بحران آذربايجان
120
يكشنبه 30 تير
امروز خبر توقيف آقاي حاجي سيدابوالقاسم كاشاني منتشر گرديد. راديوي طهران علت توقيف را چنين بيان نمود كه مشاراليه از تحريكات بر عليه دولت خودداري نمي نمود. در ايام مسافرت و در موقع اقامت در طهران هميشه اين رويه خود را ادامه مي داد. علاوه بر آن از توصيه نمودن در ادارات دولتي هم خودداري نمي نمود و هر چه در اين باب تذكر داده مي شد قبول نمي كرد. در مسافرت اخير وي كه چندي قبل در سمنان يك حادثه اتفاق افتاده بود مشاراليه هم در توليد اغتشاشات مدخليت داشته است . لذا ايشان از شاهرود كه در مسافرت مشهد به آنجا آمده بودند به يك جاي خوش آب و هوا فرستاده شدند كه بعدها تحقيقات درباره وي به عمل آيد.
تازگي كه در اين علت تراشي براي حبس غيرقانوني به نظر مي رسد همان لحن احترام آميز بيانيه است كه با لفظ آقا و صيغه جمع از محبوس محترم تعبير آورده مي شد. توصيه كتبي و شفاهي كه يكي از علل توقيف ذكر شده مضحك و در عين حال معني دار است .
آقاي حاجي سيدابوالقاسم كاشاني يكي از مشهورترين علماي ايران است . در طهران كه مشاراليه در آن اقامت دارد وي يكي از دو نفر عالم بهتر است . همعرض وي در طهران آقا سيد محمد بهبهاني است . شهرت آقاي كاشاني در سالهاي اخير چندين مرتبه افزوده گرديده است و علت آن محبوس شدن وي در دست انگليسها است . انگليسها آقاي كاشاني را به تهمت همكاري با جاسوسان آلماني توقيف نموده و تا پايان جنگ در كرمانشاه محبوس نگاه داشتند. بعد از جنگ آزاد نمودند. به طهران آمد انتخابات دوره چهاردهم مجلس در زمان حبس مشاراليه بود و از طرف اهالي طهران به وكالت مجلس انتخاب گرديد اما به علت محبوس بودن در زمان انعقاد مجلس به وظيفه وكالت خود نتوانست عمل نمايد.
وي دشمني شديدي با انگليسها دارد. دشمني وي با انگليسها يك جنبه تفريحي و يا به اصطلاح آماتوري دارد. در انقلاباتي كه در اوايل تشكيل دولت عراق در آنجا حادث شد وي دست داشت و رئيس يك قسمت از جنگجويان عرب بوده است . آقاي كاشاني دشمني خودش را با انگليسها مخفي نمي دارد بلكه به آن افتخار مي كند. در مجلسي اخيرا اظهار داشته بود كه بيست و هشت هزار نفر انگليسي كشته ام . مقصودش جنگ هايي است كه در ثوره عراق مابين انگليسها و اهالي عراق اتفاق افتاده و مشاراليه در آنها شركت و يا مداخله داشته است .
شنيدم كه نظر به همين دشمني كه وي با انگليسها دارد اشخاصي از قبيل دكتر كشاورز و فداكار وكلاي توده به آقاي كاشاني اظهار ارادت مي نمايند. بعضي از مطلعين اوضاع سياسي طهران عقيده بر اين دارند كه توقيف آقاي كاشاني براي جلوگيري از فعاليت انتخاباتي وي مي باشد; و مقصود اين است كه از رقابت وي در انتخابات آينده آسوده باشند. علي اي حال ممكن است كه توقيف آقاي كاشاني باعث بعضي عكس العملها بشود و كار به اين آساني از پيش نرود. مخصوصا كه آقاي كاشاني در محافل دست چپ هم تا اندازه موجه است .
