براي آناني كه در مسير كمال انساني تلاش مي كنند و بويژه
حوزويان و همه آناني كه در محيط هاي علمي ـ تربيتي هستند
اين پرسش پيش مي آيد كه چرا فقط برخي از افراد ـ كه نوادري
هستند ـ در نيل به كمالات معنوي توفيق مي يابند
اگر عامل توفيق مسائل علمي باشد. توفيقات علمي در
حوزه و دانشگاه خوب است و افراد زيادي به مقامات عالي
علمي مي رسند. و اگر زهد و بي رغبتي به دنيا و ماديات عامل
موفقيت باشد , زهد در ميان اهل علم كم نيست و افراد اين
صنف معمولا رغبتي به ماديات ندارند.
سخني از امام صادق (عليه السلام ) نقل شده است كه با
استفاده از آن مي شود عامل اصلي موفقيت را يافت . آن
حضرت (ع ) مي فرمايد : « اذا ارادالله بعبد خيرا زهده في الدنيا , و
فقهه في الدين وبصره عيوبها و ... » 1
هنگامي كه خداوند اراده ـ حكيمانه ـ نمايد كه به شخصي
خبري برساند , او را آگاه در مسايل ديني مي گرداند و او را
بي رغبت به دنيا و بيناي به عيوب نفس خويش مي كند.
بايد توجه داشت كه نفس تفقه كمال نيست . بلكه فقط
زمينه كمال را فراهم مي كند. از زمان افلاطون اين بحث فلسفي
مطرح بود كه ماهيت علم چيست , عده اي معتقد بودند كه علم
با اتصال به عقل فعال بدست مي آيد و شخص بايد ارتقا
وجودي پيدا كند تا از عالم اله و عالم مجردات و از عقل فعال
بهره ببرد.
ولي برخي اين مباحث را مسائل ذوقي دانستند و بر اين
عقيده مي باشند كه علوم را هر كسي ـ صالح يا طالح ـ مي تواند
فراچنگ آورد.
نكته اي كه بايد نسبت به اين نگاه داشت اين است كه بايد
از خلط بين علم و ايمان پرهيز كرد , چرا كه علم زمينه ها را
فراهم مي كند و با ايمان است كه به قرب حق تعالي مي شود
رسيد.
علاوه بر علم , زهد و عدم تعلق به دنيا نيز خيري ديگر
مي باشد و نيل به اين خيرات البته مشكل است ولي مشكل ترين
همان خير سوم است كه شخص نسبت به عيوب و نواقص و
كاستي هاي خويشتن بينا و آگاه باشد.اگر اين خير سوم بدنبال
علم و زهد بدست نيايد , خيري حقيقي بدست
نمي آيد.
مسئله اي كه همگان مي دانيم اين است كه شناخت عيوب
ديگران كاري بسيار راحت است ولي اين شناخت عيوب نفس
خويشتن است كه بسيار بسيار سخت است . چيزهايي كه بيرون
نفس انسان باشد ـ چه از خودش و چه از ديگران ـ عيب يابي
آنها دشوار نيست . اما ديدن عيوب خود و نزديكان خود كار
مشكلي است .
با توجه به اين نكته ظريف و بسيار مهم , مي بينيم كساني
كه موفق شدند به كمالاتي برسند , افرادي بودند كه نگاه و توجه
خود را از روي ديگران برداشتند و همه توجه را بر روي
خودشان مصروف و متمركز كردند.
اگر انسان به خودش متوجه شود , بيشترين مشكلات را
براي نيل به كمالات برطرف مي كند. نكته ظريف اين است كه
امام صادق (ع ) مي فرمايد خداوند به كسي كه اراده خير
رساندن به او را دارد نعمت ديدن عيوب خودش را عطا
مي فرمايد.
حضرت (ع ) نفرمود توفيق شناخت عيوب نفسش را به او
مي دهد. براي اينكه مشكل نديدن عيوب خويشتن است و راه
درمان اين است كه انسان بتواند خودبيني ها و حب نفس را كنار
بگذارد و عيوب و كاستي ها و نواقص خويش را « مشاهده » كند.
