بحران آذربايجان
110
پنجشنبه 13 تير
دكتر جاويد وارد گرديد. قريب پنجاه و اتوموبيل تا باسمنج به استقبال رفته بود. در باسمنج از مستقبلين پذيرايي به عمل آمده و به طرف شهر حركت كرده اند. در اول شهر در باغ نزول نموده و در آنجا هم نطق و پذيرايي رسمي به عمل آمده به انجمن ايالتي رهسپار گشته اند. در مسير استاندار جديد عده زيادي از اهل شهر براي تماشا جمع شده بودند و در فاصله سرباز ايستاده و در دست بعضي ها بيدق بود. اين قسم والي هم براي آذربايجان نوبر است تا در نتيجه چه آثاري داشته باشد.
راديوي طهران خبر داده است كه دكتر جاويد از بنگاه آبياري كه گويا از شعبات وزارت كشاورزي است يك نفر مهندس خواسته است كه در بناي سد آب تبريز كه از يك ميليون عطيه شاه بناست درست بشود استخدام بشود. آن بنگاه هم مهندس تشكري را معين نموده است كه به همراهي دكتر جاويد به آذربايجان حركت كرده است و شايد جزو ملتزمين ركاب دكتر جاويد امروز وارد گرديده است . چهار ماشين از طهران آمده است .
اشرف پهلوي خواهر شاه وارد مسكو گرديده است . هم در حين ورود و هم بعد از آن پذيرايي محترمانه از وي به عمل آمده است . اشرف پهلوي كوچكتر از شمس پهلوي است . چند سال قبل بنگاهي براي اعانه فقرا تاسيس نموده بود كه رئيس مدير آن سرلشكر جهانباني بود. حالا اين ديدار رسمي از مسكو به چه قضيه اي مربوط است معلوم نيست . ممكن است كه خانواده پهلوي كه قوام السلطنه را دشمن بي امان خود فرض مي كند براي جلب حمايت روس ها در مقابل قوام اين قبيل تشبثات به عقلشان رسيده است . عكس قضيه هم ممكن است . روس ها براي حاضر داشتن نعم البدل در دم دست مي خواهند از خانواده سلطنتي جذب قلوب نمايند تا قوام تكليف خود را در اطاعت از اوامر مافوق به خوبي درك نمايد. به موجب خبري كه شب منتشر شد وزير پيشه و هنر احمد سپهر به امر رئيس الوزرا توقيف گرديد. علت توقيف معلوم نيست فقط همينقدر معلوم است كه مشاراليه شب گذشته با آقاي قوام ملاقات نموده و مدتي با وي مشغول مذاكره بوده است .
جمعه 14 تير
امروز دكتر جاويد در عمارت عالي قاپو رسما از واردين پذيرايي مي نمود. از هر طبقه به ديدن مشاراليه مي رفتند. چاي و شيريني هم در دستگاه بوده است . وزرا و يا روساي دولتي به ديدن والي جديد آمده بودند. ظاهرا آقاي ثقه الاسلام هم از كنندگان بوده است . از علما كسي ديگر را نمي دانم ]ار[جمله ديد كه رفته باشد.
سرلشكر رزم آرا كه چندي پيش به جاي سرلشكر شاه بختي فرمانده قواي نظامي دولت پرستان شده بود به موجب خبر راديو به رياست ستاد منصوب گرديده است . رئيس ستاد جديد اعلاميه اي منتشر نموده و از افسران فراري درخواست نموده كه حاضر شده و هر شكايتي دارند شرح بدهند تا در رفع شكايات اقدام بشود. در زمان رياست وزراي صدرالاشراف مقارن شروع اختلالات در نواحي مختلفه آذربايجان از قبيل ليقوان و عجمي و غيره در خراسان هم چند نفر از صاحب منصبان ناگهان عصيان نموده ماشين دولتي را به دست آورده سوار شده و يك دسته از ژاندارم ها را خلع نمودند و مقصودشان اين بود كه خودشان را به تراكمه ملحق نمايند و با همراهي تراكمه كه در حال تمرد بودند بر قواي دولتي حمله نمايند. در بين راه اين صاحب منصبان فراري با ژاندارم ها تصادم نموده و چند نفرشان مقتول و مابقي پراكنده و پريشان گرديدند. سرگرد ميلانيان و سرهنگ نوايي از آن جمله بودند كه بعدها وارد خدمت حكومت ملي آذربايجان گرديدند. غير از صاحب منصبان مذكور در فوق عده اي هم از خدمت دولت فرار نموده يا به حكومت ملي آذربايجان التحاق نموده اند يا هنوز هم متواري هستند. سرتيپ پناهيان كه فعلا گويا رئيس ستاد در آذربايجان است وي هم يكي از افسران فراري است .
