بحران آذربايجان
103
يكشنبه 26 خرداد
امروز بنا بود كه كنفرانس كوميته مركزي فرقه دموكرات آذربايجان تشكيل گردد; ولي به فردا مانده است كه در ساعت هشت بعدازظهر در محل كوميته مركزي حزب تشكيل خواهد شد. به نظر چنين مي آيد كه تشكيل كنفرانس براي اين است كه آقاي پيشه وري توضيحاتي درباره موافقت اخير به فرقه بدهد و فرقه خط مشي خود را نسبت به اوضاع آتيه كه از موافقت نامه منعقده متولد خواهد شد تعيين نمايد.
بنا به اطلاعات حاصله از راديوها كابينه ايران موافقت نامه را تصويب نموده است . در شوراي كابينه كه سه ساعت طول داشته آقاي مظفر فيروز هم حاضر بوده است . آقاي مظفر فيروز اظهار داشته است كه موافقت اخير مقدمه اصلاحات دامنه داري است كه در تمام مملكت بنا است به عمل بيايد. آقاي مظفر فيروز كه توضيح ندادند كه اين اصلاحات دامنه دار از چه قبيل خواهد بود; ولي به نظر مي رسد كه اصلاحات مزبوره در زمينه محدوديت هايي است كه در مالكيت به عمل خواهد آمد. آقاي پيشه وري را ديگر در راديو و روزنامه به عنوان صدر فرقه دموكرات آذربايجان مي خوانند نه نخست وزير حكومت ملي .
آقاي پيشه وري به ديدن آقاي ثقه الاسلام كه از عتبات و طهران مراجعت نموده است رفته و با مشاراليه در خصوص اشخاصي كه از تبريز در اثر حوادث ماه آذر گذشته به طهران مهاجرت نموده اند صحبت كرده است . از ثقه الاسلام خواهش نموده است كه وي به مهاجرين تلگراف نمايد كه به محل خودشان برگردند.
در ضمن صحبت آقاي پيشه وري گفته است كه در اين حوادث فجايع زيادي ارتكاب شده است ; ولي لازمه هر انقلابي از اين حوادث است و نسبت به فجايعي كه در زمان انقلاب مشروطيت ارتكاب شد اينها كه اتفاق افتاده اند ناچيز است .
آقاي حاجي ميرزا علي اكبر صدقياني كه از معمرين و محترمين تجار و ملاكين آذربايجان است گفت كه چند دفعه با آقاي پيشه وري صحبت نموده ام و در خصوص وضع فعلي كه در اثر تصويب قانون بهره و مسلح شدن دهقانان تذكراتي داده ام . آقاي پيشه وري در جواب گفته است كه محتاج به كومك دهاقين بوديم ; اسلحه داده ايم . مقصود اينكه به وخامت وضع متوجه است .
تلگرافي از زنجان بامضاي هزار نفر به آقاي پيشه وري مخابره شده كه در آن به منفك نمودن ولايت زنجان از آذربايجان اعتراض نموده اند. در تلگراف ادعا شده است كه زنجان از حيث زبان و فرهنگ جزو آذربايجان است و مي خواهد جزو آذربايجان باشد.
آقاي پيشه وري هم در جواب تلگراف فوق تلگرافي مخابره نموده و خاطر جمعي داده است كه فرقه دموكرات نخواهد گذاشت كه ذوالفقاري و امنيه هاي ترياكي قدم در خاك زنجان بگذارند. خبر مبادله تلگرافهاي متبادله مابين اهالي زنجان و آقاي پيشه وري را راديوي تبريز نشر نمود و همچنين متن تلگرافها را هم همان راديو نقل كرد. اينكه شكايت از جدا كردن زنجان از آذربايجان شده است مربوط به ماده ... موافقت نامه است كه در آن ماده تصريح شده است كه آذربايجان عبارت از استان سه و چهار است ; يعني زنجان داخل در آذربايجان نيست ; اما اين هزار نفر معترض كيست مطلب در آن است . از قراين براي من ثابت شده است كه حتي صد نفر هم در زنجان پيدا نمي شود كه راضي به حروب آذربايجان باشد.
دوشنبه 27 خرداد
احمد شكري اسمر از نويسندگان سياسي ترك در روزنامه اولوس كه در آنكارا چاپ مي شود راجع به موافقت نامه كه چند روز پيش به امضا رسيد مقاله اي نوشته كه قسمتي از آن را راديوي آنكارا نقل نمود. احمد شكري اسمر اظهار عقيده نموده است كه در اين موافقت نامه از حيث شكل و ظاهر حرف دولت ايران پيش رفته است ; ولي از حيث اساس و واقع آذربايجاني ها پيش برده اند. نويسنده مقاله تحقيق كرده است كه اختلاف آذربايجان و ايران سابقه چندين ساله دارد و پهلوي با آذري ها با خشونت رفتار نمود. وي سعي كرد آذريها را فارس بكند و از نطق مظفر فيروز كه گفته است قضاياي سابقه تكرار نخواهد شد اعتراف به بدرفتاري حكومت ايران فهميده مي شود. حالا در ظاهر آذربايجان جزو ايران محسوب مي شود; ولي در ادارات و مدارس زبان آذري معمول مي شود. اسم رئيس الوزرا تبديل به استاندار مي شود كه انجمن ايالتي آن را تعيين مي نمايد. نويسنده توجه خوانندگان را به اين نكته جلب مي نمايد كه فرقه دموكرات آذربايجان غير از توده است كه يك حزب دست چپ در ايران است . اگرچه هر دو در تحت نفوذ روسيه هستند; اما دمكراتها اغراض و آمال ديگري دارند كه مخصوص خودشان است .
