ابراهيم اميري
امام خميني :
مجالس عزا بايد باشد و اهل منبر بايد اين شهادت امام حسين سلام الله عليه را زنده نگه دارند و ملت بايد با همه قدرت اين شعائر اسلامي را خصوصا اين را زنده نگه دارند با زنده نگه داشتن او اسلام زنده مي شود1.
يكي از دستورات موكد ديني و سفارشات ائمه معصومين (ع ) بزرگداشت وبرگزاري مجالس سوگواري و عزاداري ائمه معصومين (ع ) به خصوص سالار شهيدان حضرت اباعبدالله الحسين (ع ) است .
سيره عملي آن بزرگواران نيز همواره بر تشكيل وبرگزاري جلسات سوگواري امام حسين (ع ) بوده كه در منازل خويش و يا اماكن عمومي مانند سرزمين منا و... اقدام به برگزاري مي كردند.
علماي بزرگوار شيعه نيز همواره بر اين مهم اهتمام جدي داشته و همچون عموم مردم در مجالسي كه به منظور بزرگداشت ياد امام حسين (ع ) برگزار مي شده حضور يافته و بهره معنوي مي بردند و قطعا يكي از راهها و رموز موفقيت آنان عشق و محبت به اهلبيت پيامبر و گرامي داشت ياد امامان و حضور در مجالس آنان بوده و مي باشد.
امام خميني (ره ) كه شخصيتي جامع و داراي ابعاد گوناگون ديني اخلاقي اجتماعي و سياسي بود يكي از ارادتمندان و دوستداران راستين خاندان پيامبر اسلام به شمار مي رفت و با آنكه مشكلات و مصائب سخت و حتي شهادت فرزند گرانقدرش براي ايشان قابل تحمل بود ولي ذكر مصائب امام حسين ايشان را بي تاب و متاثر و منقلب ساخته و اشك از گونه هايش جاري مي شد.
حجت الاسلام علي دواني به نقل از حجت الاسلام حاج سيدمحمد كوثري مداح و ذاكر اهلبيت نقل مي كند كه پس از شهادت مرحوم حاج آقا مصطفي فرزند ارشد امام وارد نجف اشرف شدم رفقا گفتند : خوب به موقع آمدي امام را درياب كه هر چه ما كرده ايم در مصيبت حاج آقا مصطفي گريه كنند از عهده برنيامده ايم مگر تو كاري بكني من خدمت امام رسيدم و عرض كردم اجازه مي دهيد ذكر مصيبتي بكنم امام اجازه دادند هر چه نام مرحوم آقا مصطفي را بردم تا با آهنگ حزين امام را منقلب كنم كه در عزاي پسر اشك بريزند امام تغيير حال پيدا نكردند و همچنان ساكت و آرام بودند ولي همين كه نام حضرت علي اكبر ـ عليه السلام ـ را بردم هنگامه شد امام چنان گريستند كه قابل وصف نبود2.
همچنين ايشان نقل مي كند : اغلب ما در تلويزيون ديده ايم كه در مجلس ختم استاد شهيد مطهري كه از طرف امام در مدرسه فيضيه برگزار شد و خود امام هم كه آن موقع در قم بودند حضور داشتند سخنراني كه در كنار ايشان ايستاده بود و آنهمه در مورد شخصيت آيت الله مطهري شاگرد برازنده و پاره تن امام و شهادت ايشان سخن گفت امام با كمال آرامش گوش مي دادند ولي همين كه سخنران به ذكر مصيبت اهلبيت رسيد امام منقلب شدند و دستمال از جيب درآوردند و به صورت گرفتند و گريستند3.
