بحران آذربايجان
113
چهارشنبه 19 تير
دكتر جاويد استاندار آذربايجان ديروز گزارش سفر خود را كه به طهران نموده بود در ضمن نطقي كه با راديو منتشر شد داد. اين نطق بسيار مفصل كه لحن آن نسبت به لحن نطق هاي ساير ليدرهاي دموكرات ملايم تر بود چندان چيز تازه نداشت كه قابل ذكر باشد. در نطق از مساعدت آقاي قوام السلطنه درباره آذربايجان و آزاديخواهي وي قدرداني شده است . همچنين دكتر جاويد در نطق خود از ابراز احساسات آزاديخواهان طهران درباره وي كه حقيقتا احساساتي بوده است كه درباره آذربايجان و نهضت ملي آن ابراز گرديده است صحبت مي نمايد.
بعد از آن استاندار از خدماتي كه به انجام دادن آنها در طهران موفق شده است صحبت به ميان آورده و اين نكته را كه در انجام اين خدمات كه راجع به اهالي آذربايجان بود وزارتخانه ها و اداره هاي مربوط حسن نيت به خرج داده و به سرعت در عمل قائل شده اند تذكر داد. احتياجات لازم آذربايجان را دكتر جاويد به آقاي قوام السلطنه گفته و رفع نمودن فوري آنها را از رئيس الوزرا خواسته است : شروع به كشيدن راه آهن ميانه تبريز; قرض براي آبادي شهرهاي آذربايجان ; پرداخت نمودن بانك ملي 15 مليون طلب مردم آذربايجان ; كمك به امور زراعي در آذربايجان ; تامين مصرف قماش و سيگار آذربايجان .
در انجام دادن خواهش هاي فوق اغلب حسن نيت نشان داده شده است . علاوه بر آن دويست و هفتاد صندوق دوا به آذربايجان فرستاده شد. براي تعمير خطوط تلگراف دو كاميون در تحت اداره تلگراف آذربايجان گذاشته شده است . دو تا تراكتور در تحت اختيار اداره فلاحت آذربايجان گذاشته گرديده و دواهاي سمي براي مبارزه با آفات نباتي به آذربايجان ارسال شده است . درخواست هايي راجع به قماش و سيگار قبول شده 320 بار قماش و 14 مليون سيگار به آذربايجان حمل گرديد.
دكتر جاويد به ملاقات خود با شاه هم اشاره مي نمايد. اعليحضرت مبلغ يك ميليون تومان براي ساختن سد آب در تبريز عطا نمود. دكتر هم ژنرال دانشيان كاويان و كبيري را به شاه از دور معرفي نمود و وطن پرستي و كفايت ايشان را پيش شاه ستوده است . در نطق خود آقاي دكتر جاويد از خاينين آذربايجان كه از خيانت دست بردار نشده و از افترا بستن مضايقه نمي نمايند سخن به ميان آورده مخصوصا نام امير نصرت اسكندري و آقا بزرگ ابراهيمي را بر زبان آورد. آقاي دكتر تاكيد نمود براي افكار مرتجعانه اين جور خائن ها در آذربايجان ديگر محل نخواهد بود. از موافقت نامه اخير هم آقاي دكتر صحبت نموده و اظهار كرد كه بايد آن را به موقع اجرا بگذاريم و با اجرا نمودن آن ثابت نمائيم كه ما طالب تجزيه ايران نيستيم و ما مي خواهيم ضامن برقراري آزادي در تمام مملكت باشيم .
نطق دكتر جاويد روي هم رفته نطق خوب و وافي به مقصود بود. يك نكته كه جلب توجه مي نمود اين بودكه دائما در اين نطق موافقت با قوام السلطنه و ادامه وضع فعلي موقوف شده است به ادامه وضع فعلي قوام كه همراهي با آزاديخواهان و مخالفت با مرتجعين است .
لحن نطق اگر چه غيرخاضعانه و تا اندازه اي تند نسبت به قوام السلطنه است ; اما بي ادبانه هم نيست و شايد مودب بودن نطق تا اندازه اي به علت مقام رسمي ناطق بوده باشد. بدگويي نسبت به اشخاص معين با ذكر اسم كه عمده نقطه ضعف نطق است بايد اينجور توجيه بشود كه اخيرا يعني از هشت نه سال به اين طرف بدگويي و بلكه فحش در حق اشخاص با بردن نام آنها در ضمن نطق حتي در ميان رجال و سياسيون بزرگ خارجه هم معمول گرديده است . روزولت و چرچيل و استالين از رجالي هستند كه از اين قبيل ضعف ها در نطق ها و شايد نوشته هاي آنها مي توان پيدا نمود. آقاي دكتر جاويد تبعيت از مد روز نموده اند.
بر عليه محتكرين در شماره ديروز روزنامه آذربايجان ]ضد[مقاله اي درج شده بود. اين مقاله كه پر از تهديد بر مي خواهند ملت را در مضيقه بياندازند بود ]بود كه [كساني لابد جز تدابير لازمه است كه حكومت براي جلوگيري از ترقي قيمت ها اتخاذ آنها را در نظر گرفته است . در اين مقاله ضمنا به تجار و سرمايه داران منت گذاشته شده است كه با مانع شدن از تجارت و قطع كردي (اعتبار) از ورشكستي تجار جلوگيري شده است . اين منت گذاري مبتني بر منطق عجيب در موقع صحبت خصوصي هم از طرف بعضي از زمامداران امور حكومت به عمل آمده است .
حاجي ميرزا علي اكبر صدقياني كه از چندين جهت مابين تجار شخص اول است از اين منطق اقتصادي متاثر و بلكه مكدر شده بود و جواب استدلال كننده را با يك سكوت كه ابدا دليل رضا نبوده است داده بود.
در گرمسار و ورامين و سمنان اغتشاشاتي به وقوع رسيده . دولت در آن سه محل اعلان حكومت نظامي داده است . بنا به راديوي تركيه منشا اغتشاش ها اختلافات حزبي اهالي محل هاي سه گانه بوده است .
پنجشنبه 20 تير
راديوهاي خارجي اطلاع مي دهند كه مذاكرات ما بين دولت ايران و حزب دموكرات كردستان به نتيجه نرسيده و منقطع گرديده است .
روابط دولت قوام السلطنه با احزاب دست چپ و روزنامه هاي آنها به اندازه سابق صميمي نيست . حتي روزنامه ايران ما كه رسما در حزب توده داخل نيست ولي در دست چپ بودن و دشمني با انگليس از روزنامه هاي توده عقب تر نيست در موقع توقيف سپهر وزير پيشه و هنر اعتراض به دولت نموده و آن را غيرقانوني معرفي مي نمايد. در صورتي كه احزاب دست چپ و روزنامه هاي آنها نوعا از طرفداران قوام السلطنه بودند.
تشكيل حزب دموكرات ايران و رويه اي كه دولت در حمايت از آن حزب پيش گرفته و بر آن يك جنبه دولتي و انحصار اداره سياست مملكت داده است شايد علت اين تغيير عقيده روزنامه هاي دست چپ و به قول خودشان آزاديخواه باشد.
