داريم . (5 )
قطعا مسائل مقطعي نيز در جريان تاريخ ملت پيش مي آيد و
خواهد آمد كه مي بايستي نويسندگان , همت نمايند ونسبت به
تبيين آنها اقدام به تاليف كتابها نمايند. غفلت از اين مساله
زيبنده قشر فهيم و هدايت گر نويسنده نيست .
در كنار اين , توجه به ضرورتهاي موسمي و مقطعي است , يا
حادثه يي كه پيش مي آيد , طبيعي است كه ادبيات كشور بايد از
خودش موضع نشان بدهد. فرضا حكم امام در قضيه ي سلمان
رشدي را در نظر بگيرند. مگر مي شود امام حكم بدهد , بعد
ادبيات انقلاب نسبت به اين حكم صم بكم بماند (6 )
2 ـ مخاطب شناسي
محققان و نويسندگان , آثار خود را با توجه به مخاطباني كه
برمي گزينند , به رشته تحرير در مي آورند. آنچه در مساله فرهنگ
كتابخواني مي بايستي مد نظر قرار گيرد , فراواني مخاطب در ميان
قشرهاي مختلف است . در كشور ما كه بيشترين نوجوان و جوان
را در خود دارد , مخاطبان نويسندگان و پديدآورندگان كتاب
مي بايستي عمدتا همين قشر باشد. كم توجهي به نيازهاي اين
قشر و پديد نيامدن آثار هنري , داستاني , تحقيقي و رمان براي
اين مخاطبان , نمي تواند منجر به ركود كتابخواني
نشود.
مخاطب شما كيست شما با چه كسي حرف مي زنيد سر
چه كسي را مي خواهيد بتراشيد ! در مدرسه هاي ما تعبيري است
كه مي گويند : « فلاني سر بي صاحب مي تراشد » . فرض كنيد كه
سري آن جا افتاده , صاحبي هم ندارد و كسي آن را دارد
مي تراشد , چه فايده دارد بايد بدانيد با چه كسي طرف هستيد ,
سريعا مخاطبان خودتان را تشخيص بدهيد و برسيد به اين كه
مخاطب شما جوانان هستند. جوانان هم طبيعت خاصي دارند.
شما اگر عاليترين مطالب را به شكل بي جاذبه عرضه كنيد , جوان
نخواهد گرفت . (7 )
پاسخگويي به سئوالها , مشكلات و نيازهاي نسل جوان و
ارتباط تنگاتنگ با آنان از ضرورتهايي است كه مولفين
مي بايستي به آن توجه لازم را داشته باشند. در اين صورت است
كه توليد كنندگان كتاب , رشد فرهنگ كتابخواني و جذب
نيروهاي جوان كه اكثريت جامعه را تشكيل مي دهند , كمك
كرده اند.
كتابهاي خوبي در رشته هاي علوم عقلي و مسائل علوم
اسلامي نوشته مي شود و تحقيقات فلسفي خوبي انجام مي گيرد ,
اما آن چيزي كه اين نسلهاي متجدد و نو به نو ـ كه همه هم
احتياج دارند راه را پيدا كنند و حقايق را بفهمند ـ بالاخره بايد از
آن استفاده كنند , نيست , حقا و انصافا كم است . كتاب براي
استفاده ي اين قشرهاي جواني كه مايلند در زمينه ي مسائل
اسلامي تعمق كنند. كم داريد , لذا بايد در اين زمينه خيلي كار
بشود... در خيلي از زمينه ها ما هيچ كاري نكرده ايم !... بعضي از
موضوعات هست كه حتي يك كتاب هم درباره ي آنها نوشته
نشده است !... در بعضي زمينه ها كتاب نوشته شده است , منتها
در بين آنها كتابي كه دست خواننده ي نسل جوان متوسط را
بگيرد , نيست . (8 )
3 ـ خوب و واقعي نوشتن
اگر نيازها بدرستي تشخيص داده شد و اولويت ها معلوم
گشت و مخاطب نيز مشخص و معين گرديد , اما مطلب بدرستي و
جذاب و واقعي نوشته نشد , آن تاثير مطلوب حاصل نخواهد
شد. براي درست نوشتن و جذابيت , علاوه بر قلم روان و فكر
منسجم و هنر نويسندگي با واقعيتي كه در صدد تصوير و
نماياندن آن هستيد , بطور ملموس آشنا باشيد.
