بحران آذربايجان
قسمت 109 دوشنبه 10 تير
خبري از راديو تركيه شنيدم كه خيلي اسباب تفكر و تاثر من گرديد. خبر اين بود كه دولت روسيه تصميم گرفته است به جرم اينكه اهالي كريمه در اثناي جنگ خوب رفتار نكرده اند آنها را كوچانيده در جاي ديگري اسكان نمايد. اهالي اصلي كريمه مسلمان ها هستند. باغچه سراي كه قرآن هاي چاپ آنجا در ايران مشهور است از شهرهاي كريمه است . خيال مي كنم كه روس ها به اين بهانه مي خواهند نسل ترك و مسلمان را از آنجا قطع نمايند و آنجا را خالصا روس نشين بكنند و به اصطلاح كريمه را (اسلاويزه ) نمايند و گويا صداي اعتراضي هم از دنياي متمدن بر عليه اين تدبير غيرعادلانه بلند نشده است . حال و وضع مسلمانان كريمه با وضع يهوديان آلمان كه جنگ عالمگير دويم تقريبا بخاطر آنها در گرفت اگر مقايسه نشود خيلي از نكات در آن جلب توجه مي نمايد.
دكتر جاويد به طرف آذربايجان حركت نموده است وظاهرا اول در زنجان توقف خواهد نمود و مسافرت وي با اوتوموبيل است . گويا در ميانه هم توقف خواهد نمود.
سه شنبه 11 تير
امروز خبر تجربه بومب آتومي توسط راديوها نشر گرديد. واقع است به ]آرام [اين تجربه در بي تيني كه در اوقيانوس ساكن عمل آمد. دولت آمريكا نماينده هايي از دول ديگر دعوت نموده بود كه در اثناي تجربه حاضر شده و تجربه را تماشا نمايند.
كشتي هاي زيادي گذاشته شده بود كه اثر بومب آتومي در آنها امتحان بشود. در ميان اين كشتي ها كه قريب شصت فروند بوده است از همه مهمتر ناودا بوده است كه يك كشتي زره پوش ژاپوني مي باشد كه از آن كشتي ها است كه به اصطلاح آكادمي ايران (فرهنگستان ) نبردناو مي گويند.
در اثر انفجار بومب يك روشنايي طلايي رنگ كه در مقابل قرص خورشيد بود ظاهر شده است . ابري كه بر اثر انفجار بلند شده است تا هشت هزار متر رسيده است . تنه كشتي غرق گرديده و يك كشتي ديگر وارونه شده است و چند كشتي ديگر خسارت ديده اند. اما نبرد ناو ناودا غرق نگرديده است از غرايب آن كه درخت هاي خرما كه در جزيره هاي واقعه در ساحت امتحان بودند همه سرپا ايستاده بوده اند و برگ هاي آنها در حال حركت در اثر وزيدن باد مي بوده . حالا به جهت حصول اثرات بومب آتومي كه آن را ظاهرا راديو آكتيويته مي گويند رفتن به محل انفجار ممكن نيست . فقط با طياره از بالاي ساحه تجربه پرواز نموده آثار حاصله را مشاهده نموده اند.
در اينكه بومب آتومي خوب امتحان داده است يا بد مابين اهل فن اختلاف است . قدر مسلم آنست كه آثار آن در خشكي بيشتر از دريا است . متخصصين بحريه انگليس ناودا را نشان داده مي گويند كه غرق نشدن آن كشتي ثابت مي نمايد كه با ايجاد بومب آتومي فايده كشتي هاي بزرگ از بين نرفته است . نتيجه قطعي تجربه بعد از يك ماه معلوم خواهد شد و در اثناي تجربه تلفات جاني از نوع انساني حادث نگرديده است . تجربه بومب آتومي را در تبريز هم صاحبان عقايد مختلفه با علاقه منتظر بودند و لابد هر كسي درباره آن چيزي خواهد داشت كه بگويد.