اين « بصيرت » است كه پايه و مايه ترقي و تكامل مي باشد. چرا
كه معمولا و در بيشتر موارد انسان با توجه به حب نفس براي
عيوب خويش توجيهاتي مي باشد همانطوري كه راه توجيه
عيوب ديگران را كاملا مسدود مي كند.
اين يك امر وجداني است كه انسان با توجه شديد به
خويش از ديگران غافل مي شود. شخصي كه به شدت گرفتار
است , بدليل گرفتاري خويش از گرفتاري ديگران غافل مي شود
همچنين اگر بسيار خوشحال باشد. با غرق شدن در خوشحالي
خود , متوجه اطراف خود نمي باشد. همينطور اگر انسان همواره
متوجه و مترصد عيوب و اشكالات خودش باشد از شمردن
عيوب ديگران غافل مي شود. اين همان حقيقتي است كه
اميرالمومنين علي (عليه السلام ) مي فرمايد : « من نظر في عيب
نفسه اشتغل عن عيب غيره » 2
هر كس توجه به عيب خويشتن داشته باشد از توجه به
عيب ديگري باز مي ماند. آن حضرت (ع ) در سخني ديگر
مي فرمايد :
« ايهاالناس , طوبي لمن شغله عيبه عن عيوب الناس » اي مردم
خوشا به حال كسي كه زشتي و بدي خودش او را از زشتي هاي
مردم نگاه دارد.
چرا كه درگيري باخود جا براي درگيري با ديگران
نمي گذارد. علي (ع ) در ادامه درباره چنين شخصي
مي فرمايد : « فكان من نفسه في شغل والناس منه في دامه » 3 در
نتيجه سرگرم به كار خويشتن باشد و مردم از (دست و زبان ) او
در آسايش باشند.
بايد به اين حقيقت هم توجه كرد كه عيوب هر كسي و هر
صنفي متناسب با حال او خواهد بود. طالبان علم و جويندگان
دانش نيز دچار عيوب مخصوص خود مي شوند و براي آنان در
مراتب و درجات و جايگاههاي مختلف نيز عيوب ويژه اي پيدا
مي شود و آنان را آلوده مي سازد و چه بسا آناني كه در مراتب
پايين تر قرار دارند به عيوب بزرگترها و بالايي ها اطلاع و
التفات دارند ولي هنگامي كه خود به همان درجه مي رسند و در
جايگاههاي والا قرار مي گيرند. عيوب خودشان را نمي بينند و
در نتيجه اين غفلت , همان عيوبي كه بدي و زشتي آن را در
ديگران مي ديدند. در خود نمي بينند و اين يعني محروم بودن از
نعمت بزرگ « ديدن عيوب خويشتن » و محروم شدن از نيل به
كمالات والاي انساني . پس با بصيرت مراقب خويشتن
باشيم .
ـــــــــــ
1 ـ بحارالانوار , ج 73 , ص 55 , ح 28 به نقل از ميزان الحكمه ,
ج 2 , ص 841 , ح 5358
2 ـ نهج البلاغه ـ كلمات قصار : ش 341 ـ فيض الاسلام
3 ـ نهج البلاغه ـ خطبه 175 ـ نهج البلاغه فيض الاسلام .
مسئله اي كه همگان مي دانيم اين است كه شناخت
عيوب ديگران كاري بسيار راحت است ولي اين
شناخت عيوب نفس خويشتن است كه بسيار بسيار
سخت است
مشكل نديدن عيوب خويشتن است و راه درمان
اين است كه انسان بتواند خودبيني ها و حب نفس را
كنار بگذارد و عيوب و كاستي ها و نواقص خويش را
« مشاهده » كند. اين « بصيرت » است كه پايه و مايه
ترقي و تكامل مي باشد
|
حركت به سوي آرمان شهيد
صدر
|
گراميداشت سالگرد شهادت حضرت آيت الله سيد
محمد باقر صدر
امسال در حالي سالگرد شهادت مظلومانه متفكر عاليقدر
آيت الله العظمي شهيد سيد محمد باقر صدر
(قدس سره الشريف ) گرامي داشته مي شود , كه ستمگري و
جنايت پيشگي حاكم خود كامه و مغرور بغداد به سر آمد و
مغرور ديروز به مفلوك امروز و مايه عبرت تاريخ تبديل شده و
دوران حقارت و ذلت را سپري مي كند.