من يك وقت به يك نويسنده ي خوبي گفتم كه شما به يكي از
اين آسايشگاههاي بنياد شهيد كه مربوط به جانبازان است , برو
و مثل پرستارها لباس سفيد بپوش و در آن آسايشگاه خدمت كن ,
من برايت مجوز مي گيرم . برو يك ماه در آن جا بمان , لگنش را
خالي كن , غذا در دهانش بگذار , ملافه اش را جمع كن و كلا با
رنجها و كمبودهاي او آشنا بشو وببين جانباز يعني چه . من و شما
نمي دانيم جانباز كيست و چه كار مي كند... گفتم شما برو با آن
ديد هنرمندانه , جانباز را شناسايي كن , بعد بيا يك رمان درباره ي
واردات ذهني جانباز بنويس و در اين رمان زخمهاي او را شفا
بده و بر آن مرهم بگذار , كما اين كه ديگران اين كار را كرده اند ,
مثل آن كتابي كه شورويها(9 ) نوشتند . (10 )
« رومن رولان » نويسنده كتاب « مهاتماگاندي » , براي تاليف
اين كتاب مدتي را در هند مانده و با شخصيت گاندي آشنا شده و
آن گاه توانسته است يافته هاي خود را با استادي , توصيف نمايد.
يك وقت به يكي از اين آقايان اهل قلم و ادبيات كه مي گفت
مي خواهم شرح حالي از امام بنويسم , گفتم اگر مي خواهي از امام
شرح حال بنويسي , حتما كتاب « مهاتماگاندي » را كه « رومن
رولان » نوشته بخوان .انصافا « رومن رولان » در تصويرسازي , آدم
فوق العاده يي است , هم در رمانهايش اين طور است , هم در شرح
حالهايش ... او رفته مدتي كوتاهي در هند مانده و شخصيت
گاندي را ـ به همين معنايي كه عرض مي كنم , يعني آن ابعاد
معنوي شخصيت او را ـ اندازه گيري كرده و با بهترين بياني
توصيف نموده است . شما بايد درباره ي شهيد مطهري اين طور
چيزي بنويسيد , تا حقيقتا اين شخصيت شناخته
شود . (11 )
اگر چه وظايف پديدآورندگان و مولفان كتاب بيش از اين
موارد است و تلاش شد تا اهم آنها يادآوري شود , وليكن جاي
اين سئوال وجود دارد كه انصافا تا چه اندازه اين انتظارات بحق ,
كه از زبان رهبر معظم انقلاب اسلامي به عنوان خبره و آگاه از
مسائل كتاب بيان گرديد , مراعات و در عمل پياده شده است آيا
اين قشر , نقش خود را بخوبي ايفا نموده اند تا برآيند فعاليتهاي
آنان و تلاشهاي ساير مخاطبان , ترويج فرهنگ كتابخواني و
عطش بيشتر جوانان به مطالعه باشد
پاورقي :
1 ـ رهبر معظم انقلاب اسلامي , ديدار با دست اندركاران برگزاري
هفته ي كتاب , 1376,8,19
2 ـ ديدار با وزير و مسوولان وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي ,
1371,9,4
3 ـ مصاحبه با خبرنگارصدا و سيما , در اولين نمايشگاه بين الملل
كتاب تهران , 1366,8,17
4 ـ ديدار با پژوهشگران « موسسه ي پژوهشهاي تاريخي » بنياد
مستضعفان و جانبازان , 1375,10,3
5 ـ ديدار با دست اندركاران برگزاري هفته كتاب ,
1376,8,19
6 ـ ديدار با اعضاي مجمع نويسندگان مسلمان , 1371,4,14
7 ـ سخنراني به مناسبت شانزدهمين سالگرد تاسيس سازمان
تبليغات اسلامي , 1376,3,26
8 ـ ديدار با اعضاي پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامي ,
1379,9,10
9 ـ كتاب « داستان يك انسان واقعي » نوشته بوريس نيكلا يوويچ
پولدوي (1908 م ) درباره قهرماني و پرواز خلباني كه يك پايش
قطع شده بود.
10 ـ ديدار با مسوولان فرهنگي بنياد شهيد انقلاب اسلامي ,
1367,3,3
11 ـ ديدار با خانواده ي شهيد آيت الله مطهري ,
1377,2,21
در جريان تاريخ ملت , قطعا مسائل و حوادثي پيش
مي آيد كه بايستي نويسندگان , همت نمايند و نسبت به
تبيين آن حوادث , دست به تاليف كتاب بزنند. فرضا
هنگامي كه حكم امام در قضيه سلمان رشدي پيش
مي آيد , طبيعي است كه ادبيات كشور بايد موضع
خودش را نشان دهد. مگر مي شود امام حكم بدهد
ولي ادبيات انقلاب نسبت به آن , صم بكم بماند.
