بحران آذربايجان
122
چهارشنبه 2 مرداد
در تبريز منتظر آمدن لوي سايان مي باشند كه گويا فردا با طياره وارد تبريز مي گردد. براي استقبال وي و تظاهراتي كه معمولا در اين گونه موارد به عمل مي آيد تهيه ديده شده است . ممكن است كه در موقع تظاهر و رژه در مقابل منشي كل كارگران دنيا راجع به حادثه خوزستان هم عطف نظر بشود. در ميتنگ روز دوشنبه چند نفر از ليدرهاي حزب دموكرات من جمله ولائي بي ريا نطق نموده و از آقاي قوام كه خود را معرفي به آزاديخواهي مي نمايد تنبيه مقصرين را درخواست نموده اند.
لوي سايان به اصفهان رفته و مراجعت نموده است . بعد براي بازديد وضع كارگران به چالوس مازندران رفته است . در چالوس كارخانه حريربافي تاسيس شده است كه محصولات آن مشهور است . كارخانه از آثار دوره پهلوي است . صادق دادار كه خبر گلوله خوردن وي پريروز منتشر گرديده بود در اثر همان گلوله ها در گذشته است .
مطابق مرسوم نوعا در تبريز باور نمي كنند كه صادق دادار با گلوله خودش كشته شده باشد. بعضي ها مي گويند كه در يك قضيه عرضي و ناموسي كشته شده است . بعضي ها مي گويند كه به جهت واقف بودن به بعضي اسرار وجودش خطرناك تشخيص داده شده و به امر مقامات بالا از بين برده شده است و به اجماع مركب اطلاع اولي و رسمي را كه حاكي از يك حادثه اتفاقي است قبول ندارند. من شخصا عقيده به خبر رسمي كه اول داده شده است دارم .
صادق دادار كه مايور شده بود متهم بود كه علي اكبرخان وكيلي را كه در روزهاي اغتشاش آذر كشته گرديد او كشته است . براي مايور صادق دادار در مسجد صمصام خان از اعضاي اداره نظميه مجلس ترحيم گذاشته اند. مسجد صمصام خان كه در نزديك محله ارمنستان واقع است مشهور است كه يك نفر ارمني به آن نام آن را بنا كرده است . ارامنه كه سابقا به علماي بزرگ مجلس ترحيم منعقد مي نمودند در آن مسجد منعقد مي كردند و بعضي مجلس ترحيم ها هم كه از قبيل ترحيم صادق دادار باشد غالبا در آن مسجد منعقد مي شود.
پنجشنبه 3 مرداد
امروز صبح صداي هوراي مستقبلين آقاي لوي سايان شنيده مي شد. معلوم شد كه مهمان محترم وارد گرديده است . كارخانه ها را براي اينكه كارگران در استقبال لوي سايان حاضر باشند امر شده بود كه تعطيل بكنند. مدت اقامت موسيو سايان در تبريز معلوم نيست .
امتحان دويومي بومب آتومي شب گذشته در آبهاي جزاير مي تيني به عمل آمد. اين دفعه بومب را در زير آب منفجر نموده اند; اما در امتحان سه هفته قبل بومب را در هوا منفجر كرده بودند.
راديوها معلومات زيادي درباره امتحان تحويل شنوندگان دادند و از قرار اطلاعات آنها نتايج امتحان دويومي مهم تر از نتايج امتحان اولي بوده است . در اثر انفجار بومب يك ستون آب به بلندي هشتصدمتر به هوا بلند شده است كه دو هزار تون وزن داشته است . سه كشتي بزرگ و شش زيردريايي غرق شده است . چند كشتي ديگر خسارت ديده اند كه بعضي ها از آنها مشرف بر غرق است . موج بسيار مهيبي حادث شده ; در جزاير هم موجب خسارات شده است .
دوباره خبر اغتشاشات در اروميه منتشر گرديده است . بنا به شايعات كردها در اروميه چند نفر از مامورين دولت را به قتل رسانده اند و فرماندار را محاصره نموده اند. فرماندار اروميه همان حاجي نظام الدوله رفيعي مي باشد كه چندي قبل به جاي هلال ناصري كه اروميه را مختل نموده بود نصب شده است . آقاي رفيعي چهارمين پنجمين فرماندار است كه بعد از تشكيل حكومت ملي به ولايت اروميه تعيين گرديده است . پنبه اي و شاهين هلال ناصري و آقاي رفيعي به ترتيب فرماندار اروميه گرديده اند; اما فرمانداري هيچكدام دير نپائيده است . اگر خبر طرفيت كردها راست باشد آقاي رفيعي هم به زودي مراجعت به تبريز خواهد نمود. شاهين هم در اروميه مقتول گرديد.
راجع به دعوتي كه از علماي خيابان به حومه آن محله به عمل آمده بود در روزنامه امروز اشاره به آن شده بود; ولي من از يك نفر از علماي خيابان شنيدم كه هيچ يك نرفته اند. دو سه تا روضه خوان آنجا بوده اند كه آن هم آقاي فنايي معاون صدر نطقي نموده شمه اي از مظالم حكومت اسبق درباره روحانيون نموده است و بعد از آقايان درخواست همكاري با فرقه دموكرات نموده است .
جمعه 4 مرداد
امروز آقاي حاجي ميرزا محسن آقا مجتهدي با طياره از طهران وارد شد. ورود اين آقايان كه در اوايل اغتشاشات از تبريز رفته بودند اگرچه در صورت ظاهر به اوضاع عمومي يك شكل برگشتن به حال عادي مي دهد اما در حقيقت امر عادي بودن اوضاع فقط بر حسب ظاهر است . واقع اوضاع از عادي بودن فرسنگ ها دور است . مسافرين تازه وارد هم اطلاع مي دهند كه آذربايجاني هاي مهاجر در طهران كم كم دارند مايوس مي شوند.
موسيو لوي سايان امروز با طياره از تبريز حركت كرده و به طهران وارد شد. در طهران دوباره با استقبال صميمانه مواجه شده است .
راپورت هاي بعدي كه از ساحت امتحان بومب آتومي مي رسد حاكي است كه عده كشتي هاي غرق شده به شانزده رسيده است كه ده فروند آن كشتي روي آبي بوده است . آنيرال بلندي ( ) كه گويا مدير تجربه است اظهار داشته است كه اگر در كشتي ها انسان بود تلفات خيلي سنگين مي شد.