اما در همين حال سرزمين اسلامي عراق در اشغال
نيروهاي بيگانه روز كار سختي را سپري مي كند و ايام را با هم و
اميد پشت سر مي گذارد. اميد به فرداي بهتر و داشتن عراقي
اسلامي , آزاد و آباد و بيم از خواب هاي پريشان اشغالگران
امروز كه حاميان ديروز ديكتاتور بودند و چشم نابيناي خود را
بر آن همه ظلم و جنايت بسته بودند. هماناني كه نه آن همه
جنايت ضد بشري صدام در تحميل جنگي هشت ساله بر ايران
اسلامي را ديدند و نه جنايت بزرگ مزدور خويش در حلبچه را
بازتاب دارند. پس بايد به ملت رهيده از ظلم صداي حق داد كه
از ظلمي بزرگ تر و دام شيطاني گسترده تر بترسند.
آنچه در اين ميان نقش تعيين كننده دارد توجه ملت
مسلمان عراق به آرمان هاي شهيدان و نخبگان خويش است و
از خيلي شهيدان مظلوم عراق آيت الله شهيد سيد محمد باقر
صدر(ره ) جايگاه والا و ممتازي دارد. او كه نابغه جهان اسلام
شناخته مي شد در پيروي از سيد و سالار شهيدان حسين بن
علي (ع ) قدمي راسخ داشت و همه هستي خود را براي اسلام
عزيز و ملت مسلمان عراق فدا كرد و اين فرياد اوست كه در
تاريخ عراق ضبط گرديد « من بايد خون بدهم تا عراق حركت
كند . » (1 ) امروز ملت مسلمان عراق بايد در ساختن عراق جديد
و براي نيل به عزت و عظمت اهداف و آرمان هاي مقدس
شهيدان خويش را سرلوحه اقدامات و تصميمات خود قرار
دهد كه اين بهترين قدرداني از عزيزاني است كه در غربت و
تنهايي پرده ظلمت و سياهي صدام تبهكار را دريدند و تنها
خواسته آنان عزت اسلام و مسلمانان بود. در اين نوشته
مختصر به مناسبت سالگرد شهادت مظلومانه آيت الله صدر و
خواهر مظلومه او به آرمان هاي الهي و سعادت بخش آنان
اشاره اي خواهد شد.
1 ـ حاكميت اسلام
شهيد صدر با شناخت درست زمان و اوضاع جهان اسلام
و بخصوص وضعيت عراق وقتي موج گسترده اسلام زدايي و
كفر و الحاد را مشاهده كرد , علاوه بر حضوري فعال در جامعه
روحانيت نجف كه « بيشتر نوشتارهاي جمعيت توسط ايشان
نوشته مي شد . » (2 )براي عرضه منطق اسلام كتاب هاي ارزنده و
ماندگاري چون « فلسفنا » و « اقتصادنا » را تاليف كرد كه منجر به
آگاهي جوانان و نخبگان جهان اسلام گرديد و همين خود
موجب تمايل و تلاش مسلمانان متعهد براي حاكميت احكام و
ارزش هاي اسلامي گرديد.
همين جهاد فكري و فرهنگي شهيد صدر زير بنايي بود
براي اقدامات مبارزاتي و سياسي كه نمود آن در همراهي ايشان
با انقلاب اسلامي ايران و امام خميني (س ) خود را نشان داد. او
پس از پيروزي انقلاب اسلامي در ايران با دنيايي شوق و اميد
هداياي ارزنده فكري خود را تقديم نظام اسلامي ايران نمود كه
مقدمه اي براي قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران , ابعاد
كلي و خطوط تفصيلي نظام اقتصادي اسلام , چهره كلي نظام
بانكي اسلام , منابع قدرت در اسلام و... از آن جمله مي باشد.