|
نماز بزرگان
|
كتاب « نماز بزرگان » را كه برگزيده اي از لطايف ادبي و
عرفاني درباره نماز است , محمد امين شاهجويي تدوين كرده و
موسسه فرهنگي و انتشاراتي آيه آن را در 66 صفحه منتشر
نموده است . كتاب مذكور كه گزيده موضوعي تذكره الاولياي
عطار نيشابوري درباره نماز است , شامل هفت فصل ذيل است :
اهميت نماز , شرايط و موانع راهيابي به حقيقت نماز , حضور
در مسجد و اقامه جماعت , حضور قلب و خلوص نيت در
نماز , فضيلت تهجد و نماز شب , سيري در اسرار نماز و نماز
اهل راز , و حضور و تقليد عبادي در مناجات عارفان . در
بخشي از مقدمه كتاب مذكور مي خوانيم :
به نام او كه زينت زبانها و يادگار جانها نام او. به نام او كه
آسايش دل ها و آرايش كارها به نام او , به نام او كه روح روح ها و
مفتاح فتوح ها نام او , به نام او كه فرمان روان و حالها بر نظام از
نام او.
بس قفلها كه به اين نام از دل ها برداشته , بس رقم هاي
محبت كه به اين نام در سينه ها نگاشته , بس بيگانگان كه به وي
آشنا گشته , بس غافلان كه به وي هشيار شده , بس مشتاقان كه
به اين نام دوست را يافته , هم ياد است و هم يادگار , به نازش
مي دار تا وقت ديدار.
نماز رازي است ميان بنده و خدا , كه در اين راز , هم نياز
است و هم ناز. امروز نياز است و فردا ناز; امروز رنج است و
فردا گنج ; امروز باري گران , فردا روح و ريحان ; امروز كد و كار
و فردا كام و بازار; امروز ركوع و سجود و فردا وجود و شهود. و
از شرف نماز است كه رب العالمين صد و دو جايگه در قرآن ,
ذكر آن كرده .
نماز راز گفتن است و در اميد كوفتن ; نماز سبب نجات
است و با دوست , مناجات ; نماز نهايت مجاهدت است و
بدايت مشاهدت ; نماز خويشتن را از دست نفس , ربودن است
و جهد بندگي نمودن و دوست را ستودن . به نماز , دوست از
دشمن پيدا گردد و آشنا از بيگانه جدا شود . (2 )
چنان بايد نماز ار اهل رازي
كه تا باشد نماز تو نمازي
راز نماز در شهود جمال محبوب نهفته است ; جمال
جميل مطلقي كه اگر رخي نمايد انسان هيچ كاري جز نماز را
طالب نخواهد بود :
گفت : كو محراب آن روي نگار
تا نباشد جز نمازم هيچ كار(4 )
و آشنايي با نماز اهل راز از اين رهگذر سودمند خواهد
بود.
|
گلي از باغ بهشت
|
كتاب « گلي از باغ بهشت » را سيد فضل الله مير شفيعي
نوشته و بوستان كتاب قم آن را در 64 صفحه به چاپ رسانده
است . در فهرست كتاب مذكور عناوين زير ديده مي شود :
سخني با اوليا و مربيان , توطئه دشمن , تشنه شناس , شناخت
خدا , اولين وظيفه , گردش چرخ , دليل بر وجود خدا ,
خاطره اي از يك سفر , صد قصر جنگ سبز , ديدن خدا , مشق
شب , يك كشف مهم , امتياز خداپرستان , پاي صحبت دوست
و...
در اين كتاب تلاش شده است مسائل ديني و عقيدتي با
زبان و بيان ويژه براي نوجوانان بازگو شود.
|
جعاله در بانكداري اسلامي
|
كتاب « جعاله در بانك داري اسلامي » را رسول مظاهري
نوشته و بوستان كتاب قم آن را در 263 صفحه منتشر كرده
است .
در فهرست كتاب مذكور عناوين زير به چشم مي خورد :
تعريف جعاله , جعاله در اصطلاح فقه , تعريف و اقسام جعاله
در حقوق ايران , معادل مفهوم جعاله در حقوق برخي از
كشورهاي ديگر , مقايسه جعاله با نهادهاي حقوقي مشابه ,
مقايسه جعاله و عقد اجازه اشخاص , بانك داري اسلامي ,
پيشينه بانك داري اسلامي , دليل اعتبار جعاله در بانك داري
اسلامي , ماهيت حقوقي جعاله هاي بانكي , كاربردها و فوايد
بحث از ماهيت جعاله , انعقاد جعاله بانكي و شرايط آن , آثار
جعاله بانكي و روابط حقوقي طرفين در صورت انحلال يا
بطلان , تحليل حقوقي مواد دستورالعمل اجرايي جعاله و
عناوين متعدد ديگر.
|
تصوير خيال
|
كتاب « تصوير خيال » را اكبر رضي زاده نوشته و انتشارات
سوره مهر آن را در 88 صفحه منتشر كرده است . عناوين
داستان هاي كوتاه كتاب مذكور چنين است : تصوير خيال , شب
وصال , سايه مات شبح , فاجعه جيغ , سرباز بازنشسته , گوشي
و سرپناه .
|
|
|
| |