بحران آذربايجان
108
پنجشنبه 6 تير
امروز كه مصادف با روز مبعث حضرت رسول (ص ) است ادارات دولتي تعطيل است . بازار و مغازه ها با بيدق مزين است . در عالي قاپو آقاي دكتر مهتاش فرماندار جديد به مناسبت عيد مبعث از واردين پذيرايي مي نمود.
در مدرسه صادقيه كه از مدارس طلبه علوم دينيه است كتابخانه اي به نام كتابخانه علوم دينيه براي استفاده طلاب و ساير علاقمندان به ديانت تاسيس گرديده است و امروز در حضور جمعي از علما و طلاب مدارس مختلفه افتتاح يافت .
راديوي تركيه اطلاع داد كه كومونيست هاي آذربايجان خواسته اند كه پيشه وري ليدر دمكرات ها را مسموم بنمايند. معلوم نيست كه مراد از كومونيست هاي آذربايجان كي ها هستند. در آذربايجان فرقه اي به نام كومونيست موجود نيست . شايد مراد از كومونيست ها آن عده از طرفداران پيشه وري باشند كه با عقد قرارداد با طهران مخالف هستند. گويا آن عده نوعا از دست چپ هاي دمكرات هستند و بعضي شان هم شايد داراي مذاق كومونيستي باشند.
جمعه 7 تير
امروز باز يك موضوع نطق و نمايش در بين بود. بيدق ستارخان به كوميته شهري حزب دموكرات اعطا شد بر... بيدق آقاي پيشه وري اعطا نمود و در موقع اعطا بيدق كه آن را]به [را حاجي زين العابدين رحيم زاده باكوچي رئيس كوميته شهري حزب دريافت كرد از طرف آقاي پيشه وري نطقي ايراد شد. چيز جالب توجهي در نطق نبود و همان تكرار حرف هاي سابق بود. بيدق را باكوچي به ميررحيم ولايي تسليم نمود. وي هم زانو به زمين زده با اداي نطق مناسب مقام بيدق مقدس را تحويل گرفت .
حزب توده به موجب مكتوبي كه نوشته است از اعمال غيرقانوني بعضي آشوب طلبان رسما تبري نموده است . گويا در هجومي كه چند روز قبل كارگران بيكار به بلديه نموده اند بعضي تظاهرات هم ضمنا بر له مخالفين دولت از قبيل سيدضيا و جمال امامي به عمل آمده است . حالا اين اعلاميه حزب توده بر عليه آشوب طلبان با آن تظاهرات توضيح مي شود.
شنبه 8 تير
امروز آقاي قوام السلطنه نطقي در راديو ايراد نمود و در ضمن نطق اشاره به حزب دموكرات ايران كه در تحت سياست وي تشكيل مي گردد كرد. اين نطق كه در لحن آن سعي شده بود كه حتي الامكان آزاديخواهانه و متمايل به دست چپ باشد مثل ساير نطق ها و اعلاميه هاي امثال آقاي قوام مبهم و مقصود حقيقي غير صريح بود. كلمات عناصر ارتجاعي وكلاي تحميلي و امثال آن در نطق فراوان آورده شده است و تلفظ اين عبارات البته به يك رئيس الوزرايي كه با ترتيبات عادي روي كار آمده برازنده نيست . لايق روزنامه هاي ايران است آن هم نه همه آنها.
در خصوص سياست خارجي هم آقاي قوام بعضي جملات مبهم و تهديدآميز به زبان آورده و در آن ضمن از دول خارجه خواست كه به مامورين خود در ايران دستور بدهند كه از مداخله در كارهاي ايران خودداري نمايند. حزب دموكرات ايران كه در تحت رياست آقاي قوام السلطنه تشكيل مي شود مرامنامه آن توسط راديوي طهران نشر گرديد. مرامنامه هم از حيث لحن و هم از حيث اسلوب با مرامنامه هاي عادي فرق دارد. روي هم رفته عنايت مرام حزب در دو نقطه بود : يكي مساله رعيت و مالك ديگري مساله روابط ايران با ممالك خارجه .
آنچه راجع به مساله اولي است تدابيري بر له رعيت و عليه مالك درنظر گرفته شده است كه از آن جمله است تجديدنظر در اصول بهره برداري كه اصلاحاتي به نفع زارع در آن به عمل بيايد و سهم رعيت از محصول نسبت به سابق بيشتر و سهم مالك كمتر بشود. همچنين مواردي هم درنظر گرفته شده است كه از مالك سلب مالكيت مي شود.
راجع به مساله دويم هم اگر چه من باب فورماليته اظهار دوستي به آمريكا و روسيه و انگليس شده است ولي بعد از آن با لحن شديدي درخواست شده است كه خارجي ها در رفتارشان تعديل به عمل آورند.
يكشنبه 9 تيرماه
دكتر سلام الله جاويد استاندار آذربايجان كه حالا در طهران است نطقي در جلو راديو ايراد نمود. مطلب مهمي درنطق به نظر نمي رسيد. دكتر جاويد از علاقه آذربايجان به ايران و فوايد اين نهضت اخير براي دموكراسي و آزادي و از حسن اداره آقاي قوام السلطنه صحبت نموده از شاه هيچ اسمي نبرد.
امروز در روزنامه آزاد ملت دو خبر رسمي منتشر شد كه هر دو ارفاق مهمي است در حق اهالي آذربايجان . يكي از آن ها برداشته شدن جواز است كه هركس مي تواند بدون تحصيل جواز به طهران مسافرت نمايد. يكي هم دستور حمل پست است كه اجازه داده شده است كه پست به طهران حركت بكند. چندي قبل وزير پست و تلگراف در اين خصوص بياناتي نموده بود ولي وعده وي به جايي نرسيد. اين دفعه كه اجازه از اين طرف صادر مي شود اميد مي رود كه دو سه روز ديگر مكتوب هاي پستي از طهران دريافت بشود. آقاي صادقي براي تنظيم امور راه آهن و اقدامات براي مقدمات وصل كردن راه آهن به تبريز با چند نفر وارد ميانه شده است . به موجب موافقت نامه اخيره كشيدن خط آهن از وظايف حكومت مركزي است و به نظر مي رسد كه حكومت مركزي مي خواهد كه براي اثبات حسن نيت خود به وظيفه خود عمل نمايد.
از طرف ديگر اداره ماليه آذربايجان به اداره راه آهن و راه شوسه يادداشتي فرستاده و متذكر شده است كه من بعد اداره ماليه به آن اداره پولي پرداخت نخواهد نمود و مخارج آن اداره به عهده طهران است .
براي رياست بانك ملي ايران شعبه تبريز برخورداريان كه يك نفر از ارامنه اصفهان است انتخاب گرديده است . وي تا به حال رئيس بانك در مشهد بود. انتخاب يك نفر ارمني به رياست بانك خيلي عاقلانه به نظر مي رسد. چون اگر يك نفر فارس انتخاب مي نمودند با اين گرمي نزاع ترك و فارس خوب نمي شد. اگر يك نفر ترك و آذربايجاني مي فرستادند امتيازي مابين بانك و ساير ادارات باقي نمي ماند.