همين اقدامات آن متفكر مجاهد , سركردگان كافر و جنايت
پيشه را وادار به شدت عمل روزافزون و سرانجام شهادت
غريبانه و مظلومانه او كرد. آن عزيز جوابش اين بود كه « من در
برابر همه مسلمين جهان مسئول هستم و بايد مسئوليت خويش
در برابر همه آنان عمل كنم . » (3 )
آزادي خواهي
ملت مسلمان عراق در دوران سياه حاكميت حزب بعث ,
شاهد يكي از مخوف ترين و ستمكارترين حكومت ها بود.
رژيمي كه مراجع و علما به كفر آن حكم كردند و شهيد صدر
راز جدي ترين مجاهدان اين عرصه بود. مبارزات ايشان در
دوران مرجعيت آيت الله حكيم (ره ) آغاز گرديد و بعدها در
مقام مرجعيت آن را پيگيري نمود و با افكاري روشن محوريت
و رهبري مبارزات بي امان مومنان به ستوه آمده از جنايات
بعثيون را عهده دار بود.
آيت الله شهيد سيد محمد باقر صدر در راه آزادي و رهايي
ملت مسلمان عراق همه سختيها و مرارت ها را به جان خريد و
جان عزيزش را هم در اين راه در نهايت مظلوميت فدا كرد.
آنچه كه در اين موقعيت حساس و سرنوشت ساز بايد مورد
توجه و اهتمام ملت عراق باشد , پيگيري آرمان آزادي خواهي
شهيد صدر و ديگر آزاد مردان است . ملت آزاده عراق
همچنانكه ظلم و ديكتاتوري صدام پليد را نپذيرفت بايد ثابت
كند زيربار هيچ ظالمي نخواهد رفت . ملت عراق بايد به
اشغالگران , همان حاميان ديروز صدام در همه جناياتي كه در
كشور عراق و كشورهاي منطقه ـ ايران و كويت ـ انجام داد ,
ثابت كند كه بدنبال آزادي واقعي است و به آزادي شعاري آنان
دل نخواهد بست بلكه براي خروج آنان لحظه شماري مي كند تا
با ايمان , آگاهي و وحدت خويش كشور خود را بسازد. ملت
عراق بايد در راستاي آرمان شهيدان خويش مانع شكل گيري
ديكتاتوري از نوع جديد آن گردد.
استقلال طلبي
شهيد صدر به نيكي دريافته بود كه همه گرفتاري هاي عراق
ناشي از وابستگي و دست نشاندگي حاكمان آن به بيگانگان
است . يكي از ياران شهيد صدر در اين رابطه مي گويد : « ايشان
بارها مي گفتند كه قدرت هاي طاغوتي و مستكبر جهان تمام
سلطه را در منطقه اسلامي ما و بويژه در عراق قبضه كردند...
اين قدرت ها تبليغات , سياست , اقتصاد جامعه و منابع ثروت
طبيعي و ذخاير ما و قدرت هاي نظامي و انتظامي ما را قبضه
كرده اند و با قبضه قدرت جلوي هر اصلاحي را مي گيرند . » 4
گرچه تقدير الهي بر اين قرار گرفت كه حاميان ديروز ديكتاتور
روسياه و بي آبروي بغداد زندانبانان امروز او و باند تبهكار وي
گردند ولي آيا اگر شهيد صدر امروز در ميان مردم مسلمان
عراق ـ اعم از شيعه و سني , عرب و كرد ـ بود , آنها را به دفاع از
استقلال و تماميت ارضي عراق دعوت نمي كرد آيا حركت در
راستاي آرمان آن شهيد سرافراز و پرتلاش براي حفظ استقلال
و عزت عراق اسلامي و دفع شر اشغالگران طماع و غارتگر
است ! پيام شهيد صدر به همه فرزندان عراق در اين مقطع
تاريخي همانا حفظ استقلال عراق و دفع شر اشغالگران
متجاوز است .