عشق و علاقه امام به اهل بيت قابل توصيف نيست . ايشان چنان عاشق خاندان پيامبر بود كه با شنيدن صداي يا حسين بي اختيار اشك از ديدگانش جاري مي شد و احترام ماه محرم و انجام اعمال خاص اين ماه در برنامه هاي عادي خود تغييراتي ايجاد مي كرد از جمله زمان مطالعه گزارشها را به وقت ديگري موكول مي نمود. حجت الاسلام والمسلمين محتشمي نقل مي كند : از جمله حوادثي كه در فرانسه اتفاق افتاد اين بود كه روز اول محرم طبق معمول وقتي گزارشها را برديم خدمت امام ديديم ايشان در اتاق قدم مي زنند و با تسبيح ذكري مي گويند و مشخص شد كه امام زيارت عاشورا مي خوانند گفتني است كه حضرت امام در سالهاي گذشته در نجف صبح زود به حرم مطهر حضرت علي (ع ) مشرف مي شدند و زيارت عاشورا را مي خواندند اينجا نيز همان عمل را تكرار مي كنند. امام تذكر دادند كه از اين به بعد در اين ساعت گزارشها را نياورند زيرا در اين ساعت مشغول خواندن زيارت عاشورا هستند . لذا در اين وقت مطالعه گزارشها را عوض نمودند4.
امام آنچنان دلباخته و مشتاق و شيفته سيدالشهدا و اهل بيت بود كه در دوران تبعيد در نجف براي درك تمام زيارتهاي مخصوصه امام حسين (ع ) به كربلا مشرف مي شدند با آنكه زيارتهاي مخصوص امام حسين (ع ) زياد است عاشورا اربعين عرفه نيمه شعبان و ماه رجب از زيارتهاي مخصوص حضرت سيدالشهدا است ايشان خيلي اهتمام داشت كه براي اين زيارتها از نجف به كربلا بروند. در حاليكه فاصله اين دو شهر حدود سيزده فرسخ است . امام براي هر يك از اين زيارتهاي مخصوصه اين فاصله را طي مي كردند.
امام خميني حتي در زماني كه در پاريس اقامت داشت مقيد بود كه در ماه محرم مجلس عزاي امام حسين (ع ) برقرار نمايد. خانم دباغ نقل مي كند : روز تاسوعا بود كه حضرت امام آقاي اشراقي را مامور كردند كه به آقاي محتشمي بگويد كه در ساعت يازده صبح آماده باشند كه امروز بايد روضه بخوانند آقاي محتشمي به آقاي اشراقي گفت كه به امام بفرماييد من دراين جو آماده روضه خواني نيستم (چون اين قضيه در پاريس اتفاق افتاده است .) اما امام در جواب فرمودند : اتفاقا من مي خواهم روضه سنتي كه در ايران مي خوانيد بخوانيد خود را آماده كردم . امام در راس ساعت يازده تشريف آوردند بسيار محزون بودند و اشاره فرمودند كه روضه بخوانيد در حالي كه خبرنگاران خارجي مشغول ضبط اين مجلس بودند ايشان روضه را شروع كردند و امام هم از همان ابتدا گريه را آغاز كردند5.
در اين اهتمام و تاكيدات بزرگان نسبت به سوگواري و عزاداري سيدالشهدا نكته مهمي نهفته است كه آن را فراتر از امور فردي و عاطفي قرار مي دهد و آن آثار رواني اجتماعي و سياسي اين عزاداري هاست . و امام خميني در بيانات مختلف خود به آنها پرداخته اند كه در اينجا به برخي از آنها اشاره مي شود :
.1 حفظ و احياي اسلام : پيامبر اسلام (ص ) با بعثت خود تحولات فرهنگي و اجتماعي و سياسي چشمگيري را در ميان ملل جهان به وجود آورد. و به عنوان پيامبر خاتم دين اسلام را به جهانيان معرفي كرد و در اين راه موفقيتهاي بسياري بدست آورد و در مدت كوتاهي توانست انسانهاي بسياري را به اسلام جذب نمايد.
متاسفانه پس از رحلت ايشان بار ديگر جامعه اسلامي به گذشته جاهليت بازگشت كرد و ارزشها به ضد ارزش تبديل شد و اسلام به گونه وارونه معرفي گرديد. به گونه اي كه در بسياري موارد فقط ظاهر و پوسته اي از اسلام باقيمانده . در اين شرايط امام حسين (ع ) به منظور احياي مجدد اسلام و ارزشهاي ديني اقدام به قيام عليه يزيديان نمود. و عزاداري براي امام حسين نيز در اين راستا قرار دارد.
