عراق و رخدادهايي كه در يك سال گذشته در اين كشور
بوقوع پيوست , در واقع راس هرم مهمترين اخبار جهان را به
خود اختصاص داد.
جهان در سال گذشته شاهد جنگي بود كه به دوران حكومت
رژيم صدام حسين در عراق پايان داد.
ريشه هاي جنگ در عراق
بحران عراق كه از سال 1369 با حمله رژيم صدام حسين
به كويت آغاز شد , در آستانه ورود به سال 1382 شاهد تحولات
جدي تر و شتابان تري بود.
در اين سال رفتارهاي سياسي و نظامي آمريكا در قبال عراق
تشديد و فشار جامعه بين الملل براي تمكين بغداد از قطعنامه هاي
سازمان ملل محسوس تر از گذشته شد.
در مقابل , رژيم بعث صدام مانند گذشته تلاش كرد با
استفاده از اختلافات و رقابت سياسي ميان قدرت هاي جهاني
وضعيت خود را در عرصه بين المللي متعادل نگه دارد.
در سال 1381 , آمريكا و همپيمان آن انگليس براي فشار
بيشتر بر رژيم صدام حسين , قطعنامه اي را درباره خلع سلاح
عراق به شوراي امنيت ارائه دادند و اين قطعنامه سرانجام در 17
آبان 1381 به اتفاق آرا تصويب شد .
براساس قطعنامه شماره 1441 شوراي امنيت , عراق
حداكثر در مدت 30 روز بايد كليه برنامه هاي تسليحاتي خود را
اعلام و با بازرسي بدون قيد وشرط گروه بازرسان كميسيون خلع
سلاح سازمان ملل و آژانس بين المللي انرژي اتمي از اماكن
زيرزميني , مناطق , تاسيسات , ساختمان ها و تجهيزاتي كه مايل
به بازرسي آن هستند , موافقت مي كرد. عراق براساس اين
قطعنامه بايد شرايط دسترسي به مقام ها و ديگر اشخاصي را كه
اين گروه خواهان مصاحبه با آن ها بود , فراهم مي آورد. هرچند كه
رژيم عراق ابتدا واكنش هاي ضد و نقيضي در مقابل قطعنامه از
خود نشان داد اما در نهايت موافقت خود را با آن اعلام كرد.
شوراي فرماندهي عراق 22 آبان پس از نشست فوق العاده
خود به رياست صدام حسين , در نامه اي به دبيركل سازمان ملل ,
قطعنامه 1441 را به طور رسمي پذيرفت . با اعلام اين موضع ,
مقدمات بازگشت گروه بازرسان بين المللي به عراق فراهم شد و
اين گروه سرانجام در تاريخ 27 آبان فعاليت خود را در عراق از
سر گرفت . « هانس بليكس » رئيس گروه بازرسان درآستانه ورود
اين گروه به بغداد هشدار داد كه ايجاد هرگونه مانعي در كار
بازرسي حتي به مدت نيم ساعت , نقض آشكار قطعنامه 1441
شوراي امنيت تلقي خواهد شد.
در همين حال , آمريكا كه عملا در راه اعلام جنگ عليه عراق
قدم برمي داشت , از مدت ها قبل درحال اعزام مستمر نيروهاي
نظامي خود به منطقه بود و تلاش مي كرد حمايت كشورهاي
منطقه را از اين جنگ بدست آورد. دراين مدت سردمداران
آمريكا , برخي مسوولان اين كشور را براي مذاكره و جلب
موافقت كشورهاي مختلف در خصوص اتخاذ تصميم عليه عراق
اعزام مي كرد.
رژيم عراق كه تلاش مي كرد تا حد امكان بهانه هاي جنگ را
از آمريكا و انگليس بگيرد , پيش از پايان مهلت 30 روزه , در آذر
1381 گزارشي از برنامه هاي سلاح هاي كشتار جمعي خود ارائه
كرد.
نكته جالب اينكه اين گزارش حاوي جزئيات برنامه
سلاح هاي كشتار جمعي و موشك هاي بالستيك عراق , پيش از
آنكه تسليم دبيرخانه شوراي امنيت شود در اختيار آمريكا قرار
گرفت و اين كشور از ارائه متن كامل گزارش به اعضاي غيردائمي
شوراي امنيت خودداري كرد.
