بحران آذربايجان
125
از جمله مسائلي كه به عقيده من كنفرانس صلح پاريس در آن مدخليت نخواهد داشت يكي مساله روابط مالك و رعيت مي باشد كه يكي از عظيم ترين مشكلات سياسي و اجتماعي و اقتصادي آذربايجان ميباشد و حل تصفيه اين مساله مشكل منوط به طرز جريان كارهاي كنفرانس صلح نبوده بلكه به بعضي مسائل ديگر بسته است كه كنفرانس را در آنها تاثيري نيست . در روزنامه آذربايجان سرمقاله امروز مربوط به قضيه بهره و حقوق مالك است . اين مقاله در محافل مالكين بيچاره موجب حصول اطمينان في الجمله گرديده است . در مقاله يادآوري شده است كه بعضي دهاتي ها نمي خواهند كه به قانون حكومت تمكين نمايند. اينجور اشخاص كه مخالفت قانون را ارتكاب مي نمايند دوست حكومت و فرقه ما نمي توانند محسوب بشوند.
اين توبيخ ملايم درباره دهاتي هاي متعدي بعد از تقديم يك مقدمه بسيار مفصل مشتمل بر توبيخ ها و سرزنش هاي سخت بر عليه مالكين و ترتيبات فئودال صادر شده است كه اگر نفع و ضرر آن براي طبقه مالكين و اصول مالكيت در حال عادي ملاحظه بشود معلوم نيست كه بر له مالكين تمام شود لكن چون اوضاع در حال عادي نيست و وضع دهات فوق العاده مغشوش است باز اين تذكر قانوني را ولو با آن مقدمه موهن طبقه مالكين غنيمت شمرده و از آن ممنون مي باشند.
مقاله مذكور كه ممكن است به قلم خود آقاي پيشه وري باشد شامل تهديدي هم بر عليه مالكيني كه بخواهند تشبثاتي براي تغيير قانون بهره بنمايند شامل بود كه آن جور اشخاص مجازات خواهند شد.
كومسيوني براي رسيدگي به موضوع مصادره تعيين شده كه چند نفر از روساي ادارات در آن عضويت دارند.
براي رسيدگي به موضوع املاك خالصه كه اسباب ابتلاي ديگري در آذربايجان است يك ... تشكيل مي شود و رياست آن با آقاي امير چوپاني كه از اعضاي وزارت عدليه است مي باشد. آقاي امير چوپاني كه رئيس عدليه اردبيل تا چندي قبل بود شخصي معروف به صحت عمل و درستكاري مي باشد. مالكين علاقه مند به موضوع خالصه از تعيين مشاراليه ممنون به نظر مي رسند.
موسيولوي سايان منشي كل سنديكاهاي كارگران بعد از ده روز اقامت در ايران امروز ساعت شش از فرودگاه مهرآباد با طياره به طرف صوفيه پايتخت بلغارستان عزيمت نمود و در فرودگاه عده زيادي براي مشايعت حاضر بوده اند. آقاي نفيسي ... در وزارت پيشه و هنر از جمله مشيعين بود چنان كه وقت ورود هم براي استقبال مهمان محترم در فرودگاه حاضر بود. تصادف مسافرت لوي سايان با قضيه خوزستان فرصت داد كه وي در بعضي از نطق هاي خود از انگليسيها بدگويي نمايد.
مدتي است كه دولت روسيه شوروي ارمنيها را براي سكونت در ارمنستان شوروي جلب مي كند و اين دعوت براي سكونت در وطن اصلي تا اندازه اي موثر واقع شده از نقاط مختلف دسته هايي از ارامنه به سمت روسيه حركت كردند. خبر حركت ارامنه از سوريه و لبنان در ضمن اخبار خارجه گاه گاه منتشر مي گردد.
از ارامنه مقيم ايران هم عده اي دعوت دولت روسيه را قبول نموده بعضي رفته و بعضي هم مهياي حركت مي باشند و چندين دست از آنها كه از ارامنه جلفاي اصفهان هم در ميانشان بوده به تبريز آمده و از تبريز با راه آهن به طرف روسيه حركت كردند. زبان ارامنه جلفا كه بيشتر از سيصد سال است كه از وطن اصلي خود جدا شده اند تغيير نموده و براي ارمني هاي ارمنستان قابل فهم نيست .