« سيدالشهدا هم كه كشته شد نه اينكه رفتند يك ثوابي ببرند. ثواب براي او خيلي مطرح نبود رفت كه اين مكتب را نجاتش بدهد. اسلام را پيشرفت بدهد. اسلام را زنده كند. شما هم كه داريد نوحه خواني مي كنيد حرف مي زنيد خطبه مي خوانيد نوحه مي خوانيد مردم را به گريه وادار مي كنيد مردم هم كه گريه مي كنند همه روي اين مقصد باشد كه اين اسلام را ما مي خواهيم با همين هياهو حفظش كنيم . » 6
.2 حفظ نهضت امام حسين (ع ) :
در روايات ائمه معصومين (ع ) در بيان گريه نمودن بر سيدالشهدا فضايل و آثار بسياري وارد شده است از جمله روايت « ... و من بكي اوا بكي واحدا فله الجنه و من تباكي فله الجنه » .7 امام خميني با اشاره به اين روايت در تحليل و توضيح آن مي فرمايند : « گريه كردن بر شهيد نگه داشتن زنده نگه داشتن نهضت است . اينكه در روايت هست كه كسي كه گريه بكند يا بگرياند يا به صورت گريه دار خودش را بكند اين جزايش بهشت است . اين براي اين است كه حتي آني كه با صورت گريه دار خودش را صورتش را يك حال حزن به خودش مي دهد و صورت گريه دار به خودش مي دهد اين نهضت را دارد حفظ مي كند اين نهضت امام حسين سلام الله عليه را حفظ مي كند8.
يكي از راههاييكه موجب تحقق آن اهداف و حفظ مكتب سيدالشهدا شد. برگزاري جلسات عزا براي آن حضرت در طول تاريخ تشيع است كه گاهي در بدترين و سخترين شرايط از برگزاري مجالس سوگواري همچون دوران اختناق رضاخاني دريغ نكردند.
« روضه سيدالشهدا براي حفظ مكتب سيدالشهدا است . آن كساني كه مي گويند روضه سيدالشهدا را نخوانيد اصلا نمي فهمند مكتب سيدالشهدا چه بوده و نمي دانند يعني چه اين گريه ها و اين روضه ها حفظ كرده اين مكتب را. الان هزار و چهار صد سال است كه با اين منبرها و با اين روضه ها و با اين مصيبتها و با اين سينه زني ها ما را حفظ كرده اند. تا حالا آورده اند اسلام رالله امام حسين نجات داد اسلام را ما براي يك آدمي كه نجات داد اسلام را و رفته كشته شده هي سكوت كنيم ما هر روز بايد گريه كنيم ما هر روز بايد منبر برويم براي حفظ اين مكتب براي حفظ اين نهضت ها اين نهضت ها مرهون امام حسين سلام الله عليه هست 9. »
.3 بسيج ملت : هيچ حادثه و واقعه اي در جهان به مانند نهضت امام حسين (ع ) وجود ندارد كه تمامي ملت را يكپارچه و منسجم در كنار هم قرار دهد. عظمت وبزرگي قيام اباعبدالله (ع ) به گونه اي است كه تمامي شيعيان را حدود 14 قرن در كنار هم بسيج كرده است . و يكي از اثرات مجالس عزاداري امام حسين همين انسجام و يكپارچگي است كه هر ساله ميان شيعيان بوجود مي آيد و در دوران انقلاب اسلامي نيز اجتماعات روز تاسوعا و عاشورا در سال 57 اثرات خود را در پيشبرد نهضت به خوبي بروز داد.