آمريكاپس از مدتي اعلام كرد كه عراق آنچه را بايد در
گزارش تسليحاتي خود ذكر كند , نكرده است و اين مساله را
نقض قطعنامه 1441 تلقي كرد . اين كشور بار ديگر بر ضرورت
تشديد بازرسي و بازجويي از دانشمندان عراقي در خارج از اين
كشور تاكيد كرد.
براساس قطعنامه سازمان ملل , بازرسان تسليحاتي بايد
هفتم بهمن سال 1381 عمليات بازرسي را در عراق پايان داده و
گزارش خود را براي بررسي در شوراي امنيت ارائه
مي دادند.
گروه بازرسان كه همچنان بدون نتيجه به دنبال سلاح هاي
كشتارجمعي عراق بود , خواستار تمديد مهلت بازرسي شد و
بيشتر كشورهاي جهان نيز از اين درخواست حمايت
كردند.
اماآمريكا باتمديد ماموريت اين گروه در عراق مخالفت كرد
زيرا به اعتقاد واشنگتن , عراق همكاري كاملي در عمليات
بازرسي انجام نداده بنابراين ديگر دليلي براي تمديد ماموريت
بازرسان وجود نداشت .
گزارش بازرسان در موعد مقرر در نشست شوراي امنيت در
نيويورك قرائت شد كه محتواي آن هيچ موردي را دال برنقض
قطعنامه 1441 توسط عراق شامل نمي شد .
بااين وجود , آمريكا و انگليس همچنان برموضع خود مبني
براينكه رژيم عراق سلاح هاي كشتار جمعي در اختيار دارد و بايد
خلع سلاح شود , تاكيد كرده و لندن درصدد ارائه قطعنامه
جديدي به شوراي امنيت شد.
دراين مرحله , منطقه در آستانه جنگ قرار گرفت , آمريكا و
متحدانش بيشترين شمار نيروهاي خود را در كويت , قطر , تركيه
و حتي شمال عراق مستقر كردند.
رهبران گروه هاي معارض رژيم صدام نيز با انتقال به شمال
عراق و برگزاري نشست هاي مكرر مساله جنگ و پيامدهاي آن و
همچنين مرحله پس از فروپاشي رژيم بعث را مورد بررسي قرار
دادند.
از سوي ديگر , دولت عراق با آماده نشان دادن نيروهاي
خود , همواره تاكيد مي كرد كه شكست سختي به دشمن وارد
خواهد كرد.
درپي اختلافات شديد در شوراي امنيت در خصوص
تصويب قطعنامه پيشنهادي انگليس , « جرج بوش » رئيس
جمهوري آمريكا پس از مشورت با همپيمانان خود با دادن
ضرب الاجل 48 ساعته به صدام حسين براي ترك عراق , زمان
جنگ را تعيين كرد.
آغاز حمله به عراق
بوش در تاريخ 28 اسفند 1381 در يك پيام تلويزيوني
تاكيد كرد , درصورتي كه صدام و پسرانش عراق را در عرض 48
ساعت ترك نكنند , آمريكا با تمام قوا به اين كشور حمله و رژيم
صدام را نابود خواهد كرد.
با پايان ضرب الاجل 48 ساعته رئيس جمهوري آمريكا
براي آغاز تهاجم به عراق , فرمان آغاز جنگ را امضا و در يك
پيام تلويزيوني آغاز رسمي تهاجم نظامي براي اشغال عراق را
اعلام كرد. صدام حسين , رئيس رژيم وقت عراق نيز در
اظهاراتي كه از تلويزيون اين كشور پخش شد , مردم عراق را به
مقاوت فراخواند و گفت : « ان شاالله پيروز خواهيم شد » .
در نخستين روزهاي جنگ , نيروهاي آمريكا و انگليس
پيشروي خود را در مناطق مرزي جنوب عراق آغاز كردند و تا
دروازه هاي شهر « بصره » رسيدند.