بانك آذربايجان كه به رياست آقاي فروغ تاسيس گرديده است از همان روز مشغول كار شده است . ولي لازم است كه اساسنامه آن تنظيم بشود; و همچنين لازم بود كه اساسنامه منطبق به قوانين معتبره و رسميه ايران باشد و به ثبت برسد تا به اصطلاح شخصيت حقوقي پيدا بكند. براي انجام همه اينها خود آقاي فروغ مامور گشته است . مشاراليه اساسنامه را تهيه نموده و به تصويب انجمن ايالتي رسانيدند.
بانك داراي يك هيئت مديره خواهد بود و چند نفر هم بازرس خواهد داشت . آقاي حاجي محمدآقا نخجواني و آقا مرتضي خويي از بازرس هاي بانك خواهند بود. امروز در انجمن ايالتي با حضور آقاي فروغ اساسنامه مذاكره و بتصويب رسيد. فقط قضيه ثبت آن مانده است كه رئيس بانك به ثبت خواهد داد. در اين مدت كه بانك آذربايجان مشغول كار شده است مردم عموما اعتبار غيرمنتظري به آن مي نمايند. در مدت سه چهار روز بيشتر از يكصد هزار تومان به بانك جديد پول سپرده اند. شخصيت آقاي فروغ و شهرت درستكاري وي در جلب اين اطمينان عمومي براي بانك آذربايجان مدخليت مهم دارد.
دكتر جاويد هنوز نيامده است وگويا در زنجان است . براي فرمانداري زنجان هم ذكايي كه در مجلس چهاردهم وكيل خلخال بود تعيين شده است . ذكايي از اهل خلخال و جزو دسته اقليت بود كه با اوبستراكسيون كابينه صدر را ممنوع العمل نموده بودند و به عبارت اخري يك آذربايجاني دست چپ مايل به دمكرات ها به حكومت زنجان انتخاب شده است و اين هم خودش يك حد وسط مابين حق تعيين فرماندار از طرف طهران و ملحق بودن خمسه به آذربايجان مي باشد.
امروز مجلس ادبي در منزل ما منعقد گرديد. آقاي حاجي محمدآقا نخجواني كه در مذاكرات اساسنامه بانك حضور داشت نتوانست در جلسه حضور بهم رساند. آقاي فروغ هم قدري دير تشريف آورد. طرفه عبارت بود از قصيده از ناصرخسرو كه آقاي قاضي قرائت نمودند.
چهارشنبه 12 تير
امروز سيم شعبان كه روز ولادت حضرت سيدالشهدا عليه السلام مي باشد. بازار با بيدق ها مزين شده است . در بعضي دكاكين چراغان هم نموده اند. پارچه هاي الوان از سقف بازار آويزان نموده و زينت داده اند.
در تبريز اهل بازار جشن ولادت حضرت سيدالشهدا عليه السلام را بيشتر از ساير ائمه اهميت مي دهند. گويا اين اهميت در جشن ولادت را مقتضاي اهميت دادن به عزاداري ايام محرم مي دانند.
ادارات دولتي بنا نبود كه تعطيل بشود; اما صبح كه اعضاي ادارات در اداره حاضر شدند معلوم گرديد كه تعطيل است و اين قسم عدم انتظار در كار ادارات ارث طهران است و در زمان پهلوي هم از اين تعطيل هاي غيرمنتظره اتفاق مي افتاد. امروز به مناسبت جشن ولادت حضرت سيدالشهدا عليه السلام مجلسي در مدرسه صادقيه كه كتابخانه علوم دينيه در آنجا تاسيس گرديده است بنا بود منعقد بشود. عده اي از علماي شهر هم دعوت شده بودند. متاسفانه به علت وفات آقاي حاجي ميرعبدالله ششكلاني برادر آقاي حاجي ميرحسن خويي امام صادقيه آن مجلس بهم خورد و در مسجد مدرسه ]مدرسه [ صادقيه مجلس ترحيم منعقد گرديد.