مساله خوزستان در جرايد خارجه تعقيب مي شود. يك روزنامه انگليسي مي نويسد كه كرو (!) يك عمل سياسي بود و علت آن معلوم نيست . اينكه حزب توده انگليسها را متهم مي كند بر اينكه آنها عشاير عرب را مسلح مي كنند معني دار است . روس ها از شروع قضيه آذربايجان به اين طرف انگليسها را متهم مي كنند كه آنها عشاير عرب را مسلح مي نمايند در صورتي كه خودشان به مسلح نمودن كردها كه مابين آذربايجان و جنوب ايران واقع هستند ادامه مي دهند. جاي شكر است كه اين اعتصاب غيراقتصادي بيشتر از سه روز طول نكشيد.
به موجب خبري كه امروز دير اخذ شد دولت ايران به مناسبت آوردن كشتي هاي جنگي انگليس به آن دولت اعتراض كرده است . اصل آمدن كشتي جنگي را راديوهاي طهران اطلاع نداده بود. خبر اعتراض را هم فقط راديوي تركيه داد.
در روزنامه آذربايجان اطلاع داده شده است كه در زنجان به مناسبت حوادث ميتينگ بزرگي ترتيب داده شد. جرايد دست چپ طهران و كليه عناصر ضدانگليس مي خواهند از قضيه حد اعلاي استفاده را نموده باشند.
موضوع بهره هم در اين ضمن كه بازار ميتينگ و اعتراض گرم است بي سر و صدا حل گرديد. اميدواري هاي مالكين بيچاره آذربايجان به ياس مبدل شد. بعد از چند روز مراجعه و درخواست توجه مالكين عوض جواب مستقيم در راديوي تبريز شنيدند كه جناب والي و معاون وي دكتر مهتاش و ژنرال دانشيان براي رسيدن به وضع زندگي دهاتيان و رسيدگي به ادارات محلي به خط تبريز و اهر مسافرت نمودند. در قراي عرض راه دهاتيان اظهاراتي درباره بهره نمودند. جناب والي قانون حكومت ملي را كه در انجمن ايالتي تصويب شده است به دهاتي ها گوشزد نموده و به آنها توصيه نمودند كه به موجب قانون رفتار نمايند.
ياس به طبقه مالكين مستولي شده و چند نفر آنها را كه ملاقات نمودم اوقاتشان خيلي تلخ بود. نمي دانم كه مالكين به اين جواب غيرمستقيم قانع شده از تشبثات خود دست خواهند برداشت يا نه عيب كار در اين است كه بي نتيجه ماندن مراجعات مالكين ضربه جديدي به حيثيت طبقه آنها وارد نموده و دهاقين را در پامال نمودن حقوق آن بيچاره ها جري تر خواهد كرد.
چند روز است كه اشرف پهلوي به روسيه مسافرت نموده است . امروز راديو خبر داد كه ژنراليسم استالين مشاراليها را پذيرفته و مدتي با وي مشغول صحبت بوده است و در اثناي مذاكرات موسيو مولوتوف هم حاضر بوده است .
مسافرت خواهر پادشاه تنها با طياره به روسيه موضوع صحبت هاي غيرجدي در تبريز شده است . در طهران هم قاعدتا بايستي از اين قبيل صحبت ها بشود. راديو خبر داد كه روزنامه آهن نوشته بوده است كه اعلي حضرت همايوني مي خواهد با ژنراليسيم استالين وصلت نمايد. اين خبر جدا تكذيب و روزنامه آهن توقيف و مدير آن تحت تعقيب قرار گرفت .
اهميت دادن به اين خبر مهمل معلوم است . از آن جهت است كه زمامداران ايران قياس به نفس نموده و از اين خبر روس ها خيلي بدشان خواهد آمد. براي رفع كدورت آنها تنبيه مدير روزنامه را يك چاره آسان و بي خرج تشخيص داده اند. اصلا خانواده پهلوي ذكورا و اناثا در ايران محبوبيت ندارند. غيبت طولاني ملكه فوزيه و مسافرت يك زن تنها به روسيه منشا خبر خيال ازدواج شاه با دختر مارشال استالين شده است .