با اين وجود , دولت وقت عراق توسط « محمد سعيد
الصحاف » وزير اطلاع رساني خود همواره اين اخبار را تكذيب
كرد و از مقاومت شديد نيروهاي اين رژيم سخن گفت .
آمريكا و متحدانش استراتژي جديدي را در جنگ عليه
عراق بكار برد , به اين ترتيب كه نيروهاي مهاجم شهرها را يكي
پس از ديگري محاصره و به سمت بغداد پيش مي رفتند.
روز 19 فروردين يعني يك روز قبل از اشغال بغداد ,
نيروهاي آمريكايي كه وارد مناطقي در شهر بغداد شده بودند ,
هتل هاي محل اقامت خبرنگاران را هدف قرار داده و تعدادي از
آنها را كشته يا مجروح كردند. وزيراطلاع رساني عراق در آن روز
براي آخرين بار روي صحنه ظاهر شد و در گفت وگو با
خبرنگاران وعده داد كه فردا رويداد غيرمنتظره اي در انتظار
نيروهاي آمريكايي خواهد بود.
روز 20 فروردين روزي بود كه فروپاشي رژيم صدام حسين
پس از 24 سال حكومت ديكتاتوري به طور رسمي اعلام شد .
در آن روز , افراد و مسوولان رژيم صدام حسين به طور
ناگهاني از صحنه دور شدند و نيروهاي آمريكايي بدون آنكه با
مقاومتي مواجه شوند , وارد بغداد شدند. مردم بغداد كه در
انتظار سقوط قريب الوقوع رژيم بعثي عراق بودند به خيابان ها
ريخته و تصاوير صدام را لگدكوب كرده و به آتش كشيدند , بي
آنكه علاقه اي به آمريكائيها از خود نشان دهند در همين حال در
بسياري از نقاط بغداد غارت و چپاول ادارات دولتي و اماكن
عمومي آغاز شد و آمريكائيها تنها تماشاچي اين وضع
بودند.
در پي فروپاشي رژيم صدام حسين , آمريكا « جي گارنر »
ژنرال بازنشسته اين كشور را به عنوان حاكم نظامي عراق
منصوب كرد. وي كه از طرفداران اسرائيل بشمار مي رفت , روز
اول ارديبهشت براي انجام ماموريت وارد بغداد شد.
انتصاب گارنر به عنوان حاكم نظامي عراق كه ازسوي
« دونالد رامسفلد » وزير دفاع آمريكا صورت گرفت , موجي از
نگراني در ميان مردم اين كشور برانگيخت .
در پي انتقاد شديد از شخصيت گارنر و عملكرد وي , رئيس
جمهوري آمريكا « پل برمر » ديپلمات پيشين وزارت خارجه اين
كشور و كارشناس « مبارزه با تروريسم » را به عنوان حاكم
غيرنظامي آمريكا در عراق منصوب كرد و برمر 23 ارديبهشت
وارد بغداد شد.
وي در نخستين اقدام خود انحلال ارتش , وزارت دفاع و
سازمان هاي امنيتي عراق را اعلام كرد.
برمر بلافاصله پس از روي كار آمدن , مذاكراتي با احزاب
مختلف عراق براي تشكيل شوراي حكومتي انتقالي آغاز كرد.
سرانجام شوراي مذكور تشكيل و نخستين نشست خود را در
تاريخ 23 تير در بغداد برگزار كرد .
اين شورا به عنوان نخستين نهاد اجرايي عراقي پس از
فروپاشي رژيم صدام , متشكل از 13 نماينده شيعه , پنج نماينده
كرد , پنج نماينده سني , يك نماينده تركمان و يك نماينده
مسيحي عراق بود. شخصيت هاي معروف مخالف رژيم صدام
نظير مسعود بارزاني , جلال طالباني , نصير چادرچي , عدنان
پاچه چي , احمد چلبي , عبدالعزيز حكيم , محمدبحرالعلوم , اياد
علاوي و ابراهيم جعفري در اين شورا حضور پيدا كردند.