وحدت و همگرايي
كشور عراق از تنوع مذهبي و زباني برخوردار است كه اگر
هوشياري ملت جاي خود را به غفلت و عصبيت دهد فاجعه ها
ببار خواهد آمد. به همين خاطر مسئله وحدت و همدلي نه تنها
راهكار كه بايد راهبرد دائمي پيروان مذاهب و طوايف و نژادها
باشد. وحدت و همگرايي يكي از آرمانهاي اساسي شهيد صدر
بود كه همواره مورد تاكيد وتوصيه ايشان بود. پيام او به ملت
عراق , پيام به همه آنان بود , چه شهيد و چه سني وچه عرب و
چه كرد. ايشان در يكي از پيام هاي خود به ملت مسلمان عراق
مي گويد : « من تمام عمرم را در راه وحدت و برادري شيعه و
سني , عرب و كرد صرف كرده ام و از هرپيامي كه موجب
وحدت آنان گردد و از هر عقيده اي كه آنان را به آغوش گيرد ,
دفاع و حمايت كرده ام . » 5
به تصريح مرجع شهيد آيت الله صدر يگانه عامل وحدت
و همگرايي ملت مسلمان عراق اسلام است و بس « شما (ملت
عراق ) همه بايد وحدت كلمه داشته باشيد و همه تصميماتتان
بايد زير پرچم اسلام يكي باشد تا عراق را از كابوس حكومت
استبداد و ديكتاتوري نجات دهيد و آزادي را در عراق زنده
كنيد و با عدالت اسلامي آن را روشن و تابناك گردانيد . » 6
پس هدف و آرمان اساسي شهيد صدر حاكميت اسلام
بود , اما در جامعه اي پيراسته شده از قدرت هاي اهريمني ـ چه
جنايت پيشگان داخلي و چه استعمارگران و اشغالگران
چپاولگر خارجي از ديدگاه آن پيرو راستين سيدالشهدا(ع )
راهبرد ضروري براي نيل به اين هدف مقدس همدلي و همراهي
همه پيروان مذاهب و نژادهاي مختلف عراقي است . همان راهي
كه همه خيرخواهان عراق بدان دلالت مي كنند و عالم روشن بين
و مرجع آگاه نجف حضرت آيت الله العظمي سيستاني سخت
بدان اصرار دارد. اگر امروز اشغالگران ستمگر و غارتگران
ثروت عظيم عراق اسلامي بتوانند در صفوف ملت عراق شكاف
و چنددستگي بوجود آورند , قطعا روزگاري سياه تر از دوران
سياه صدامي در انتظار عراق خواهد بود. احزاب و گروههاي
كرد عراق هم بايد بدانند كه اين سينه چاكان حقوق بشر امروز
همان گورهايي بودند كه تراژدي حلبچه را نديدند و حتي بر آن
ظلم بزرگ حامي و همراه صدام بودند.
باشد كه ملت مسلمان و آگاه عراق با ايمان و اتحاد و در
راستاي آرمان هاي الهي شهيدان والامقام خويش بويژه
آيت الله شهيد سيدمحمدباقر صدر سرنوشت خويش را تعيين
كند و از شر همه دشمنانش رهايي يابد.
1 ـ زندگي نامه شهيد صدر , ص 53
2 ـ همان , ص 23
3 ـ همان , ص 3
4 و 5 و 6 ـ روزنامه جمهوري اسالمي , صحيفه حوزه ص 5 ,
79,10,26
سرزمين اسلامي عراق در اشغال نيروهاي بيگانه
روزگار سختي را سپري مي كند و ايام را با بيم و اميد
پشت سر مي گذارد. اميد به فرداي بهتر و داشتن
عراقي اسلامي , آزاد و آباد و بيم از خواب هاي
پريشان اشغالگران امروز كه حاميان ديروز
ديكتاتور بودند و چشم نابيناي خود را برآن همه
ظلم و جنايت بسته بودند
شهيد آيت الله سيد محمد باقر صدر : ملت عراق
همه بايد وحدت كلمه داشته باشيد و همه
تصميماتتان بايد زير پرچم اسلام يكي باشد تا عراق
را از كابوس حكومت استبداد و ديكتاتوري نجات
دهيد و آزادي را در عراق زنده كنيد و با عدالت
اسلامي آن را روشن و تابناك گردانيد
| |