در خود تبريز از قديم عده اي ارمني ساكن هستند بعد از انقلاب روسيه هم عده اي از قفقازيه مهاجرت نموده در تبريز و ساير شهرهاي آذربايجان اقامت نمودند. اكنون كه دولت روسيه دعوت نموده است يك عده از ارامنه تبريز قبول نموده
و اموال منقول و غير منقول خود را مي فروشند و اين امر باعث تنزل قيمت خانه و بعضي اشيا در بازار گرديده است .
سه شنبه 8 مرداد
باراني كه شب گذشته و امروز دو ساعت از آفتاب گذشته باريد هوا را خيلي خنك نموده و نگراني روزه داران را از گرمي هوا در شب هاي رمضان تا اندازه مرتفع نمود.
مهم ترين مساله سياسي روز همان كنفرانس صلح پاريس است كه امروز روز دويم انعقاد آن بود كه چند نفر از نمايندگان دول بياناتي نموده و نقطه نظر دول متبوعه خود را ابراز داشتند. آتلي رئيس الوزراي انگليس اظهار داشت كه قرارهاي متخذه در اين كنفرانس نبايد به شرف ملل مغلوبه و به عدالت خللي وارد بياورد.
نمايندگان بيست و يك دولت هر يك متناوبا نطق خواهند نمود و وجهه نظر خود را راجع به مساله صلح اعلام خواهد كرد. چون فرانسه صاحب خانه محسوب بود بيدو اول نطق نمود. جمله اي كه از آتلي نقل شد در ضمن آن نطق كه همه نمايندگان بايد علي الرسم ادا نمايند توسط نماينده انگليس آورده شده بود. (كذا). حالا بايد در اين مساله فكر كرد كه با اتخاذ چه قراري به شرف ملل مغلوبه و به عدالت خلل وارد مي گردد.
مستر برنس در ضمن نطق خود اعلام نمود كه آمريكا هيچ وقت به سياست كناره گيري برنخواهد گشت . بعد از جنگ بين المللي اول در موقع عقد صلح و تصفيه امور جنگ آمريكا كه از رويه متفقين ناراضي بود از مداخله به كارهاي سياسي جهان خودداري كرد و در حقيقت از متفقين خود قهر نمود. عهدنامه صلح ورساي را امضا نكرده بعد از مدتي با آلمان صلح جداگانه نمود و از شركت در جامعه ملل هم كه خود از موسسين اوليه آن بود خودداري كرد. انگليس هم بعد از كناره گيري آمريكا متمايل به تقليل مداخله در كارهاي بين المللي گرديد و به تعقيب سياستي پرداخت كه آن را سياست امپراطوري مي گفتند كه در حقيقت مقتضاي آن خودداري از مداخله در هر كاري كه ارتباط با انگليس و مستعمرات آن نداشت مي بود.
سياست كناره گيري را در آمريكا حزب جمهوري خواه كه مدتي بعد از جنگ عالم گير اول زمامدار امور حكومت بود تعقيب مي نمود. مخالفين آنها كه عبارت از حزب دموكرات باشند بر اين سياست دولت آمريكا معترض بودند. بر عليه اين سياست از خارج و داخل آمريكا مخصوصا از فرانسه تبليغات شديدي به عمل مي آيد و در نتيجه اين تبليغات اين عقيده شايع شده است كه ظهور جنگ دويم در اثر مداخله نكردن آمريكا به كارهاي جهان بوده است . حالا كه حزب دموكرات روي كار است روساي امور در آن مملكت در موارد مقتضيه يادآور مي شوند كه آمريكا اشتباه سابق را تكرار نخواهد نمود و از سياست جهان و اداره صلح و عدالت بين المللي كناره گيري نخواهد كرد و اهميت اين وعده ها با سير حوادث معلوم خواهد گرديد.