همچنين حضور « رجا حبيب الخزاعي » , « عقيله الهاشمي »
و « سن گل چابوك » سه شخصيت زن عراقي در شوراي مذكور ,
تحولي در نقش زنان در اين كشور بشمار مي رفت .
برخي از احزاب سياسي عراق در همان آغاز تشكيل شوراي
حكومت انتقالي , مخالفت خود را با آن اعلام كرده و خواستار
تشكيل يك دولت انتقالي شدند.
اين احزاب تشكيل دولت ملي انتقالي را بهترين و
كوتاه ترين راه دستيابي به حكومت و قانون دائم براي عراق
دانستند و تاكيد كردند كه احزاب سياسي بسياري در شوراي
حكومتي عراق , حضور ندارند و اين شورا نمي تواند شوراي
كارآمدي براي بازگرداندن استقرار و ثبات عراق باشد. در همين
حال و با وجود توقف عمليات نظامي آمريكا , عمليات مسلحانه
عليه نيروهاي آمريكايي در عراق در حال گسترش بود.
اين عمليات كه تحت عنوان « مقاومت » در برابر نيروهاي
اشغالگر معرفي شد علاوه براين نيروها , اهداف غيرنظامي و
شخصيت هاي ملي و مذهبي عراق را نيز هدف قرار
داد.
نخستين قرباني اين عمليات « آيت الله سيد محمد باقر
حكيم » , رئيس مجلس اعلاي انقلاب اسلامي عراق بود. آيت الله
حكيم روز جمعه 7 شهريور پس از اقامه نمازجمعه در مرقد
مطهر حضرت علي (ع ) در شهر مقدس نجف و خروج از مرقد ,
براثر انفجار يك بمب قوي به شهادت رسيد.
هويت عاملان اين ترور تاكنون مشخص نشده است .
پس از اين حادثه اقدامهاي امنيتي از سوي نيروهاي
اشغالگر و نيروهاي پليس عراق تشديد شد اما اين اقدام نيز
نتوانست مانع ترور شخصيتي ديگر همچون خانم « عقيله
الهاشمي » عضو شوراي حكومتي شود.
عقيله الهاشمي 29 شهريور هنگام خروج از منزل خود واقع
در يكي از مناطق بغداد , توسط افراد ناشناس هدف گلوله قرار
گرفت و پس از چند روز بستري شدن در بيمارستان براثر شدت
جراحات وارده درگذشت .
« سرجيو دو ميللو » نماينده ويژه كوفي عنان , دبيركل سازمان
ملل در عراق نيز 28 مرداد در جريان انفجاري قوي در دفتر اين
سازمان در بغداد , به همراه ده ها تن از كاركنان و مراجعه كنندگان
به قتل رسيد.
شوراي انتقالي عراق براي توقف اين عمليات بارها بر
ضرورت تحويل گرفتن پرونده امنيتي از نيروهاي اشغالگر تاكيد
كرد اما اين مساله همواره با جواب رد تشكيلات اشغالگر مواجه
شد.
محمد بحرالعلوم , عضو برجسته شوراي حكومتي در پي
ترور خانم عقيله الهاشمي و در اعتراض به عدم موفقيت عملكرد
اشغالگران در كنترل اوضاع امنيتي عراق و نيز مخالفت اين
تشكيلات با تحويل پرونده امنيتي به طرف عراقي , عضويت خود
را در شوراي حكومتي عراق به حالت تعليق درآورد.
تشكيلات اشغالگر در برابر فشاراعضاي شوراي حكومتي و
مردم عراق , مجبور به مذاكره با اعضاي شورا براي تحويل قدرت
به عراقي ها شد.
« جلال طالباني » عضو شوراي حكومتي در دوره رياست
خود بر اين شورا روز 24 آبان توافقنامه انتقال قدرت را با پل
برمر به امضا رساند. طبق اين توافقنامه , قدرت در روز نهم تير
سال آينده تحويل طرف عراقي شده و يك دولت ملي موقت در
عراق تشكيل خواهد شد.