حالا كه قوام السلطنه يك پولتيك متمايل به طرف چپ تعقيب مي نمايد و سرتيپ رزم آرا را كه معلوم مي شود نسبت به ساير همقطارهايش آزاديخواه تر است رئيس ستاد كرده است يكي از لوازم همان پولتيك آزاديخواهي و دست چپ بازي استمالت و جلب اين افسران وظيفه شناس و وطن پرست بايد باشد كه در سر بعضي دلخوري هايي كه از روساي خود داشتند در بحراني ترين مواقع مختلف پست خود را خالي نموده و به دشمنان تماميت ارضي وطن ملحق شده و با وي جنگيده اند.
آقاي دكتر جاويد از جمله كارهايي كه به اين زودي مي خواهد عمل بكند فراهم آوردن مقدمات شروع به امتداد دادن خط آهن ميانه تا تبريز مي باشد. گويا مي خواهند از تبريز شروع نمايند.
خبر توقيف سپهر وزير پيشه و هنر را راديوي طهران رسما منتشر نمود. علت توقيف را اينطور توضيح كرد كه آقاي مورخ الدوله سپهر عوض اينكه به كارهاي مربوط به وزارت خود مشغول باشد به تحريك و دسيسه بر عليه دولت مشغول بود. حتي اغلب در وزارتخانه هم حاضر نمي شد. از آن جهت به امر رئيس محترم دولت بازداشت گرديد. ترقي محسوسي كه در ادبيات علت تراشي براي توقيف هاي سياسي به نظر مي رسد علاوه شدن گناه عدم اشتغال به كارهاي وزارت محوله وحاضر نگرديدن در وزارتخانه مي باشد.
مراجعت طهران رفته ها ادامه دارد. با طياره امروزي چند نفر مراجعت نمودند. ازجمله شمس الدين مجتهدي و ميرزالطفعلي نوبخت و خانواده جوادي مي باشد.
شنبه 15 تير
عده اي از علما به ديدن استاندار رفته اند. آقاي حاجي ميرزا باقر آقاقاضي ; حاجي ميرزا علي آقا امام جمعه ; حاجي ميرزا علي اصغر آقا شيخ الاسلام با هم رفته اند. آقاي حاجي ميرزا خليل آقا مجتهد هم به جهت اينكه مريض هستند و نمي توانسته اند به ديدن بروند مكتوبي به دكتر جاويد نوشته اند.
روزنامه ديلي اكسپرس از مخبر خود در طهران خبري دريافت كرده است كه به موجب آن قوام السلطنه به سختي مريض است و پني سيلين بر وي انژكسيون مي شود. اين خبر كه از جاي ديگري شنيده نشده است اگر صحيح باشد : توارد خاطرين تشكيل خواهد داد با ناخوشي آقاي پيشه وري كه واقعا چند روز است كه مريض است و در اجتماعات حاضر نمي شود.
امروز برخورداريان رئيس جديد بانك ملي به بانك آمده و اعضاي بانك به وي معرفي گرديده اند. قبلا آقاي الهامي با آقاي فروغ به گراند هوتل رفته و رئيس بانك را برداشته به بانك برده اند. از صحبت هاي برخورداريان چنين برمي آيد كه ابتهاج مديركل بانك ملي ايران متوقع است كه عايدات دولتي در بانك ملي جمع بشود تا صدي هفتاد و پنج آن در آذربايجان مصرف بشود و مابقي به دولت مركزي تحويل گردد; در صورتي كه براي اين كار زمامداران امور آذربايجان بانك آذربايجان را در نظر گرفته اند. از آن طرف هم معلوم نيست كه بانك ملي پرداخت نمودن مطالبات اشخاص را به حل اختلاف مذكور منوط خواهد نمود يا نه .
مالكين هم كه در اثر تصويب قانون بهره هم مالكيتشان متزلزل و هم عايداتشان كمتر از نصف شده است بعضي تشبثات ضعيفه مي كنند. در اثر مراجعه آنها به انجمن ايالتي يك مجلسي از چند نفر از روساي ادارات در ايالت تشكيل گرديده بود. گويا با حضور دكتر جاويد بعد از مذاكرات زياد بنا شده است كه موضوع در يك كومسيوني در تحت رياست آقاي رسولي وزير سابق اقتصاد رسيدگي و حل بشود. آقاي رسولي كه فعلا رئيس اقتصاد است ; اگر چه شخص نسبتا قابل است ; اما براي رسيدگي در مساله اي به اين اهميت صلاحيت داشته باشد محل ترديد است .
