بحران آذربايجان
112
دولت ايران به نمايندگان انگليس و روس و آمريكا و چين و فرانسه يادداشت فرستاده و گفته است كه ايران آنچه در قوه داشته در راه فيروزي متفقين به عمل آورده است . پس بايد در كنفرانس صلح با آلمان و ژاپون نماينده داشته باشد.
اين تشبث ايران براي شركت در مذاكرات صلح شبيه تشبثاتي است كه در موقع عقد قراردادهاي صلح جنگ بين المللي اولي به عمل آورد و نمايندگاني به پاريس فرستاد و چون در جنگ بين المللي اولي دولت ايران رسما بي طرفي خود را اعلام نموده بود دول به قبول نمايندگان ايران در مذاكرات صلح راضي نشدند.
در اين جنگ اگرچه ايران رسما به دول محور اعلان جنگ داده است اما در جنگ عملا شركت نكرده است و حال آنكه بنابر آن شده است كه دولي كه عملا در جنگ شركت نموده اند در كنفرانس صلح شركت خواهند نمود. لذا ظن قريب به يقين بر اين است كه خواهش ايران از طرف دول معظمه پذيرفته نخواهد گرديد.
سه شنبه 18 تير
امروز براي خانواده ما يك روز انديشه و تشويش بود. آقاي حاجي ميرزا خليل آقا مجتهد كه مدتي است مريض و بستري هستند با تصويب دكتر لم رئيس مريضخانه آمريكايي بنا شد در مريض خانه معالجه و بعد از چند روز كه تقويت مزاج به عمل آمد عمل جراحي اجرا بشود.
روز گذشته آقاي مجتهد را با اوتومبيل مريض خانه بردند و در آنجا در يك اطاق مخصوص با يك نفر پرستار از كسان خودشان جا داده شدند. پرستاران خود مريض خانه هم مواظبت كامل داشتند. متاسفانه همان روز تلگرافي از طهران رسيده و دكتر لم را به طهران احضار نموده اند. دكتر لم هم كه طبيب و جراح منحصر بفرد مريض خانه است مجبور شده است مريض هاي خود را همان طور گذاشته . به طرف طهران حركت نمايد. چون مدت غيبت وي معلوم نبود بنا شد كه آقاي مجتهد را از مريض خانه آمريكايي عودت داده و از اطباي معروف و جراحان يك عده را دعوت نمايند تا در خصوص عمل يا عدم آن شور نمايند. امروز ايشان از مريض خانه عودت فردا يا پس فردا از اطبا دعوت به عمل خواهد آمد.
مريض خانه آمريكايي يك موسسه بسيار مفيدي است كه به درد مردم خيلي مي خورد. ديروز كه من آنجا بودم بعضي قسمت هاي آن را تماشا نمودم . عقيده دكتر مجتهدي بر آن است كه با وجود اينكه از بناي آن بيشتر از پنجاه سال گذشته است مع هذا در تبريز بنايي به اين خوبي و توافق با مقصود ساخته نشده است . در صورتي كه چندين بناي معظم تر از اين مريض خانه ساخته شده است . انتظام امور مريض خانه هم بسيار عالي است . مريض خانه آمريكايي از طرف روس ها با نظر مخالفت نگاه مي شود. در زمان پهلوي هم با موسسات آمريكايي سو معامله مي شد. حكومت فعلي آذربايجان هم براي خوش آيند روس ها نظر مساعد به چيزهاي آمريكايي ندارد.
در وضع كارهاي دولتي در آذربايجان تغييري مشاهده نمي شود. روزنامه هاي دست راست و حتي بي طرف كمافي السابق در تبريز ديده نمي شوند. شنيده ام كه روزنامه هاي اشخاص را كه از طهران مي آورند به صاحبانش نمي رسانند بين روساي بعضي از ادارات تقسيم مي شود. معلوم مي گردد كه در نظر آقايان هم روزنامه هاي خودشان خواندني نيست .
عمده سعي و كوشش اولياي امور درباره فرقه و تقويت آن معطوف است . در روزنامه آذربايجان اطلاع داده شده است كه كنگره جوانان دموكرات در تبريز منعقد خواهد شد. در مقابل اين فعاليت هاي حزبي در طهران هم تبليغات رسمي براي حزب دموكرات ايران ادامه دارد.
تلگراف دو نفر از خوانين بختياري را كه به قوام السلطنه مخابره نموده بودند راديوي طهران نشر نمود. در تلگراف اظهار تمايل به حزب دموكرات ايران و عرض اخلاص و احترام به شخص جناب آقاي نخست وزير به جا آورده شده بود.
امروز آقاي غلامرضا خان مسعود با طياره از طهران وارد شد. از جمله اطلاعاتي كه از مشاراليه كسب شد اين بود كه خبر توقيف بيات و شيخ حسين لنكراني كه چندي قبل شايع شده بود و گويا بعضي از جرايد طهران هم اطلاع داده بود صحت نداشته است . در طهران تشبثات مهاجرين آذربايجاني كه دارايي آنها مصادره شده است به جايي نرسيده است .
امروز طياره دوبار وارد تبريز گرديد. يك دفعه قبل از ظهر و يك دفعه هم بعدازظهر. با طياره اولي قاضي محمد پيشواي كرد وارد گرديد ولي از نتيجه مذاكرات وي با دولت خبري نيست . شايد بعد از چند روز ديگر آقاي مظفر فيروز به مهاباد رفته و موافقت نامه هم با قاضي محمد امضا نمايد.
امروز آقاي دكتر جاويد در راديو نطقي به عنوان گزارش از مسافرت خود به طهران ادا نمود. نطق را نشنيدم كه چه گفته است . بعد از روي روزنامه آذربايجان كه لابد متن آن را منتشر خواهد نمود اگر چيز قابل نقلي داشته باشد نقل مي نمايم .
مجلس ادبي امروز در منزل آقاي حاجي محمد آقا نخجواني منعقد گرديد. آقاي نخجواني از اشخاص برجسته تبريز بلكه آذربايجان هستند. از افراد جليه اهل ذوق مي باشند. علاوه بر كتابخانه ي ذي قيمتي كه در آذربايجان بي نظير است . كولكسيون هاي متعدد دارد. از جمله مقدار معتدبهي سكه هاي قديمي جمع آوري نموده اند كه تاريخ بعضي از آنها از سه هزار سال بيشتر است . طرفه عبارت بود از يك قصيده از ناصرخسرو كه آقاي قاضي قرائت نمود و در اطراف بعضي نكات مذهبي كه در قصيده بود صحبت شد.