اين توافقنامه از سوي آيت الله علي سيستاني , مرجع بزرگ
شيعه عراق مورد انتقاد قرار گرفت . آيت الله سيستاني همواره
تاكيد دارد كه تشكيل دولت انتقالي بايد از طريق انتخابات
سراسري صورت گيرد در حالي كه طبق توافقنامه به عمل آمده
اين دولت توسط شوراي حكومتي تعيين خواهد شد.
آمريكا و اعضاي شوراي حكومتي علت عدم برگزاري
انتخابات را اين مساله عنوان مي كنند كه درحال حاضر , امكان
برگزاري يك انتخابات سراسري وجود ندارد چرا كه بيش از
چهار ميليون شهروند عراقي رانده شده به دليل عدم دريافت
مدرك شناسايي از مشاركت در اين انتخابات , محروم باقي
خواهند ماند. در حالي كه به اعتقاد ناظران سياسي , آمريكائيها
از واگذار شدن قدرت در عراق به جمعيت 65 درصدي شيعيان
اين كشور بيم دارند.
يكي از مهمترين تحولات عراق در سال 1382 كه نه تنها
اين كشور بلكه جهان را تكان داد , بازداشت « صدام حسين »
رئيس رژيم فروپاشيده اين كشور بود.
صدام كه در دخمه اي در شهر « الدوره » در 15 كيلومتري
جنوب تكريت زادگاه خود مخفي شده بود , شب 22 آذر به
اسارت نيروهاي آمريكايي درآمد. دو فرزند صدام به نامهاي
عدي و قصي 5 ماه پيش از آن در اول مرداد 82 توسط نظاميان
آمريكائي در اقامتگاهشان هدف حمله قرار گرفته و كشته شده
بودند.
تشكيلات ائتلاف براي ثابت كردن دستگيري صدام حسين ,
تصاويري از او پس از دستگيري و به هنگام انجام معاينه وي
پخش كرد.
گفته مي شود كه صدام حسين در دادگاه جنايتكاران جنگي
عراق كه بدين منظور تشكيل يافته , در داخل اين كشور به صورت
علني محاكمه خواهد شد برخي منابع معتقدند , محاكمه صدام
حسين محرمانه خواهد بود و آمريكائيها نيز ظاهرا به خاطر
جلوگيري از رسوائي هاي خويش در حمايت از ديكتاتور بغداد
طي دهه 1360 اساسا مخالف محاكمه وي هستند .
آمريكائيها در يكسال اخير تلاش فراواني كردند تا ارتباط
ميان ناامني در عراق و اشغال نظامي اين كشور را از اذهان
جهانيان بزدايند ولي هرچه در اين راستا بيشتر تلاش كردند ,
كمتر نتيجه گرفتند.
به غير از جناياتي كه به طور روزمره از سوي نظاميان
آمريكائي و يا بعضي گروههاي دست آموز آنها عليه مردم عراق و
بويژه عليه شيعيان اين كشور به وقوع پيوسته , مهمترين فراز
تجاوز نظامي يكساله آمريكا و هم پيمان انگليسي آن كشور در
عراق اعتراف به خطا بودن اطلاعاتي است كه دو كشور متجاوز
غربي براساس آن به كشور عراق حمله كردند و فجايع بي شماري
را آفريدند . اين خطاها مقامات بلندپايه دو كشور را در سال 82 و
در روزهاي آغازين سال جاري با رسوائي هاي سياسي روبرو كرده
است .
آمريكائيها در يكسال اخير تلاش فراواني كردند تا ارتباط ميان
ناامني در عراق و اشغال نظامي اين كشور را از اذهان جهانيان
بزدايند ولي هرچه در اين راستا بيشتر تلاش كردند , كمتر نتيجه
گرفتند
به غير از جناياتي كه به طور روزمره از سوي نظاميان آمريكائي
و يا بعضي گروههاي دست آموز آنها عليه مردم عراق و بويژه عليه
شيعيان اين كشور به وقوع پيوسته , مهمترين فراز تجاوز نظامي
يكساله آمريكا و هم پيمان انگليسي آن كشور در عراق اعتراف به
خطا بودن اطلاعاتي است كه دو كشور متجاوز غربي براساس آن
به كشور عراق حمله كردند و فجايع بي شماري را آفريدند