امام خميني (ره ) در بيان اين اثر در مجالس امام حسين (ع ) ميفرمايد : « شما انگيزه اين گريه و اجتماع در مجالس روضه را خيال نكنيد كه فقط اين است : كه ما گريه كنيم براي سيدالشهدا نه سيدالشهدا احتياج به اين گريه ها دارد و نه اين گريه خودش في نفسه يك كاري از آن مي آيد لكن اين مجلس ها مردم را همچو مجتمع مي كنند و يك وجهه مي دهند سي ميليون سي و پنج ميليون جمعيت در دو ماه محرم و خصوصا دهه عاشورا يك وجهه طرف يك راه مي روند بيخود بعضي از ائمه ما نمي فرمايند كه براي من در منابر روضه بخوانند. بيخود نمي گويند ائمه ما به اينكه هر كس كه بگريد بگرياند يا صورت گريه گريه كردن به خودش بگيرد اجرش فلان و فلان است . مساله مساله گريه نيست مساله مساله تباكي نيست مساله مساله سياسي است كه ائمه ما با همان ديد الهي كه داشتند مي خواستند كه اين ملت ها را با هم بسيج كنند و يكپارچه كنند از راههاي مختلف اينها را يكپارچه كنند تا آسيب پذير نباشد10.
در پايان اين نوشتار بايد به نكته مهمي اشاره كرد تا مورد توجه تمامي سخنرانان مداحان و عزاداران و دست اندركاران هيئات وگروههاي مذهبي قرار گيرد و آن اينكه همانگونه كه سرور آزادگان جهان حضرت سيدالشهدا(ع ) براي احياي اسلام واقعي و زدودن انحرافات و بدعتها قيام كرد و عليه منكرات و مفاسد و مظالم مبارزه نمود مجالس عزاداري و سوگواري آن حضرت نيز بايد به دور از هرگونه بدعت رفتارهاي به دور از شئون اسلامي و سخنان و اشعار سست و بي پايه و شرك آلود باشد. در اينصورت است كه اين مجالس مورد رضايت آن حضرت قرار مي گيرد و داراي آثار تربيتي رواني و سياسي فوق خواهد بود. امام خميني در بيانات خويش اين مهم را متذكر شدند و مي فرمايند : « تكليف آقايان است روضه بخوانند. تكليف مردم است دسته هاي شكوهمند بيرون بياورند. دسته هاي سينه زن شكوهمند. البته از چيزهايي كه بر خلاف مثلا چه هست از آنها پرهيز كنند . » 11
پاورقي :
.1 تبيان دفتر سوم ص .88
.2 پا به پاي آفتاب ج 3 ص .106
.3 همان
.4 پاسدار انقلاب ش 13 ص .43
.5 زن روز ش 954 بهمن 1362 ص .8
.6 صحيفه امام ج 8 ص 529
.7 بحارالانوار ج 44 ص .288
.8 صحيفه امام ج 10 ص .314
.9 همان ج 8 ص .528
.10 تبيان . دفتر سوم . ص .66
.11 تبيان دفتر سوم . ص 88
حضرت امام خميني :
سيدالشهدا هم كه كشته شد نه اينكه رفتند يك ثوابي ببرند. ثواب براي او خيلي مطرح نبود رفت كه اين مكتب را نجاتش بدهد اسلام را پيشرفت بدهد اسلام را زنده كند. شما هم كه داريد نوحه خواني مي كنيد حرف مي زنيد خطبه مي خوانيد نوحه مي خوانيد مردم را به گريه وادار مي كنيد مردم هم كه گريه مي كنند همه روي اين مقصد باشد كه اين اسلام را ما مي خواهيم با همين هياهو حفظش كنيم
حضرت امام خميني :
روضه سيد الشهدا براي حفظ مكتب سيد الشهدا است . آن كساني كه مي گويند روضه سيد الشهدا را نخوانيد اصلا نمي فهمند مكتب سيد الشهدا چه بوده و نمي دانند يعني چه نمي دانند اين گريه ها و اين روضه ها حفظ كرده اين مكتب را.
همانگونه كه سرور آزادگان جهان حضرت سيدالشهدا(ع ) براي احياي اسلام واقعي و زدودن انحرافات و بدعتها قيام كرد و عليه منكرات و مفاسد و مظالم مبارزه نمود مجالس عزا و سوگواري آن حضرت نيز بايد به دور از هر گونه بدعت رفتارهاي به دور از شئون اسلامي و سخنان و اشعار سست و بي پايه و شرك آلود باشد.